મહેમાનો સામે પત્નીનું અપમાન કરનાર પતિને બાર વર્ષના દીકરાએ એવો જવાબ આપ્યો કે...

"ગીતા, આટલી અક્કલ નથી તારામાં? બાની ચામાં ખાંડ કેમ ઓછી છે? સવાર સવારમાં આખું ઘર માથે લેવું પડે છે તારા લીધે."

પંકજે હાથમાં રહેલો કાચનો કપ રકાબી પર જોરથી પછાડ્યો. ચાના બે ટીપાં ટેબલ પર ઢોળાઈ ગયા.

રસોડાના ઉંબરે ઊભેલી ગીતાના હાથમાં ગરમ તવો હતો. એણે નીચું જોઈને ધીમેથી કહ્યું, "ડોક્ટરે બાને ડાયાબિટીસની બોર્ડર કહી છે એટલે મેં ખાંડ ઓછી નાખી હતી."

"ડોક્ટર તને સલાહ આપવા આવ્યા હતા કે મને? બાને જે ભાવે એ બનાવવાનું. તારે પોતાનું મગજ ચલાવવાની કોઈ જરૂર નથી. અને મોં કેમ આવું બનાવીને ઊભી છે? વડીલોની સામે ઊભા રહેવાની પણ રીતભાત ભૂલી ગઈ છે તું?"

પંકજનો અવાજ આખા ઘરમાં ગુંજી રહ્યો હતો. સામે સોફા પર બેઠેલાં શાંતાબા હાથમાં માળા ફેરવતાં બધું જોઈ રહ્યાં હતાં. તેમણે એક શબ્દ પણ ન કહ્યો. દીકરો પોતાની તરફેણમાં વહુને સંભળાવી રહ્યો હતો, એટલે તેમના ચહેરા પર કોઈ વિરોધ નહોતો.

સાત વર્ષના લગ્નજીવનમાં ગીતા માટે આ કોઈ નવી વાત નહોતી. પંકજ માટે સંસ્કાર, માન અને મર્યાદા આ ત્રણેય શબ્દો માત્ર ગીતા માટે જ બનેલા નિયમો હતા. પંકજ પોતે ગીતા સાથે ગમે તેવા તોછડા અવાજે વાત કરી શકતો, તેના પિયરિયાંનું અપમાન કરી શકતો, બધાની વચ્ચે તેને ઉતારી પાડી શકતો. પણ જો ગીતાથી સાસુ સામે ઊંચો શ્વાસ પણ લેવાઈ જાય, તો ઘરમાં મોટો ભૂકંપ આવી જતો.

બાર વર્ષનો દીકરો આરવ સ્કૂલ બેગ ભરી રહ્યો હતો. એ ચૂપચાપ આ બધું સાંભળી રહ્યો હતો. એની આંખો પિતાના ગુસ્સા અને માતાની લાચારી વચ્ચે ફરતી હતી.

તે દિવસે સાંજે પંકજ ઓફિસેથી વહેલો આવ્યો. એના ચહેરા પર ઉત્સાહ હતો.

"ગીતા, સાંભળ," પંકજે સોફા પર બેસતાં જ હુકમ કર્યો, "આવતી કાલે સાંજે મારા બોસ અને એમનો પરિવાર ઘરે જમવા આવવાના છે. બધી તૈયારી વ્યવસ્થિત થવી જોઈએ. બાને કોઈ તકલીફ ન પડવી જોઈએ અને બોસ સામે તારો વ્યવહાર સંસ્કારી દેખાવો જોઈએ. બાના પગે લાગીને જ આશીર્વાદ લેજે એમની સામે, જેથી એમને ખબર પડે કે આપણું ખાનદાન કેવું છે."

ગીતાએ રસોડામાંથી જ હા પાડી.

