વિધવા માતાએ કડિયાકામ કરીને દીકરાને સરકારી નહિ પણ અંગ્રેજી સ્કૂલમાં ભણાવ્યો, દીકરો મેનેજર બનીને કહે "તમારી ભાષાથી મને શરમ આવે છે" પછી માતાએ આપ્યો એવો ઝટકો કે...

શહેરના છેવાડે આવેલા એક અડધા પાકા મકાનમાં શાંતાબેન પોતાના એકના એક દીકરા કેયુર સાથે રહેતા હતા. કેયુર જ્યારે માત્ર પાંચ વર્ષનો હતો ત્યારે જ તેના પિતાનું અકસ્માતમાં અવસાન થયું હતું. ઘરની પરિસ્થિતિ પહેલેથી જ સાવ નબળી હતી અને પતિના ગયા પછી તો જાણે આભ તૂટી પડ્યું. શાંતાબેન પાસે નહોતી કોઈ જમીન કે નહોતી કોઈ મોટી બચત. પણ તેમની આંખોમાં એક સંકલ્પ હતો કે પોતાના દીકરાને ક્યારેય અનાથ કે લાચાર નથી બનવા દેવો. તેમણે પેટ પાટા બાંધીને પણ કેયુરને ખૂબ ભણાવવાનું નક્કી કર્યું.

શાંતાબેને વહેલી સવારથી જ કડિયાકામની મજૂરી કરવાનું શરૂ કરી દીધું. ધોમધખતા તાપમાં માથા પર સિમેન્ટના તગારા ઉપાડવાના, લોખંડના સળિયા ખસેડવાના અને આખો દિવસ ઈંટો ગોઠવવાની. કડિયાકામના કારણે તેમના બંને હાથના તળિયા ચિરાઈ ગયા હતા અને આંગળીઓ પર કાયમી કાપા પડી ગયા હતા. પગમાં સાદી પ્લાસ્ટિકની ચંપલ પહેરીને આખો દિવસ રેતી અને કાંકરી વચ્ચે કામ કરવાનું. સાંજે જ્યારે તેઓ ઘરે પાછા ફરતા ત્યારે તેમનું આખું શરીર સિમેન્ટની ધૂળથી ખરડાયેલું હોતું અને હાડકાં તૂટતા હોય તેવી પીડા થતી. પણ ઘરે આવીને જ્યારે તેઓ કેયુરનું હસતું મોઢું જોતા ત્યારે તેમનો બધો થાક ઉતરી જતો.

જ્યારે કેયુર મોટો થયો ત્યારે શાંતાબેને તેને સરકારી સ્કૂલના બદલે શહેરની એક મોંઘી અને પ્રતિષ્ઠિત અંગ્રેજી માધ્યમની સ્કૂલમાં બેસાડ્યો. આજુબાજુના લોકોએ ઘણું કીધું કે, "શાંતા, તું તો સાવ અભણ છે, તને અંગ્રેજીનો ‘અ’ પણ નથી આવડતો, તું આટલી મોંઘી સ્કૂલની ફી ક્યાંથી ભરીશ?" ત્યારે શાંતાબેન એક જ જવાબ આપતા કે, "હું ભલે આખી જિંદગી અંગ્રેજી સાંભળીને મૂંઝાઈ ગઈ, પણ મારો દીકરો જ્યારે મોટા સાહેબો વચ્ચે ઉભો રહે ત્યારે કોઈની સામે તેનું માથું નમવું ન જોઈએ." સ્કૂલની ફી ભરવા માટે શાંતાબેન રવિવારે પણ રજા રાખ્યા વગર ઓવરટાઇમ મજૂરી કરતા. ઘણીવાર ઘરમાં અનાજ ખૂટી જતું તો પોતે અડધો રોટલો ખાઈને ચલાવી લેતા પણ કેયુરની ચોપડીઓ કે યુનિફોર્મમાં ક્યારેય કોઈ કમી આવવા ન દીધી.

કેયુર પણ ભણવામાં હોશિયાર હતો. તે રાત-દિવસ મહેનત કરીને સ્કૂલ અને કોલેજમાં ટોપ કરવા લાગ્યો. માતાનો સંઘર્ષ તે આંખે જોતો હતો એટલે તેના મનમાં પણ ઝડપથી પૈસા કમાવવાની તીવ્ર ઈચ્છા હતી. એન્જિનિયરિંગ પૂરું થતાની સાથે જ કેયુરને એક બહુરાષ્ટ્રીય (MNC) કંપનીમાં મેનેજર તરીકેની મોટી નોકરી મળી ગઈ. શરૂઆતનો પગાર જ એટલો મોટો હતો કે શાંતાબેનની આખી જિંદગીની મજૂરી એક બાજુ રહી ગઈ. કેયુરનો પગાર આવતા જ તેણે સૌથી પહેલા શહેરની એક હાઈ-પ્રોફાઈલ અને પોશ સોસાયટીમાં મોટો ફ્લેટ ખરીદ્યો. શાંતાબેનને હવે મજૂરીએ જવાની સાફ મનાઈ કરી દીધી. શાંતાબેન માટે તો જાણે ભગવાને પૃથ્વી પર જ સ્વર્ગ ઉતારી દીધું હતું.

