દીકરાએ મોટી કંપનીમાં એન્જિનિયર બનીને નવી ગાડી લીધી, પિતાની જૂની સાયકલ ભંગારમાં આપવાનું કહ્યું તો પિતાએ સીટ નીચેથી...

શહેરના એક ખૂણે આવેલા નાના એવા ભાડાના મકાનમાં રામજીભાઈ પોતાના દીકરા આકાશ સાથે રહેતા હતા. રામજીભાઈ વર્ષોથી લોખંડની એક મોટી ફેક્ટરીમાં દિવસ-રાત કાળી મજૂરી કરતા હતા. ફેક્ટરીમાં આખો દિવસ ભઠ્ઠીની ગરમી સહન કરવાની અને લોખંડના ભારે વજન ઉંચકવાના કારણે તેમના હાથ પર કાયમ માટે કાળા ડાઘ અને ચામડી જાડી થઈ ગઈ હતી. પત્નીના અવસાન પછી રામજીભાઈના જીવનનો એકમાત્ર સહારો અને આશા તેમનો દીકરો આકાશ જ હતો.

આકાશ ભણવામાં ખૂબ જ તેજસ્વી હતો. રામજીભાઈએ મનમાં એક જ સંકલ્પ કર્યો હતો કે પોતે ભલે આખી જિંદગી મજૂરી કરી, પણ પોતાના દીકરાને ભણાવી-ગણાવીને બહુ મોટો માણસ બનાવશે. રોજ સવારે પાંચ વાગ્યે ઉઠીને રામજીભાઈ ઘરનું બધું કામ પતાવતા, આકાશ માટે ટિફિન તૈયાર કરતા અને પછી પોતાની ત્રીસ વર્ષ જૂની એટલાસ સાયકલ લઈને ફેક્ટરીએ નીકળી જતા. એ સાયકલ પણ સમયની સાથે કાટ ખાઈ ચૂકી હતી. તેનો અવાજ દૂરથી જ સાંભળી શકાતો હતો કે રામજીભાઈ આવી રહ્યા છે. સાયકલની ચેઈન વારંવાર ઉતરી જતી, પણ રામજીભાઈ હસતા મુખે ફરી ચેઈન ચડાવીને પેડલ મારવા લાગતા.

આકાશ જેમ જેમ મોટો થતો ગયો તેમ તેમ તેનો ભણવાનો ખર્ચ પણ વધતો ગયો. સ્કૂલની ફી, ટ્યુશનની ફી અને પુસ્તકોનો ખર્ચ પહોંચાડવા માટે રામજીભાઈ ફેક્ટરીમાં ઓવરટાઇમ કરવા લાગ્યા. ઘણી વખત ફેક્ટરીના માલિક પાસે કે અન્ય લોકો પાસેથી વ્યાજે પૈસા લઈને પણ તેમને આકાશના ભણતરમાં કોઈ ઓછપ આવવા દીધી નહોતી. આકાશ પણ પિતાની આ મહેનત જોતો હતો અને રાત-દિવસ એક કરીને ભણતો હતો. છેવટે આકાશની મહેનત રંગ લાવી અને તેને શહેરની સૌથી પ્રતિષ્ઠિત એન્જિનિયરિંગ કોલેજમાં એડમિશન મળી ગયું. કોલેજની ફી ખૂબ વધારે હતી, પરંતુ રામજીભાઈએ પોતાની સાયકલ પર આખા શહેરમાં ફરીને પૈસાની વ્યવસ્થા કરી લીધી હતી.

વર્ષો વીતતા ગયા અને આકાશ કોલેજમાં ફર્સ્ટ ક્લાસ સાથે પાસ થઈને એક બહુ મોટી મલ્ટિનેશનલ કંપનીમાં એન્જિનિયર તરીકે જોડાઈ ગયો. તેનો પગાર એટલો સારો હતો કે થોડા જ મહિનામાં તેમના ઘરની આર્થિક સ્થિતિ બદલાઈ ગઈ. હવે રામજીભાઈને ફેક્ટરીમાં મજૂરી કરવાની જરૂર નહોતી. આકાશે પિતાને ફેક્ટરીએ જવાની સાફ ના પાડી દીધી. રામજીભાઈ પણ હવે ઘરમાં રહીને આરામ કરતા, પણ રોજ સવારે ઉઠીને પોતાની એ જૂની સાયકલને સાફ કરવાનું તેઓ ક્યારેય ભૂલતા નહીં.