બીજા દિવસે સવારથી ગીતા એક પગે દોડતી હતી. પૂરી, શાક, બે જાતની મીઠાઈ, રાયતું અને કચુંબર. સાંજ પડતાં સુધીમાં એના પગ સોજી ગયા હતા. સાડીનો પાલવ કમરે ખોસીને એ પસીનાથી રેબઝેબ થઈને રસોડું સંભાળી રહી હતી.

સાંજે સાત વાગ્યે મહેમાનો આવ્યા. પંકજના બોસ વિનોદભાઈ અને એમનાં પત્ની નીતાબેન ખૂબ જ શાંત અને પ્રતિષ્ઠિત વ્યક્તિ હતાં.

પંકજે દરવાજો ખોલીને ખૂબ આદરપૂર્વક બંનેનું સ્વાગત કર્યું. શાંતાબા પણ બેઠકખંડમાં આવીને બેઠાં. પંકજે ઈશારો કર્યો એટલે ગીતા બહાર આવી. એણે બંને મહેમાનોને નમસ્તે કર્યા અને પછી તરત જ નીચા નમીને સાસુ શાંતાબાના પગે હાથ લગાવી આશીર્વાદ લીધા.

વિનોદભાઈ અને નીતાબેને આ જોઈને સ્મિત કર્યું. પંકજનો ચહેરો ગર્વથી ફૂલી ગયો. તેને લાગ્યું કે બોસની સામે તેના પરિવારની સંસ્કારી છાપ બરાબર પડી ગઈ છે.

"આવો બેસો, જમવાનું તૈયાર છે," પંકજે નમ્રતાનો ઢોંગ કરતાં કહ્યું.

બધા ડાઇનિંગ ટેબલ પર ગોઠવાયા. ગીતા ગરમ ગરમ પૂરીઓ પીરસવા લાગી. વિનોદભાઈએ ભોજનના ખૂબ વખાણ કર્યા. "ખરેખર ભાભી, તમારા હાથમાં સ્વાદ છે. આજના જમાનામાં આવું પરંપરાગત ભોજન ભાગ્યે જ ખાવા મળે છે."

ગીતા સહેજ મલકાઈ. હજુ એ કંઈ બોલે તે પહેલાં જ પંકજ બોલી ઊઠ્યો, "હા સાહેબ, એ તો મેં સવારે બધો મસાલો અને સામગ્રી જાતે લાવી આપી હતી એટલે. બાકી એને એકલીને છોડી દઈએ તો કોઈ સ્વાદ જ ન આવે. મીઠું પણ માપસર નાખતાં નથી આવડતું આને."

ટેબલ પર અચાનક શાંતિ છવાઈ ગઈ. વિનોદભાઈનો હાથ અટકી ગયો. નીતાબેને પોતાના પતિ સામે જોયું.

ગીતાનું માથું શરમથી ઝૂકી ગયું. હાથમાં પકડેલો પૂરીનો વાટકો ધ્રૂજવા લાગ્યો.

પંકજને લાગ્યું કે એણે કોઈ મોટી મજાક કરી છે. એણે વાત આગળ વધારી, "અરે ગીતા, ઊભી કેમ રહી ગઈ? પાણી આપ સાહેબને. તને એક વાત સો વાર કહેવી પડે છે. ખબર નથી પડતી કે મહેમાન બેઠા છે? તારું ધ્યાન ક્યાં ભટકે છે?"

ગીતા પાણીનો જગ લેવા રસોડા તરફ દોડી. એની આંખમાંથી આંસુનું એક ટીપું ગાલ પર સરકી ગયું.

તે જ વખતે બાર વર્ષનો આરવ ટેબલ પર પોતાની પ્લેટ મૂકીને ઊભો થયો. એણે રસોડામાંથી બહાર આવતી પોતાની મા સામે જોયું.

આરવે ટેબલ પર પડેલો ગ્લાસ હાથમાં લીધો. એણે ખૂબ જ ઉદ્ધત અવાજે પંકજ સામે જોયું અને બોલ્યો, "એય પંકજ, આ જગ પકડ અને મને પાણી આપ. તને દેખાતું નથી કે મને તરસ લાગી છે? ક્યારનો બેઠો છું, આટલી અક્કલ નથી તારામાં?"

