દસ્તાવેજ પર સહી કરતા પહેલાં નિવૃત્ત પિતાએ એવી ભૂલ પકડી કે બિલ્ડરના હોશ ઊડી ગયા...
"પપ્પા, તમે વચ્ચે ના બોલો તો સારું. જમાનો બદલાઈ ગયો છે, આજના સમયમાં આવી વાતો નથી ચાલતી."
દીકરા અંકિતના આ શબ્દો ડાઇનિંગ ટેબલ પર પડેલી કાચની પ્લેટ સાથે ચમચી અથડાય એવા તીણા અવાજે કાંતિલાલના કાનમાં વાગ્યા.
કાંતિલાલે હાથમાં લીધેલો રોટલીનો ટુકડો થાળીની કિનારી પર જ અટકી ગયો. તેમણે સામે જોયું. પુત્રવધૂ શ્રદ્ધા મોં મલકાવીને ધીમેથી હસી રહી હતી, જાણે અંકિતે કોઈ બહુ મોટી રમુજ કરી હોય. પત્ની નર્મદા પણ ચૂપચાપ શાક પીરસવામાં વ્યસ્ત રહી, જાણે તેણે આ વાક્ય સાંભળ્યું જ ન હોય.
વાત માત્ર એટલી જ હતી કે અંકિત શેરબજારમાં પોતાની બધી બચત રોકીને એક મોટી લોન લેવાની તૈયારી કરી રહ્યો હતો. કાંતિલાલે માત્ર એટલું જ કહ્યું હતું કે, "બેટા, બધી મૂડી એક જ જગ્યાએ ના રોકાય. થોડું સોનું કે સરકારી સ્કીમમાં રાખી મૂકવું જોઈએ, મુશ્કેલીના સમયે હાથ પકડાય."
બસ, આટલી સલાહ પર જ તેમને તેમની જૂનવાણી વિચારસરણીનું લેબલ લગાવીને બાજુ પર ધકેલી દેવામાં આવ્યા.
કાંતિલાલ છ મહિના પહેલાં જ નગરપાલિકાના એકાઉન્ટ ડિપાર્ટમેન્ટમાંથી ચીફ ઓફિસર તરીકે નિવૃત્ત થયા હતા. ચાલીસ વર્ષ સુધી જે માણસની એક સહી વગર આખી કચેરીમાં પાંદડું પણ નહોતું હલતું, તે માણસ આજે પોતાના જ ઘરમાં એક નકામા ફર્નિચર જેવો બની ગયો હતો. નોકરી દરમિયાન ઘરમાં દરેક નિર્ણય તેમની મંજૂરી વગર નહોતો લેવાતો. કરિયાણાની દુકાન બદલવી હોય કે ઘરનો રંગ, કાંતિલાલની હા હંમેશાં પહેલી શરત રહેતી.
પણ નિવૃત્તિ પછી જાણે ઘરનું કેલેન્ડર જ બદલાઈ ગયું હતું. સવારે ઊઠીને છાપું વાંચવું, બપોરે થોડો આરામ કરવો અને સાંજે સોસાયટીના ઓટલે બેસીને બીજા નિવૃત્ત વડીલો સાથે વાતો કરવી, આટલામાં જ તેમનો દિવસ સમેટાઈ જતો હતો.
ઘરમાં નવા ફ્રીજની ખરીદી થઈ, જૂનો સોફા બદલાયો, દીવાલ પર નવા પડદા લાગ્યા, પણ કોઈએ કાંતિલાલને એકવાર પણ પૂછ્યું નહીં કે, "તમને કયો રંગ ગમે છે?"
એક દિવસ બપોરે કુરિયરવાળો આવ્યો. તેણે એક મોટું પાર્સલ આપ્યું. કાંતિલાલે ચશ્મા સરખા કરીને પૂછ્યું, "શેનું પાર્સલ છે ભાઈ?"
શ્રદ્ધાએ અંદરથી આવીને ઝડપથી પાર્સલ લઈ લીધું અને બોલી, "ઓનલાઇન મંગાવ્યું છે પપ્પા. તમને નહીં સમજાય."
તે શબ્દો કાંતિલાલના દિલને વીંધી ગયા. "તમને નહીં સમજાય" આ વાક્ય છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી આ ઘરમાં તેમનું નવું નામ બની ગયું હતું.
એક સાંજે અંકિત ઓફિસેથી આવ્યો ત્યારે ખૂબ ખુશ હતો. તેણે ટેબલ પર મીઠાઈનું બોક્સ મૂક્યું. "બા, મોં મીઠું કર! મેં આપણું જૂનું મકાન વેચવાનો સોદો નક્કી કરી લીધો છે. સામે એક મોટો બિલ્ડર સારો ભાવ આપે છે. એ પૈસાથી હું નવી વૈભવી સોસાયટીમાં મોટો ફ્લેટ બુક કરાવીશ."
નર્મદા ખુશ થઈ ગઈ. "અરે વાહ, હવે આપણે લિફ્ટવાળા ઘરમાં રહીશું!"
કાંતિલાલના હાથમાંથી ચાનો કપ ધ્રૂજી ગયો. જૂનું મકાન એટલે તેમના પિતાજીની એકમાત્ર નિશાની. એ જમીન પર તેમણે પોતાની આખી જિંદગીની પરસેવાની કમાણી લગાવીને ઈંટ-ઈંટ જોડીને ઘર બનાવ્યું હતું.
"અંકિત, પણ એ ઘર..." કાંતિલાલથી બોલાઈ ગયું.
"પપ્પા, પ્લીઝ," અંકિતે અકળાઈને હાથ ઊંચો કર્યો. "તમે હવે લાગણીશીલ વાતો લઈને ના બેસતા. એ જૂના મકાનની દીવાલોમાં તિરાડો પડી ગઈ છે. સમારકામનો ખર્ચો માથે પડે છે. સમય સાથે આગળ વધવું પડે. આજના જમાનામાં જૂની સંપત્તિ વળગીને બેસી રહેવાનો કોઈ અર્થ નથી."
"પણ એ મકાનના કાગળિયાં બરાબર તપાસ્યા છે? ત્યાં સામે ટીપી સ્કીમ આવવાની છે, એ જમીનનો ભાવ બે વર્ષમાં ત્રણ ગણો થશે," કાંતિલાલે પોતાની જૂની વહીવટી બુદ્ધિથી સમજાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો.
"તમારી એ ફાઈલોવાળી બુદ્ધિ હવે સરકારી ઓફિસમાં જ રાખજો. બિલ્ડર મારો મિત્ર છે, એ મને છેતરે નહીં. કાલે સવારે એ ટોકન આપવા આવશે. તમારે ફક્ત સહી કરવાની છે કારણ કે દસ્તાવેજમાં તમારું નામ છે."
અંકિત રૂમમાં જતો રહ્યો. કાંતિલાલ આખી રાત પડખાં ફેરવતા રહ્યા. તેમને મકાન વેચાઈ જવાનો એટલો અફસોસ નહોતો, જેટલો અફસોસ એ વાતનો હતો કે પોતાના જ સંતાને તેમને માત્ર એક સહી કરનારા રબર સ્ટેમ્પ સમજી લીધા હતા. તેમની ચાલીસ વર્ષની સમજ, અનુભવ અને દીર્ઘદ્રષ્ટિ આજે આ ઘરમાં સાવ નકામી થઈ ગઈ હતી.
બીજા દિવસે સવારે અગિયાર વાગ્યે બિલ્ડર અને તેના બે વકીલો આવ્યા. સોફા પર બેસીને તેમણે કાગળોનો ઢગલો ટેબલ પર મૂક્યો. અંકિતે ખુશ થઈને ચા-નાસ્તો મંગાવ્યો.
બિલ્ડરે દસ્તાવેજ આગળ ધર્યો. "કાંતિલાલભાઈ, અહીં નીચે તમારી ત્રણ જગ્યાએ સહી જોઈશે. બાકી બધું અમે અંકિતભાઈ સાથે નક્કી કરી લીધું છે."
અંકિતે પેન કાઢીને પિતાના હાથમાં આપી. "પપ્પા, જલ્દી સહી કરી દો, એમણે બીજી મીટિંગમાં જવાનું છે."
કાંતિલાલે ચશ્મા ચડાવ્યા. તેમણે પેન બાજુ પર મૂકી અને શાંતિથી પહેલું પાનું વાંચવાનું શરૂ કર્યું.
અંકિત અકળાયો. "પપ્પા, મેં બધા કાગળ વકીલ પાસે વંચાવી લીધા છે. તમે શું ખોટો સમય બગાડો છો? એમાં લીગલ ભાષા હોય, તમને સમજવામાં વાર લાગશે."
કાંતિલાલ કંઈ બોલ્યા નહીં. તેમણે પંદર મિનિટ સુધી એકાગ્રતાથી દરેક પાનું જોયું. ચોથા પાના પર પહોંચતાં જ તેમની આંખો સ્થિર થઈ ગઈ. તેમણે પેન્સિલથી એક ફકરા નીચે લીટી દોરી.
તેમણે ડોક ઊંચી કરીને સામે બેઠેલા બિલ્ડર સામે જોયું. કાંતિલાલનો અવાજ એકદમ ધીમો પણ એટલો મક્કમ હતો કે આખા રૂમમાં સન્નાટો છવાઈ ગયો.
"ભાઈ, આ કલમ નંબર ૧૨ માં તમે લખ્યું છે કે જો સોસાયટીની મંજૂરીમાં વિલંબ થશે તો બાયના પેટે આપેલી રકમ પર દંડ થશે અને જમીનનો કબ્જો બિલ્ડર પાસે રહેશે જ્યાં સુધી વિવાદ ન ઉકેલાય. અને પેજ નંબર છ પર તમે જે સર્વે નંબર લખ્યો છે, એ જૂના રેકોર્ડ મુજબનો છે, જે ગયા વર્ષે સરકાર દ્વારા રદ કરવામાં આવ્યો હતો."
બિલ્ડરના વકીલનો ચહેરો ફિક્કો પડી ગયો.