નવા ઘરમાં આવ્યા પછી શરૂઆતના દિવસો સારા વીત્યા. પણ ધીમે ધીમે કેયુરના વર્તનમાં બદલાવ આવવા લાગ્યો. હાઈ-પ્રોફાઈલ સોસાયટીના લોકો, હાઈ-ફાઈ પાર્ટીઓ અને મોટા બિઝનેસમેનો વચ્ચે રહેવાના કારણે કેયુરના મનમાં એક અજાણ્યો અહંકાર ઘર કરી ગયો હતો. સોસાયટીના અન્ય લોકોની માતાઓ સુશિક્ષિત હતી, મોર્ડન કપડાં પહેરતી અને કડકડાટ અંગ્રેજી બોલતી હતી. જ્યારે શાંતાબેન આજે પણ સાદા સુતરાઉ કપડાં પહેરતા, શુદ્ધ ગુજરાતી-કાઠિયાવાડી ભાષા બોલતા અને તેમના હાથ પર મજૂરીના કાળા ડાઘ દેખાતા હતા. કેયુરને હવે પોતાની જ માતાને સોસાયટીના મિત્રો સામે લાવવામાં સંકોચ થવા લાગ્યો હતો.

એક દિવસ સાંજે કેયુર ઓફિસેથી ઘરે આવ્યો. તેનો ચહેરો અત્યંત ઉતરેલો હતો અને તે ભારે તણાવમાં હતો. શાંતાબેન તેના માટે પાણીનો ગ્લાસ લઈને આવ્યા અને પૂછ્યું, "બેટા, શું થયું છે? કેમ આટલો ચિંતિત દેખાય છે? તબિયત તો સારી છે ને?"

કેયુર પાણીનો ગ્લાસ ટેબલ પર પછાડતા ગુસ્સામાં બોલ્યો, "મમ્મી, તમે પ્લીઝ મને વધારે સવાલો ન પૂછો! અને હા, એક વાત મારે તમને ચોખ્ખી કહેવી છે. કાલે અમારી સોસાયટીની ક્લબમાં એક મોટી ગેટ-ટુગેધર પાર્ટી છે. બધા મોટા સાહેબો અને તેમના ફેમિલી આવવાના છે. તમે ત્યાં પ્લીઝ મારી સાથે ન આવતા. તમે હજુ પણ ગામડાની ભાષા બોલો છો, તમને અંગ્રેજી નથી આવડતું. જ્યારે તમે કોઈની સામે વાત કરો છો ત્યારે મારી હાઈ-પ્રોફાઈલ સોસાયટીના લોકો વચ્ચે મને શરમ આવે છે. લોકો મારી પીઠ પાછળ વાતો કરે છે કે આટલો મોટો મેનેજર છે પણ તેની મા સાવ અભણ છે!"

દીકરાના મોઢેથી આ શબ્દો સાંભળીને શાંતાબેન સ્તબ્ધ થઈ ગયા. જે દીકરાને અંગ્રેજી મીડિયમમાં ભણાવવા માટે તેમણે પોતાના લોહીનું પાણી કર્યું હતું, આજે એ જ અંગ્રેજી ભાષા તેમના અને તેમના દીકરા વચ્ચે દીવાલ બનીને ઉભી હતી. શાંતાબેનની આંખો ભીની થઈ ગઈ, પણ તેમણે પોતાની જાતને સંભાળી લીધી. તેઓ કશું બોલ્યા વગર કેયુરના બેગ તરફ ગયા, જે સોફા પર ખુલ્લી પડી હતી. તેમાંથી એક સફેદ રંગનો ઓફિશિયલ લેટર બહાર દેખાઈ રહ્યો હતો, જેના પર લાલ અક્ષરે કંપનીનો સિક્કો હતો.

શાંતાબેને એ પત્ર હાથમાં લીધો. કેયુરે હસતા હસતા કીધું, "મમ્મી, એ કંપનીનો નવો પ્રોજેક્ટ લેટર છે, એમાં બધું ઈંગ્લિશમાં લખ્યું છે, એ તમારા કામનું નથી. તમને એમાં કઈ ખબર ન પડે."

શાંતાબેને પત્ર પર નજર ફેરવી. ભલે તેઓ ક્યારેય સ્કૂલે નહોતા ગયા, પણ કેયુર જ્યારે નાનો હતો ત્યારે તેને ભણાવતી વખતે અને તેની રાત-દિવસની ફીના કાગળો જોતા જોતા તેઓ અમુક અંગ્રેજી શબ્દો અને કંપનીના ઓફિશિયલ ફોર્મેટને ઓળખતા શીખી ગયા હતા. પત્રના ઉપરના ભાગમાં 'SUSPENSION NOTICE' અને નીચે 'TERMINATION DUE TO MISCONDUCT' લખેલું હતું. કેયુરે કંપનીના એક મોટા પ્રોજેક્ટમાં ઉતાવળ અને બેદરકારી દાખવી હતી, જેના કારણે કંપનીને કરોડોનું નુકસાન થયું હતું અને કંપનીએ તેને તાત્કાલિક અસરથી સસ્પેન્ડ કરી દીધો હતો. કેયુર આ જ ગ્લાનિ અને ડરના કારણે ગુસ્સામાં હતો.

શાંતાબેને પત્ર ટેબલ પર મૂક્યો અને પોતાની તૂટેલી-ફૂટેલી ભાષામાં પણ અત્યંત મક્કમ અવાજે કહ્યું, "કેયુર, તું એમ કહે છે ને કે મને અંગ્રેજી નથી આવડતું? પણ આ પત્રમાં ઉપર જે લખ્યું છે ને, એનો અર્થ એવો થાય છે કે તારી કંપનીએ તને નોકરીમાંથી કાઢી મૂક્યો છે. તેં જે નવી ગાડી અને આ મોટા ઘરના મોહમાં આવીને તારા કામમાં ગેરરીતિ કરી, એ આ કાગળમાં સાફ દેખાય છે."

કેયુર આ સાંભળીને ચોંકી ગયો. તેને નવાઈ લાગી કે તેની અભણ માતાને આ કઈ રીતે ખબર પડી!

શાંતાબેને દીકરાની સામે જોઈને શાંતિથી કહ્યું, "બેટા, ભાષા તો માત્ર સંવાદનું સાધન છે, સંસ્કારનું નહીં. મેં તને આખો દિવસ મજૂરી કરીને અંગ્રેજી અક્ષરો ઓળખતા તો શીખવ્યું, પણ તું માણસ અને પરિસ્થિતિ ઓળખતા ભૂલી ગયો. જે અંગ્રેજીના જોરે તું આજે મને અભણ કહીને શરમ અનુભવે છે, એ જ અંગ્રેજીમાં લખાયેલો આ કાગળ આજે તારી અસફળતાનો પુરાવો બનીને તારા હાથમાં છે. જો તેં માણસાઈ અને વફાદારીના સંસ્કાર શીખ્યા હોત, તો આજે તારે તારી મા સામે કે તારી કંપની સામે નીચું જોવાનો વારો ન આવ્યો હોત."

માતાના આ અણધાર્યા શબ્દો અને હકીકત સાંભળીને કેયુરના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ. તેનો બધો અહંકાર, સોસાયટીનું હાઈ-સ્ટેટસ અને અંગ્રેજીનું અભિમાન એક જ સેકન્ડમાં ધૂળમાં મળી ગયું. તેને સમજાયું કે જે માતાએ પોતાના હાથની ચામડી તોડીને તેને આ મુકામ પર પહોંચાડ્યો, આજે તે જ માતાને પોતે કચરો ગણીને અપમાનિત કરી રહ્યો હતો. ઓફિસની નોકરી છૂટવાનો ડર અને માતાના ત્યાગનો અહેસાસ થતાં જ કેયુરનો ડૂમો ભરાઈ આવ્યો.

તે ધ્રુસકે ને ધ્રુસકે રડવા લાગ્યો અને શાંતાબેનના પગમાં પડી ગયો. તે બોલ્યો, "મમ્મી, મને માફ કરી દો! હું ભણી-ગણીને બહુ મોટો સાહેબ તો બની ગયો, પણ એક માણસ તરીકે સાવ નાનો સાબિત થયો. મને મારા સ્ટેટસનું એવું આંધળું ભૂત વળગ્યું હતું કે હું તમારો પરસેવો અને પ્રેમ ભૂલી ગયો. મને માફ કરી દો મમ્મી..."

શાંતાબેનની આંખોમાંથી પણ આંસુ વહી રહ્યા હતા. આખરે તો તે માતા હતી. તેમણે દીકરાને ઊભો કર્યો, તેની આંખો લૂછી અને તેને છાતી સરસો ચાંપી દીધો. તેમણે કહ્યું, "બેટા, ભૂલ માણસથી જ થાય. પણ જે પોતાની ભૂલ સ્વીકારી લે, એ ક્યારેય હારતો નથી. નોકરી ગઈ તો કઈ નહીં, આપણી પાસે મહેનત કરવાની શક્તિ હજુ છે. આપણે ફરીથી શૂન્યમાંથી શરૂઆત કરીશું."

એ જ રાતથી કેયુર આખો બદલાઈ ગયો. તેણે સોસાયટીના ખોટા દેખાડા બંધ કરી દીધા. તેણે પોતાની ભૂલમાંથી પાઠ લીધો અને નવેસરથી નાની કંપનીઓમાં ઇન્ટરવ્યુ આપવાનું શરૂ કર્યું. આ વખતે તેના મનમાં કોઈ અહંકાર નહોતો, પણ પિતા જેવી વફાદારી અને માતા જેવી મહેનત કરવાનો દ્રઢ સંકલ્પ હતો. થોડા જ સમયમાં તેને બીજી નોકરી મળી ગઈ અને તે પોતાની માતાને હંમેશા ગર્વથી પોતાની સાથે રાખવા લાગ્યો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો