દરરોજ વહેલી સવારે પાંચ વાગ્યે દાદી ભારે લાકડાની ખુરશી બીજા રૂમમાં કેમ ખેંચી જતાં હતાં, રહસ્ય ખૂલતાં જ દીકરો પગમાં...
સવારે બરાબર પાંચ વાગ્યાનો સમય હતો અને આખા ઘરમાં સોપો પડી ગયો હતો.
રસોડાની બહાર ઓસરીમાં એક જૂની લાકડાની ખુરશી ધીમે ધીમે ઘસાતી હોય તેવો અવાજ આવ્યો.
ભાવનાબેનની ઊંઘ અચાનક ઊડી ગઈ અને તેમણે કાન સરવા કર્યા.
તેમણે બાજુમાં સૂતેલા પોતાના પતિ નીતિનને ધીમેથી હચમચાવ્યા.
"સાંભળો છો, જરા ઊભા થાઓ તો ખરા," ભાવનાબેને નીતિનનો હાથ પકડીને કહ્યું.
નીતિને આંખો ચોળતાં ઘડિયાળ સામે જોયું.
"શું છે વળી, આટલી વહેલી સવારે કેમ જગાડે છે?" નીતિને બગાસું ખાતાં પૂછ્યું.
"રોજ સવારે બરાબર પાંચ વાગ્યે આ અવાજ શેનો આવે છે? તમે જરા બહાર જઈને જુઓ તો ખરા," ભાવનાબેને ચિંતાભર્યા અવાજે કહ્યું.
નીતિન પલંગમાંથી ઊભો થયો અને રૂમનો દરવાજો સહેજ ખોલીને બહાર ડોકિયું કર્યું.
બહાર ઝાંખા અજવાળામાં તેની પંચોતેર વર્ષની વૃદ્ધ બા કસ્તૂરબા ધીમા પગલે ચાલતી હતી.
કસ્તૂરબા પોતાના બંને ધ્રૂજતા હાથે બેઠકરૂમની જૂની ભારે લાકડાની ખુરશીને પકડીને ખેંચી રહી હતી.
તેઓ ખૂબ જ ધીમે ધીમે પગલાં ભરતાં હતાં જેથી કોઈને અવાજ ન થાય.
નીતિન સ્તબ્ધ થઈને ઊભો રહી ગયો અને જોઈ રહ્યો.
બા એ ભારે ખુરશીને બેઠકરૂમમાંથી ખેંચીને ઘરના છેલ્લા ખૂણે આવેલા નાના સ્ટોરરૂમ જેવી ઓરડીમાં લઈ ગઈ.
ઓરડીમાં ખુરશી બરાબર ગોઠવીને બાએ તેના પર એક નજર નાખી.
પછી બા પોતાના બંને હાથ કમર પર મૂકીને એક ઊંડો શ્વાસ લઈ ધીમેથી બહાર નીકળી ગઈ.
બા પાછી પોતાના રૂમમાં જઈને સૂઈ ગઈ, જાણે કશું બન્યું જ નહોતું.
નીતિન રૂમમાં પાછો આવ્યો અને દરવાજો અંદરથી બંધ કરી દીધો.
"કોણ હતું બહાર? શું થતું હતું?" ભાવનાબેને તાકીને પૂછ્યું.
"બા હતી, એ પેલી બેઠકરૂમની જૂની ખુરશી ખેંચીને પેલા પાછલા રૂમમાં મૂકતી હતી," નીતિને ગૂંચવાયેલા ચહેરે કહ્યું.
"હેં! બા આવડી ઉંમરે આવી ભારે ખુરશી કેમ ખેંચે? અને એ પણ વહેલી સવારે પાંચ વાગ્યે?" ભાવનાબેનની આંખો પહોળી થઈ ગઈ.
"મને પણ કંઈ સમજાતું નથી, છેલ્લા કેટલાય દિવસથી આ ચાલી રહ્યું છે," નીતિને માથું ખંજવાળતાં કહ્યું.
સવાર પડી એટલે આખું ઘર પોતાની રોજીંદી ઘટમાળમાં લાગી ગયું.
નીતિનનો દીકરો આકાશ કૉલેજ જવા માટે તૈયાર થઈને નાસ્તો કરવા ડાઇનિંગ ટેબલ પર બેઠો.
ભાવનાબેન રસોડામાંથી ગરમ ચા અને ભાખરી લઈને આવ્યાં.