અંકિતે અસમંજસમાં વકીલ સામે જોયું. "આ શું કહે છે પપ્પા?"
કાંતિલાલે દસ્તાવેજ ટેબલ પર પાછો મૂક્યો. "સરળ ભાષામાં કહું તો અંકિત, જો આ કાગળ પર આજે હું સહી કરી દઉં, તો સામેવાળો માણસ માત્ર દસ ટકા રકમ આપીને આપણી આખી જમીન પર કાયદેસર સ્ટે લાવી શકે છે. પછી તારે પૈસા માટે પંદર વર્ષ કોર્ટના ધક્કા ખાવા પડે. આ સરકારી કાયદાની જૂની જાળ છે, જેમાં બિલ્ડરો સીધા-સાદા લોકોને ફસાવે છે."
બિલ્ડર ઊભો થઈ ગયો. તેણે કાગળો સમેટી લીધા. "અમે... અમે આ શરતો સુધારીને ફરી આવીશું."
"સુધારવાની કોઈ જરૂર નથી," કાંતિલાલે શાંતિથી કહ્યું. "જે સોદાની શરૂઆત જ કપટથી થતી હોય, એ સોદો આ ઘરમાં નહીં થાય. તમે જઈ શકો છો."
બિલ્ડર અને તેના માણસો કોઈ પણ દલીલ કર્યા વગર ઝડપથી દરવાજો બહાર નીકળી ગયા.
ડ્રોઇંગ રૂમમાં પંખાના ઘરઘરાટ સિવાય કોઈ અવાજ નહોતો. અંકિત સ્તબ્ધ થઈને ઊભો હતો. તેના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ હતી. જો પિતાએ સહી કરી દીધી હોત, તો તેની આખી જિંદગીની કમાણી અને બાપ-દાદાની મિલકત એક જ ક્ષણમાં અટવાઈ ગઈ હોત. જે વકીલને તેણે મોટી ફી આપી હતી, તેણે પણ આ ગરબડ પકડી નહોતી.
શ્રદ્ધા રસોડાના દરવાજે ઊભી રહીને નીચું જોઈ ગઈ હતી. નર્મદાની આંખોમાં પોતાના પતિ માટે ફરીથી એ જ જૂનો આદર છલકાઈ આવ્યો હતો.
અંકિત ધીમા પગલે ચાલતો સોફા પાસે આવ્યો. તે નીચે ફરસ પર બેસી ગયો અને કાંતિલાલના ઘૂંટણ પર માથું મૂકી દીધું.
"મને માફ કરી દો, પપ્પા." અંકિતનો અવાજ ધ્રૂજતો હતો. "હું નવી ટેકનોલોજી અને નવા જમાનાના ઘમંડમાં એટલો અંધ થઈ ગયો હતો કે મને લાગ્યું કે તમારી ઉંમર થઈ ગઈ એટલે તમારો અનુભવ પણ નકામો થઈ ગયો. મેં ભૂલી ગયો કે ગુગલ પાસે માહિતી હોઈ શકે, પણ સાચી સમજણ તો જિંદગીના અનુભવમાંથી જ આવે છે."
કાંતિલાલે ધ્રૂજતા હાથે અંકિતના માથા પર હાથ મૂક્યો. તેમના ચહેરા પર કોઈ વિજયનો ગર્વ નહોતો, ફક્ત એક પિતાનો સંતોષ હતો.
"બેટા," કાંતિલાલે સ્નેહથી કહ્યું, "ઘરમાં જૂનું ફર્નિચર બદલાય તો ઘર સુંદર લાગે, પણ ઘરના જૂના પાયા હચમચી જાય તો આખું ઘર પડી ભાંગે. વડીલોના વિચારો કદાચ ટેકનોલોજી પ્રમાણે જૂના હોઈ શકે, પણ જિંદગી જીવવાના નિયમો ક્યારેય જૂના નથી થતા."
તે સાંજે ફરી ડાઇનિંગ ટેબલ પર બધા સાથે જમવા બેઠા.
શ્રદ્ધાએ સૌથી પહેલી થાળી કાંતિલાલ સામે મૂકી. અંકિતે પોતાનો ફોન બાજુ પર મૂકીને પૂછ્યું, "પપ્પા, હવે એ જૂના મકાનનું શું કરવું જોઈએ? તમે કહો એમ જ આગળ વધવું છે."
કાંતિલાલે સ્મિત સાથે રોટલીનો ટુકડો તોડ્યો. આજે મહિનાઓ પછી એ રોટલીનો સ્વાદ તેમને સાચા અર્થમાં મીઠો લાગી રહ્યો હતો, કારણ કે આજે તેઓ ઘરમાં માત્ર એક નિવૃત્ત વૃદ્ધ નહોતા, પણ ફરી એકવાર પોતાના પરિવારના વડવૃક્ષ બની ચૂક્યા હતા.
આવી નવી અને જીવનપ્રેરક વાર્તાઓ સતત મેળવવા માટે અમારા પેજ અને વેબસાઇટની મુલાકાત લેતા રહો! 📖✨