આખા હોલમાં વીજળી પડી હોય એવો સન્નાટો છવાઈ ગયો.

શાંતાબાના હાથમાંથી પાણીનો ગ્લાસ છલકાઈ ગયો. પંકજનો ચહેરો ક્રોધથી લાલચોળ થઈ ગયો. બોસ અને એમની પત્નીની સામે પોતાના જ દીકરાએ એનું નામ લઈને આવું તોછડું અપમાન કર્યું, એ વાત પંકજના અહંકાર પર સીધો પ્રહાર હતી.

પંકજ ખુરશી ધકેલીને ઊભો થઈ ગયો. એણે આરવનો હાથ પકડીને જોરથી ખેંચ્યો. "તારી આટલી હિંમત? તારા બાપનું નામ લઈને વાત કરે છે? બાપ સાથે કેમ વાત કરાય એ તને ભાન નથી? આ સંસ્કાર આપ્યા છે તારી માએ?"

આરવે પોતાનો હાથ છોડાવ્યો નહીં. એની નાની આંખોમાં પિતા માટે કોઈ ડર નહોતો, ફક્ત એક સવાલ હતો.

"તમે કેમ ગુસ્સે થાઓ છો પપ્પા?" આરવે એકદમ શાંત અવાજે પૂછ્યું. "હું તો એ જ બોલ્યો જે તમે રોજ સવારથી સાંજ મમ્મી સાથે બોલો છો. તમે મમ્મીને ક્યારેય પ્રેમથી બોલાવી છે? તમે દાદી સામે પણ મમ્મીને તું-તારી કહીને અપમાન કરો છો. જો તમે મારી મમ્મીનું અપમાન કરી શકો, તો હું તમારું કેમ ન કરી શકું?"

"આરવ, ચૂપ કર!" પંકજે હાથ ઉપાડ્યો.

"મારવો હોય તો મારી લો પપ્પા," આરવની આંખમાંથી આંસુ વહી નીકળ્યા, પણ અવાજ મક્કમ રહ્યો. "તમે રોજ મને કહો છો કે દાદીનું સન્માન કરવું જોઈએ, કારણ કે એ તમારી મમ્મી છે. પણ તમે કેમ ભૂલી જાઓ છો કે જેને તમે રોજ અપમાનિત કરો છો, એ મારી મમ્મી છે? તમે તમારી મમ્મીને માન અપાવવા માટે મારી મમ્મીનું અપમાન કરો છો. મને કેવી રીતે ખબર પડે કે સ્ત્રીઓનું સન્માન કેવી રીતે કરાય?"

પંકજનો ઉપડેલો હાથ હવામાં જ થીજી ગયો.

તેણે સામે જોયું. વિનોદભાઈ અને નીતાબેન બંને સ્તબ્ધ થઈને ઊભા હતા. તેમની નજરોમાં પંકજ માટે કોઈ આદર નહોતો રહ્યો, માત્ર એક ઊંડી દયા અને તિરસ્કાર હતો.

શાંતાબાએ પણ પહેલીવાર પોતાની નજર નીચી કરી લીધી. તેમને સમજાયું કે દીકરાના આ વ્યવહારને વર્ષો સુધી મૌન રહીને પ્રોત્સાહન આપીને તેમણે પોતાના જ પૌત્રના મનમાં કેવું ઝેર ભરી દીધું હતું.

વિનોદભાઈ ધીમેથી ઊભા થયા. એમણે આરવના માથા પર હાથ મૂક્યો.

પછી એમણે પંકજ સામે જોયું. એમનો અવાજ ગંભીર હતો. "પંકજભાઈ, ઓફિસમાં તમે ખૂબ સારા કર્મચારી છો. પણ આજે મને સમજાયું કે જે માણસ પોતાની પત્નીનું સન્માન નથી કરી શકતો, એ માણસ ગમે તેટલા સંસ્કારનો ઢોંગ કરે, એ સાચો સંસ્કારી ક્યારેય ન બની શકે. તમારા દીકરાએ આજે તમને જે અરીસો બતાવ્યો છે ને, એમાંથી ભાગવાની કોશિશ ન કરતા."

વિનોદભાઈ અને નીતાબેન જમ્યા વગર જ હાથ જોડીને દરવાજા તરફ નીકળી ગયા. પંકજ તેમને રોકવાની હિંમત પણ ન કરી શક્યો.

દરવાજો બંધ થયો. ઘર સાવ સૂમસામ થઈ ગયું.

રસોડાના દરવાજે ઊભેલી ગીતા ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી પડી. આરવ દોડીને પોતાની માને વળગી પડ્યો.

પંકજ ધીમા પગલે ચાલતો ડાઇનિંગ ચેર પર બેસી પડ્યો. એણે પોતાના બંને હાથમાં માથું પકડી લીધું. આરવના શબ્દો એના કાનમાં હથોડાની જેમ વાગતા હતા. જેને એ આજ સુધી પોતાનો અધિકાર અને વટ સમજતો હતો, એ વાસ્તવમાં પોતાની પત્ની પર થતો માનસિક અત્યાચાર હતો. એણે પોતાની માતાને સન્માન આપવાના નામે પોતાના દીકરાની નજરમાં પિતાનું સ્થાન ગુમાવી દીધું હતું.

શાંતાબા સોફા પરથી ઊભા થયા. તેઓ ધીમે ધીમે રસોડા તરફ ગયા. એમણે ગીતાના માથા પર હાથ મૂક્યો.

"મને માફ કરી દે, વહુ," શાંતાબાનો અવાજ ભરાઈ આવ્યો હતો. "મારો દીકરો તારી સાથે ખોટું કરતો રહ્યો અને હું મા હોવાના અહંકારમાં આંધળી બનીને તમાશો જોતી રહી. જો મેં એને પહેલે જ દિવસે રોક્યો હોત, તો આજે આ દિવસ ન જોવો પડત."

ગીતાએ સાસુ સામે જોયું અને એમના ખભા પર માથું મૂકી દીધું.

પંકજ ઊભો થયો. એ ધીમા પગલે રસોડા પાસે આવ્યો. એની આંખો લાલ હતી, પણ એમાં ક્રોધ નહોતો, ફક્ત પશ્ચાતાપ હતો.

તે ગીતા સામે આવીને ઊભો રહ્યો. એણે પહેલીવાર ગીતાના ચહેરા સામે સીધી નજરે જોયું. એ ચહેરા પર થાક હતો, આંસુ હતા, પણ સાથે સાથે સાત વર્ષની અસહ્ય પીડા હતી.

"ગીતા..." પંકજનો અવાજ ફાટી ગયો. "મને માફી માંગવાનો પણ કોઈ હક નથી. પણ આજે આરવે મારું અંધારું ઉતારી દીધું છે. હું તને ક્યારેય એ સ્થાન ન આપી શક્યો જેનો તારો હક હતો. હું ભૂલી ગયો હતો કે તારા સન્માન વગર મારું કોઈ અસ્તિત્વ નથી."

ગીતા કંઈ ન બોલી, પણ એણે આરવનો હાથ પકડી રાખ્યો.

પંકજે નીચે બેસીને આરવના બંને ખભા પકડ્યા. "બેટા, તેં આજે તારા બાપને સાચો રસ્તો બતાવ્યો છે. હું તને વચન આપું છું, હવે પછી તું આ ઘરમાં તારી મમ્મીનું ક્યારેય અપમાન નહીં જુએ."

તે રાત્રે ઘરમાં પહેલીવાર કોઈ ઊંચો અવાજ ન થયો. ભોજન ઠંડું થઈ ગયું હતું, પણ વર્ષોથી થીજી ગયેલા સંબંધોમાં પહેલીવાર પરિવર્તનની હૂંફ આવી હતી.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો. 🙏✨