કસ્તૂરબા પણ ઓસરીમાં એક ખૂણે માળા ફેરવતાં બેઠાં હતાં.
નીતિને ચાનો કપ હાથમાં લીધો અને બા સામે જોયું.
"બા, તબિયત તો સારી છે ને તારી?" નીતિને સહજતાથી પૂછ્યું.
"હા બેટા, મને શું થવાનું છે, ભગવાનની દયાથી બધું બરાબર છે," કસ્તૂરબાએ મીઠું હસીને કહ્યું.
"બા, તને રાત્રે સરખી ઊંઘ તો આવે છે ને? વહેલી સવારે ઊઠીને કંઈ કામકાજ કરવાની તારે જરૂર નથી," નીતિને વાતનો દોર સાંધવા પ્રયત્ન કર્યો.
કસ્તૂરબાના હાથમાં રહેલી માળાની ગતિ એક પળ માટે અટકી ગઈ.
તેમણે નીતિન સામે જોયું પણ કંઈ બોલ્યા વગર ફરીથી માળા ફેરવવા લાગ્યાં.
ભાવનાબેને રસોડામાંથી બહાર આવીને નીતિન સામે ઈશારો કર્યો.
બપોરે જ્યારે કસ્તૂરબા આડા પડખે થયાં ત્યારે ભાવનાબેન પાછલા રૂમમાં ગયાં.
તેમણે જોયું તો પેલી જૂની લાકડાની ખુરશી બરાબર બારીની બાજુમાં ગોઠવેલી પડી હતી.
આ ખુરશી નીતિનના સ્વર્ગસ્થ પિતાની હતી, જે તેઓ વર્ષો સુધી વાપરતા હતા.
ખુરશી ખૂબ મજબૂત અને વજનદાર સાગના લાકડાની બનેલી હતી.
ભાવનાબેને એ ખુરશીને હાથ લગાવીને હલાવી જોઈ, તે ખરેખર ખૂબ ભારે હતી.
"આટલી ભારે ખુરશી આ ડોશીમા રોજ સવારે ખેંચીને અહીં કેમ લાવતાં હશે?" ભાવનાબેને મનમાં વિચાર્યું.
સાંજે જ્યારે આકાશ ઘરે આવ્યો ત્યારે ભાવનાબેને તેને બધી વાત કરી.
"જો આકાશ, તારી દાદી આ ઉંમરે આવી ભારે વસ્તુઓ ખેંચે છે, જો એમને ક્યાંક વાગી ગયું કે કમરમાં લચકો આવી ગયો તો મોટી મુસીબત થશે," ભાવનાબેને ચિંતા વ્યક્ત કરી.
"મમ્મી, દાદીને આવું વહેમ કેમ ચડ્યું હશે? આપણે એમને સીધું પૂછી કેમ નથી લેતાં?" આકાશે પૂછ્યું.
"પૂછવાથી કોઈ સાચું નથી કહેતું, મારે જાતે જ જોવું પડશે કે મામલો શું છે," નીતિને સાંજે સોફા પર બેસતાં કહ્યું.
રાત્રે વાળુ પતાવ્યા પછી નીતિને પોતે જઈને એ ખુરશી પાછી બેઠકરૂમમાં મૂકી દીધી.
તેણે વિચાર્યું કે કદાચ બા ભૂલથી લઈ ગઈ હોય તો હવે નહીં લઈ જાય.
બધાં પોતપોતાના રૂમમાં સૂવા ગયાં અને ઘરમાં શાંતિ છવાઈ ગઈ.
બીજા દિવસે સવારે ફરીથી બરાબર પાંચ વાગ્યે એ જ અવાજ શરૂ થયો.
લાકડાના પાયા જમીન પર ધીમે ધીમે ઘસાવાનો અવાજ આખા ઘરમાં ગૂંજવા લાગ્યો.
આ વખતે નીતિન અને આકાશ બંને એકસાથે ઊભા થયા.
બંને જણા ચૂપચાપ પગલાં ભરતાં ઓસરીના થાંભલા પાછળ સંતાઈ ગયા.
અંધારામાં કસ્તૂરબા ફરીથી એ જ ખુરશીને પોતાના કમજોર હાથે ધીમે ધીમે ધકેલી રહી હતી.
બાનો શ્વાસ ફૂલાઈ ગયો હતો અને કપાળ પર પરસેવો વળી ગયો હતો.
તો પણ બા ખુરશીને છોડતી નહોતી અને એક એક વેંત આગળ વધારતી હતી.
આકાશથી રહેવાયું નહીં અને તે તરત જ આગળ દોડી ગયો.
"દાદી! આ શું કરો છો તમે?" આકાશે ખુરશી પકડી લીધી.
અચાનક આકાશનો અવાજ સાંભળીને કસ્તૂરબા ચમકી ગયાં અને થંભી ગયાં.
તેમના હાથ ધ્રૂજવા લાગ્યા અને તેઓ નીચું જોઈ ગયાં.
નીતિન પણ સામે આવીને ઊભો રહી ગયો અને તેના ચહેરા પર ગુસ્સો તથા ચિંતા બંને હતાં.
"બા, તું આ શું ગાંડાકાઢે છે? તારી ઉંમર તો જો!" નીતિને અવાજ સહેજ ઊંચો કરીને કહ્યું.
"આટલી ભારે ખુરશી તું રોજ સવારે પાંચ વાગ્યે કેમ અહીંથી તહીં ઢસડે છે?"
ઘોંઘાટ સાંભળીને ભાવનાબેન પણ રૂમમાંથી બહાર દોડી આવ્યાં.
આખું કુટુંબ કસ્તૂરબાની આસપાસ વીંટળાઈને ઊભું રહી ગયું.
કસ્તૂરબા કશું બોલ્યા વગર ચૂપચાપ જમીન પર જોઈ રહ્યાં હતાં.
"બા, કંઈક તો બોલ! તને આ ઘરમાં કોઈ તકલીફ છે? અમે તારું કંઈ ધ્યાન નથી રાખતા?" નીતિને આજીજીભર્યા અવાજે પૂછ્યું.
"ના રે બેટા, મને કોઈ તકલીફ નથી, તમે બધાં મને ફૂલની જેમ સાચવો છો," બાએ ધીમા અવાજે કહ્યું.
"તો પછી આ રોજ સવારની મથામણ શેના માટે છે?" ભાવનાબેને આગળ આવીને પૂછ્યું.
"જો તારે આ ખુરશી ત્યાં જ રાખવી હોય તો અમને કહી દે ને, અમે ત્યાં મૂકી આવીએ," નીતિને કહ્યું.
"ના, તમારે નથી મૂકવાની, મારે જ મૂકવી પડે એમ છે," બાએ મક્કમતાથી કહ્યું પણ તેમનો અવાજ કાંપતો હતો.
"દાદી, તમે અમને સાચી વાત કેમ નથી કહેતા? તમે રોજ આટલી મહેનત કેમ કરો છો?" આકાશે દાદીનો હાથ પકડીને પ્રેમથી પૂછ્યું.
કસ્તૂરબાએ આકાશ સામે જોયું અને તેમની વૃદ્ધ આંખોમાં પાણી ભરાઈ આવ્યું.
તેમણે એક ઊંડો નિસાસો નાખ્યો અને પાછલા રૂમની દીવાલ તરફ જોયું.
"બેટા, હું કહીશ તો તમે બધા મારા પર હસશો કે આ ડોશીનું મગજ ચસકી ગયું છે," બા બોલ્યાં.
"ના બા, અમે કોઈ નહીં હસીએ, તું સાચેસાચું કહી દે," નીતિને બાના ખભા પર હાથ મૂક્યો.
બા ધીમા પગલે પાછલા રૂમ તરફ આગળ વધ્યાં અને બધાં તેમની પાછળ પાછળ ગયાં.
રૂમમાં જઈને બાએ પેલી લાકડાની ખુરશી તરફ ઈશારો કર્યો.
"નીતિન, આ ખુરશી તારા બાપુજીની છે, એ આખી જિંદગી આ ખુરશી પર જ બેસતા," બાએ જૂની યાદો તાજી કરતાં કહ્યું.
"હા બા, એ તો અમને ખબર છે, પણ અત્યારે એ વાતનો શું સંબંધ?" નીતિને અધીરા થઈને પૂછ્યું.
કસ્તૂરબાએ ખુરશીની બરાબર સામે રહેલી નાની બારી ખોલી નાખી.
બારી ખોલતાં જ સવારની ઠંડી હવા અંદર આવી અને સામેનો નજારો દેખાયો.
તે બારીમાંથી પાડોશમાં રહેતા રમેશભાઈના ઘરનું આંગણું સ્પષ્ટ દેખાતું હતું.
"જો બેટા, આ બારીમાંથી સામે જો," બાએ ધ્રૂજતી આંગળીથી બહાર ઈશારો કર્યો.
નીતિન અને આકાશે બારી બહાર જોયું, પણ ત્યાં કોઈ ખાસ વસ્તુ નહોતી, માત્ર રમેશભાઈનું આંગણું અને એક લીમડો હતો.
"બા, ત્યાં તો કશું નથી, તું શું બતાવવા માંગે છે?" નીતિને પૂછ્યું.
કસ્તૂરબા ખુરશી પાસે ગયાં અને તેના હાથા પર હાથ ફેરવ્યો.
"નીતિન, રમેશભાઈની ઘરડી બા ચંપાબેન... યાદ છે ને તને?" બાએ પૂછ્યું.
"હા, એ તો લકવો થઈ ગયો એટલે પથારીવશ છે ને છેલ્લા બે વર્ષથી," ભાવનાબેન વચ્ચે બોલ્યાં.
"હા વહુ, ચંપા મારી બાળપણની બહેપણી છે, અમે બંને આ ગામમાં સાથે પરણીને આવ્યાં હતાં," બાની આંખમાંથી એક આંસુ સરી પડ્યું.
"ચંપાનો ખાટલો એમના ઓરડાની બારી પાસે જ ઢાળેલો રહે છે."
"રોજ સવારે પાંચ વાગ્યે એની ઊંઘ ઊડી જાય છે, પણ એ ચાલી શકતી નથી કે બોલી શકતી નથી."
"એ આખી જિંદગી વહેલી ઊઠનારી જીવ હતી, આજે પથારીમાં લાચાર થઈને પડી રહે છે."
નીતિન અને ભાવનાબેન એકબીજા સામે જોવા લાગ્યાં.
"ગયા મહિને હું એને મળવા ગઈ હતી ત્યારે એણે મારો હાથ પકડીને ખૂબ રડી હતી," બા આગળ બોલ્યાં.
"એણે મને ઈશારામાં કહ્યું હતું કે આખો દિવસ છત સામે જોઈને એનો જીવ ગૂંગળાય છે."
"એના ઘરમાં દીકરો-વહુ નોકરીવાળા છે એટલે કોઈ પાસે એની પાસે બેસવાનો સમય નથી."
"ચંપાએ મને કહ્યું હતું કે સવારે જ્યારે કોઈ જાગતું નથી ત્યારે એને બહુ એકલું લાગે છે."
"એટલે મેં એને વચન આપ્યું હતું કે હું રોજ સવારે તારી સામે આવીને બેસીશ."
આ સાંભળીને આકાશ એકદમ સ્તબ્ધ થઈ ગયો.
"બા, પણ તું અહીં ખુરશી મૂકે એનાથી એને શું ફરક પડે?" નીતિને નમ્રતાથી પૂછ્યું.
"બેટા, આ બારી અને ચંપાના રૂમની બારી બરાબર સામસામે આવે છે," બાએ સમજાવતાં કહ્યું.
"હું પાંચ વાગ્યે આ ભારે ખુરશી અહીં લાવીને ગોઠવું છું અને પછી બારી પાસે બેસી જાઉં છું."
"સામે ચંપા પોતાના ખાટલામાંથી મારી સામે જુએ છે."
"અમે બંને જણીઓ એકબીજા સામે જોઈને હાથ હલાવીએ છીએ અને હસીએ છીએ."
"અમે કશું બોલતાં નથી, પણ એને ખબર પડે છે કે આ દુનિયામાં એ હજુ એકલી નથી, એની દોસ્ત જીવે છે અને એની સામે બેઠી છે."
"અડધો કલાક અમે બંને ચૂપચાપ એકબીજા સામે તાકી રહીએ છીએ."
"પછી સાડા પાંચ વાગ્યે જ્યારે એના ઘરમાં દૂધવાળો આવે અને બધાં જાગવા માંડે ત્યારે હું ઊભી થઈ જાઉં છું."
બાનો અવાજ ગળગળો થઈ ગયો હતો.
"પણ બા, તું આ ખુરશી અહીં કાયમ માટે કેમ નથી રહેવા દેતી? રોજ પાછી કેમ ખેંચી જાય છે?" આકાશે પૂછ્યું.
કસ્તૂરબાએ શરમથી માથું નીચું કરી લીધું.
"બેટા, આ તારા બાપુજીની ખુરશી છે, ભાવના વહુને આ ખુરશી બેઠકરૂમમાં જ ગમે છે."
"જો હું આ ખુરશી કાયમ આ અંધારા રૂમમાં રાખું તો વહુને એમ થાય કે બા આખા ઘરનો શો બગાડે છે."
"અને જો હું તમને બધાને કહું કે મારે આ ડોશી માટે આ ખુરશી અહીં લાવવી છે, તો તમે બધા મને ના પાડો કે બા તારે આ બધી પંચાતમાં નથી પડવું."
"એટલે હું સવારે પાંચ વાગ્યે કોઈ જુએ નહીં તેમ ખુરશી અહીં લાવું છું, અડધો કલાક ચંપા સામે બેસું છું અને પછી બપોરે કે સાંજે ધીમેથી પાછી મૂકી આવું છું."
"મને એમ હતું કે મારા આ કામથી કોઈને ખલેલ નહીં પહોંચે."
બાની આ વાત સાંભળીને આખા ઓરડામાં પિનડ્રોપ સાયલન્સ છવાઈ ગયું.
ભાવનાબેનની આંખોમાંથી દડ-દડ આંસુ વહેવા લાગ્યાં.
તેઓ જે વાતને વહેમ કે ઘેલછા સમજતાં હતાં, તે હકીકતમાં એક વૃદ્ધ સ્ત્રીનો પોતાની લાચાર બહેપણી પ્રત્યેનો મૂંગો અને અસીમ પ્રેમ હતો.
જે ઉંમરે માણસ પોતાના શરીરની પીડાથી થાકી જાય છે, તે ઉંમરે કસ્તૂરબા બીજી એક જીવ માટે રોજ સવારે આટલી અસહ્ય મહેનત કરતાં હતાં.
નીતિનનું ગળું રુંધાઈ ગયું અને તે આગળ વધીને બાના પગ પાસે બેસી ગયો.
"બા, અમને માફ કરી દેજે," નીતિને બાના બંને હાથ પોતાના હાથમાં લઈ લીધા.
"અમે તારી દોસ્તીની કિંમત ન સમજી શક્યા અને તારા પર વહેમ કરતાં રહ્યા."
"તેં અમને એક વાર પણ ન કહ્યું બા?"
કસ્તૂરબાએ નીતિનના માથા પર પ્રેમથી હાથ ફેરવ્યો.
"અરે બેટા, એમાં માફી શેની માંગવાની? તમે બધાં તો મારી ચિંતા જ કરતાં હતાં ને."
ભાવનાબેન પણ આગળ આવ્યાં અને બાના ખભા પર હાથ મૂક્યો.
"બા, હવેથી તમારે આ ખુરશીને હાથ પણ નથી અડાડવાનો," ભાવનાબેને રડતાં રડતાં કહ્યું.
કસ્તૂરબા થોડાં ગભરાઈ ગયાં, "કેમ વહુ? હું હવે ચંપા સામે નહીં બેસી શકું?"
"ના બા, એમ નહીં!" ભાવનાબેને હસીને બાના આંસુ લૂછ્યા.
"આ ખુરશી હવે કાયમ માટે આ રૂમમાં, આ બારી પાસે જ રહેશે."
"બેઠકરૂમની શોભા તો નવી ખુરશીઓથી પણ વધી જશે, પણ આ ખુરશી જ્યાં છે ત્યાં જ એની ખરી કિંમત છે."
આકાશે આગળ વધીને બારીના પડદા સરખા કર્યા.
"અને દાદી, કાલ સવારથી પાંચ વાગ્યે તમારે ઊઠીને આ બારી ખોલવાની મહેનત પણ નહીં કરવી પડે, હું પોતે ઊઠીને બારી ખોલી આપીશ," આકાશે વહાલથી કહ્યું.
કસ્તૂરબાના ચહેરા પર એક અનોખી ચમક અને રાહતનો ભાવ આવી ગયો.
તેમણે સામેની બારી તરફ જોયું, જ્યાં ધીમે ધીમે સવારનો પહેલો તડકો પથરાઈ રહ્યો હતો.
સામેના ઓરડામાંથી ચંપાબેનનો ધૂંધળો ચહેરો દેખાઈ રહ્યો હતો.
કસ્તૂરબા ખુરશી પર બેઠાં અને તેમણે હળવેથી બારી બહાર હાથ હલાવ્યો.
સામેથી પણ એક ધ્રૂજતો હાથ સહેજ ઊંચો થયો અને આખા રૂમમાં એક પવિત્ર શાંતિ પ્રસરી ગઈ.
જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.