એક દિવસ આકાશે પોતાની મહેનતની કમાણીથી એક ચમકતી, મોંઘી લક્ઝરી કાર ખરીદી. આખું ઘર ખુશ હતું. પડોશીઓ પણ આકાશની સફળતા જોઈને રામજીભાઈને અભિનંદન આપવા આવ્યા હતા. આકાશ નવી કાર લઈને ઘરના આંગણે આવ્યો અને પિતાને ગાડીની પૂજા કરવા કહ્યું. રામજીભાઈની આંખોમાં હરખના આંસુ હતા કે જે દીકરાને તેમણે સાયકલ પાછળ બેસાડીને મોટો કર્યો, તે આજે પોતાની ગાડી લઈને આવ્યો છે.

બીજા દિવસે સવારે આકાશ ઓફિસે જવા તૈયાર થઈ રહ્યો હતો. તેની નજર ઘરના વરંડામાં પડેલી પિતાની એ કાટ ખાઈ ગયેલી જૂની સાયકલ પર પડી. નવી ચમકતી કારની બાજુમાં એ સાયકલ ખૂબ જ બેડોળ અને ખરાબ દેખાતી હતી. આકાશને લાગ્યું કે હવે આપણા આ સ્ટેટસ સાથે આ સાયકલ સારી નથી લાગતી. તેણે પિતા પાસે જઈને કહ્યું, "પપ્પા, હવે આપણી પાસે નવી કાર આવી ગઈ છે. આ વરંડામાં આ સાયકલ બહુ ખરાબ લાગે છે. મેં ભંગારવાળાને વાત કરી દીધી છે, તે બપોરે આવીને આ સાયકલ લઈ જશે. તેના જે કંઈ પણ પચાસ-સો રૂપિયા આવે તે રાખી લેજો, હવે આ કચરાની ઘરમાં કોઈ જરૂર નથી."

આકાશના મોઢેથી 'કચરો' શબ્દ સાંભળીને રામજીભાઈના દિલને ઊંડો આઘાત લાગ્યો. તેમના ચહેરા પરની ખુશી ગાયબ થઈ ગઈ. તેમણે શાંતિથી પણ મક્કમ અવાજે કહ્યું, "ના આકાશ, આ સાયકલ ભંગારમાં નથી વેચવાની. આ જ્યાં છે ત્યાં જ રહેશે."

આકાશને પિતાની આ જીદ સમજાઈ નહીં. તે થોડો ગુસ્સે થઈ ગયો અને મોટા અવાજે બોલ્યો, "પપ્પા, તમે પણ શું જૂના જમાનાની વાતો લઈને બેઠા છો? આ સાયકલ સાવ તૂટી ગઈ છે, તેના પર કાટ ચડી ગયો છે. કોઈ કામની નથી. આ કચરા સાથે તમને આટલો બધો મોહ કેમ છે? આનાથી આપણી આબરૂ જાય છે."

રામજીભાઈ કશું જ બોલ્યા વગર વરંડામાં ગયા. તેમણે સાયકલની સીટ નીચે હાથ નાખ્યો. ત્યાં એક નાનું પ્લાસ્ટિકનું કવર દોરીથી બાંધેલું હતું. રામજીભાઈએ એ દોરી છોડી અને અંદરથી એક નાની, અત્યંત જૂની અને પીળી પડી ગયેલી ડાયરી બહાર કાઢી. તે ડાયરી લઈને તેઓ આકાશ પાસે આવ્યા.

તેમણે ડાયરી આકાશના હાથમાં આપી અને કહ્યું, "આ વાંચ આકાશ."

આકાશે નવાઈ સાથે ડાયરી ખોલી. ડાયરીના પહેલા પાના પર આકાશની પહેલા ધોરણની સ્કૂલની ફીની તારીખ અને રકમ લખેલી હતી. બીજા પાના પર સ્કૂલના યુનિફોર્મ, ચોપડા અને કલર બોક્સની કિંમત લખેલી હતી. જેમ જેમ પાના ઉથલતા ગયા તેમ તેમ આકાશની કોલેજની હોસ્ટેલની ફી, સેમેસ્ટરની ફી, એન્જિનિયરિંગના પ્રોજેક્ટ માટે લીધેલા ઉછીના રૂપિયાની વિગતો અને તારીખો સામે આવવા લાગી. છેલ્લી વિગત એ દિવસની હતી જ્યારે આકાશને કોલેજની છેલ્લી ફી ભરવાની હતી અને રામજીભાઈએ આખી રાત ઓવરટાઇમ કરીને એ પૈસા ચૂકવ્યા હતા.

રામજીભાઈએ આકાશના ખભા પર હાથ મૂક્યો અને ભીની આંખે કહ્યું, "દીકરા, તને આ સાયકલ કાટ ખાઈ ગયેલો કચરો લાગે છે ને? પણ આ સાયકલના પેડલ મારી લાચારીએ નથી માર્યા, તારા સપનાઓએ માર્યા હતા. જ્યારે તારી સ્કૂલની ફી ભરવાના પૈસા નહોતા, ત્યારે આ જ સાયકલ પર બેસીને હું આખા શહેરમાં લોકો પાસે હાથ ફેલાવવા જતો હતો. જ્યારે તું બીમાર પડતો ત્યારે અડધી રાત્રે આ જ સાયકલ પર તને આગળ બેસાડીને હું સરકારી હોસ્પિટલ દોડતો હતો. આ સાયકલ મારો ભૂતકાળ નથી આકાશ, આ તારા વર્તમાનનો પાયો છે. આ ડાયરીમાં લખેલો એકેએક રૂપિયો આ સાયકલની સાક્ષીમાં કમાયો છું."

પિતાના આ શબ્દો આકાશના કાનમાં હથોડાની જેમ વાગ્યા. તેનું અભિમાન એક જ ક્ષણમાં ઓગળી ગયું. ડાયરીના પાના પર પિતાના પરસેવાની સુગંધ અને તેની આખી જિંદગીનો સંઘર્ષ છતો થતો હતો. આકાશને અહેસાસ થયો કે પોતે જે સફળતાના શિખરે પહોંચ્યો છે, તેનો રસ્તો આ સાયકલના ટાયરોએ જ બનાવ્યો હતો.

આકાશની આંખોમાંથી અશ્રુધારા વહેવા લાગી. તે પિતાના પગમાં પડી ગયો અને રડતા રડતા બોલ્યો, "પપ્પા, મને માફ કરી દો. હું મોટો એન્જિનિયર તો બની ગયો, પણ એક સારો દીકરો ન બની શક્યો. હું ગાડીના મોહમાં એ ભૂલી ગયો કે મને અહીં સુધી પહોંચાડવા માટે તમે તમારા કેટલા વર્ષો આ સાયકલ પર ઓગાળી નાખ્યા છે."

રામજીભાઈએ દીકરાને ઊભો કરીને છાતી સરસો ચાંપી દીધો. એ જ દિવસે આકાશે એ સાયકલને બહાર વરંડામાંથી ઉઠાવી, તેને સરસ રીતે સાફ કરી અને પોતાના ઘરના લિવિંગ રૂમમાં, જ્યાં બધી કિંમતી વસ્તુઓ રાખવામાં આવતી હતી, ત્યાં એક મુખ્ય જગ્યાએ મોમેન્ટો તરીકે સજાવી દીધી. હવે જે કોઈ પણ મહેમાન તેમના ઘરે આવતા, તેઓ આકાશની મોંઘી કાર જોવાના બદલે ઘરના લિવિંગ રૂમમાં રાખેલી એ સાયકલ અને તેની પાછળ પિતાના ત્યાગની વાર્તા સાંભળીને નતમસ્તક થઈ જતા.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો.