દીકરાના મૃત્યુ પછી દસ વરસથી ઘરમાં દિવાળી નહોતી ઉજવાતી, પણ નાની પૌત્રીની એક છૂપી હરકતે આખું...

સુરતના કતારગામ વિસ્તારમાં આવેલું ‘અન્નપૂર્ણા’ નામનું બે માળનું મકાન પહેલાં આખા મોહલ્લામાં ગાજતું હતું. આસો મહિનો બેસે એટલે ઘરના આંગણામાં કંદોઈના કઢાયા ચડી જતા, બારણે રોશની થતી અને આખી રાત ફટાકડાનો અવાજ આવતો. પણ પાછલા દસ વરસથી આ ઘરમાં અંધારું જ રહેતું હતું. દિવાળી આવે કે હોળી, આ ઘરનો મુખ્ય દરવાજો સાંજ પડતાં જ બંધ થઈ જતો.

દસ વરસ પહેલાં ધનતેરસના દિવસે જ ઘરનો મોટો દીકરો રોહિત એક માર્ગ અકસ્માતમાં ગુજરી ગયો હતો. એ રાત્રે ઘરમાં જે અંધારું છવાયું, તે પછી ક્યારેય ઓછું ન થયું. રોહિતના પિતા પરસોત્તમભાઈ અને માતા શાંતાબેને એ દિવસથી ઘરમાં કોઈ પણ તહેવાર ઉજવવાનું બંધ કરી દીધું હતું. ઘરમાં ક્યારેય દીવો ન પ્રગટતો, ના કોઈ મિઠાઈ આવતી, ના કોઈ નવા કપડાં ખરીદાતાં.

નાનો દીકરો મનોજ, તેની પત્ની સીમા અને તેમની આઠ વરસની દીકરી કાવ્યા પણ આ જ ઘરમાં રહેતા હતા. મનોજ ઘણીવાર પોતાના મા-બાપને સમજાવવાનો પ્રયત્ન કરતો કે ભૂતકાળને ભૂલીને આગળ વધવું જોઈએ, પણ પરસોત્તમભાઈનો એક જ જવાબ હોય, "જે ઘરમાંથી જુવાન દીકરો જતો રહ્યો હોય, ત્યાં હવે કશી રોશની ન શોભે. રોહિત વગર દિવાળી કેવી?"

આ વરસ પણ વાઘબારસ આવી ગઈ હતી. આજુબાજુના બધા ઘરોમાં કલરકામ થઈ ગયું હતું, રોશની લાગી ગઈ હતી અને નાસ્તો બનવાની સુગંધ આવતી હતી. માત્ર પરસોત્તમભાઈનું ઘર સાવ શાંત હતું. અંધારામાં ડૂબેલા એ ઘરને જોઈને મોહલ્લાના લોકો પણ ધીમે અવાજે વાતો કરતા.

આઠ વરસની કાવ્યા રોજ શાળાએથી આવતી વખતે બીજાના ઘરની રોશની જોતી. તેના મનમાં પણ થતું કે આપણા ઘરમાં કેમ કોઈ દીવો નથી મૂકતું? તે દર વરસે પોતાની મમ્મી સીમાને પૂછતી, પણ સીમા તેને ચૂપ કરાવી દેતી. તેને કહેવામાં આવતું કે દાદા-દાદી દુઃખી થાય એટલે આપણે દિવાળી નથી ઉજવવાની.

પણ આ વખતે કાવ્યાના મનમાં કંઈક અલગ જ ચાલી રહ્યું હતું. તે પાછલા એક મહિનાથી પોતાના પોકેટ મનીમાંથી થોડા થોડા પૈસા બચાવી રહી હતી. તેણે છાનામાના પોતાની શાળાની બેગમાં નાની કોડિયાની જોડીઓ અને દીવાની વાટ લાવીને સંતાડી રાખી હતી. તે પોતાના મોટા પપ્પા રોહિતનો ફોટો રોજ હોલમાં જોતી, પણ તેને ક્યારેય રોહિત મોટા પપ્પાનો ચહેરો યાદ નહોતો, કારણ કે તે ત્યારે બહુ નાની હતી.

કાળીચૌદસની રાત્રે જ્યારે આખું ઘર ઊંઘી ગયું, ત્યારે કાવ્યા ચુપચાપ ઊઠી. તેણે દાદા-દાદીના રૂમ તરફ જોયું, દરવાજો બંધ હતો. તેણે પોતાની બેગમાંથી કોડિયાં કાઢ્યા. રસોડામાંથી તે તેલની બાટલી અને દિવાસળી લઈ આવી. તેણે બહુ સંભાળીને આંગણાના એક ખૂણામાં, જ્યાં કોઈની નજર સીધી ન પડે, ત્યાં એક નાનો દીવો પ્રગટાવ્યો.

દીવાની નાની જ્યોત પ્રગટી અને કાવ્યાના ચહેરા પર ખુશી આવી ગઈ. પણ એ જ સમયે પાછળથી કોઈના ચાલવાનો અવાજ આવ્યો.

પરસોત્તમભાઈ પાણી પીવા માટે રૂમમાંથી બહાર આવ્યા હતા. તેમણે આંગણાના ખૂણામાં અજવાળું જોયું. તેમણે જોયું તો તેમની નાની પૌત્રી કાવ્યા હાથ જોડીને એ દીવા સામે ઊભી હતી. પરસોત્તમભાઈનો ગુસ્સો સાતમા આસમાને પહોંચી ગયો. દસ વરસથી જે ઘરમાં દીવો નહોતો થયો, ત્યાં આ નાની છોકરીએ એમનો નિયમ તોડી નાખ્યો હતો.

"કાવ્યા!" પરસોત્તમભાઈનો મોટો અને કડક અવાજ આખા ઘરમાં ગુંજી ઊઠ્યો.

અવાજ સાંભળીને શાંતાબેન, મનોજ અને સીમા પણ દોડતા બહાર આવી ગયા. હોલમાં ટ્યુબલાઈટ થઈ ગઈ. પરસોત્તમભાઈનો ચહેરો ગુસ્સાથી લાલ થઈ ગયો હતો. તેમની આંખોમાં આંસુ પણ હતાં અને આક્રોશ પણ હતો.

"તને કોણે કહ્યું આ બધું કરવા માટે?" પરસોત્તમભાઈએ કાવ્યાનો હાથ પકડીને પૂછ્યું. "તને ખબર છે ને કે આ ઘરમાં દીવા નથી પ્રગટાવાતા? તેં આ અંધારા ઘરમાં અજવાળું કરવાની હિંમત કેવી રીતે કરી? તારા મોટા પપ્પા નથી, તો તને આ ઉજવણી કરવાનો અધિકાર કોણે આપ્યો?"

શાંતાબેન પણ રડવા લાગ્યા. મનોજે કાવ્યાને પોતાના તરફ ખેંચવાનો પ્રયત્ન કર્યો, "પપ્પા, એ નાની છોકરી છે. એને ખબર નથી પડતી. તમે એના પર ગુસ્સો ન કરો."

"ના, મનોજ!" પરસોત્તમભાઈ બોલ્યા, "એને ખબર હોવી જોઈએ. આ ઘરમાં રોહિતની યાદમાં શોક છે. આ દીવો બંધ કર અત્યારે ને અત્યારે."

બધાને લાગતું હતું કે કાવ્યા ડરી જશે અને રડવા લાગશે. પણ આઠ વરસની એ નાની છોકરીએ પોતાના દાદાનો હાથ પકડ્યો. તેની આંખોમાં કોઈ ડર નહોતો, પણ એક અનોખી ચમક હતી.

તેણે બહુ શાંત અવાજે કહ્યું, "દાદા, તમે મને કેમ વઢો છો? મેં તો મોટા પપ્પાના કહેવાથી જ આ દીવો પ્રગટાવ્યો છે."

આ વાક્ય સાંભળીને હોલમાં એકદમ શાંતિ છવાઈ ગઈ. પરસોત્તમભાઈ થંભી ગયા. શાંતાબેને રડવાનું બંધ કરી દીધું. મનોજ અને સીમા એકબીજા સામે જોવા લાગ્યા.

"શું બોલે છે તું?" પરસોત્તમભાઈનો અવાજ ધીમો પડી ગયો. "રોહિત તને કેવી રીતે કહે? તેં તો એને જોયો પણ નથી."

કાવ્યાએ પપ્પા મનોજ સામે જોયું અને પછી દાદા સામે જોયું. "દાદા, ગયા અઠવાડિયે જ્યારે હું અને પપ્પા જૂનો સામાન સાફ કરતા હતા, ત્યારે મને પપ્પાની એક જૂની ડાયરી મળી હતી. એ ડાયરીમાં મોટા પપ્પાએ પોતાના અક્ષરે લખ્યું હતું. મેં પપ્પા પાસે એ વંચાવ્યું હતું."

મનોજને અચાનક યાદ આવ્યું. તેણે થોડા દિવસ પહેલાં જ પોતાની એક જૂની નોટબુક સાફ કરી હતી, જેમાં રોહિતે પોતાના હાથથી કેટલીક વાતો લખી હતી.

કાવ્યાએ આગળ કહ્યું, "એ ડાયરીમાં મોટા પપ્પાએ લખ્યું હતું કે, 'મને આ ઘરમાં દિવાળીની રોશની અને ખુશીઓ બહુ ગમે છે. જો ક્યારેય હું આ ઘરમાં ન રહું, તો પણ મારા પરિવારની ખુશીઓ ક્યારેય ઓછી ન થવી જોઈએ. કારણ કે આ ઘરનું હાસ્ય જ મારી સાચી શ્રદ્ધાંજલિ છે. જો મારા લીધે આ ઘરમાં અંધારું થશે, તો મારો આત્મા ક્યારેય શાંતિ નહીં મેળવે.'"

કાવ્યાના આ શબ્દો સાંભળીને પરસોત્તમભાઈના પગ નીચેથી જમીન ખસી ગઈ. શાંતાબેન દીવાલને ટેકે બેસી પડ્યા.

કાવ્યાએ પરસોત્તમભાઈનો હાથ પોતાના નાના હાથમાં લીધો અને કહ્યું, "દાદા, તમે રોહિત મોટા પપ્પાને બહુ પ્રેમ કરો છો ને? તો પછી એમના ગયા પછી તમે એમને દુઃખી કેમ કરો છો? તમે જ તો કહો છો કે એ આપણને ઉપરથી જુએ છે. જો એ ઉપરથી આપણું અંધારું ઘર જોતા હશે, તો એમને કેટલું દુઃખ થતું હશે? એ એવું જ વિચારતા હશે ને કે મારા લીધે મારું આખું કુટુંબ દસ વરસથી અંધારામાં જીવે છે?"

આઠ વરસની છોકરીના આ શબ્દો કોઈ મોટા જ્ઞાની જેવા હતા. તેણે એ સત્ય કહી દીધું હતું જે પરિવારના મોટા માણસો દસ વરસથી સમજી નહોતા શક્યા.

પરસોત્તમભાઈ આંગણામાં રહેલા એ નાના દીવા સામે જોઈ રહ્યા. એ દીવાની નાની જ્યોત પવનની સાથે હલી રહી હતી, પણ બુઝાતી નહોતી. પરસોત્તમભાઈને લાગ્યું કે જાણે તેમનો દીકરો રોહિત જ એ જ્યોતમાં ઊભો રહીને તેમને કહી રહ્યો હતો કે, 'પપ્પા, હવે બહુ થયું. આ અંધારું દૂર કરો.'

પરસોત્તમભાઈના અહંકાર અને દુઃખનો પહાડ ક્ષણભરમાં ઓગળી ગયો. તેમની આંખોમાંથી આંસુઓની ધારા વહી નીકળી. તે જમીન પર બેસી પડ્યા અને કાવ્યાને પોતાના ગળે લગાવી દીધી.

"મને માફ કરી દે બેટા," પરસોત્તમભાઈ રડતાં રડતાં બોલ્યા. "હું જ ભૂલી ગયો હતો કે મારો દીકરો ક્યારેય આ ઘરને ઉદાસ નહોતો જોવા માગતો. અમે દુઃખના નામે એની આત્માને જ તકલીફ આપી રહ્યા હતા. તેં આજે મારી આંખો ખોલી દીધી."

શાંતાબેન પણ પાસે આવ્યા અને તેમણે પણ કાવ્યાના માથા પર હાથ ફેરવ્યો. ઘરમાં દસ વરસ પછી પહેલીવાર શોકનો નહી, પણ શાંતિ અને સ્વીકારનો વાતાવરણ બન્યો.

બીજી સવારે બેસતા વરસનો દિવસ હતો. આખા મોહલ્લાના લોકો આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા જ્યારે તેમણે 'અન્નપૂર્ણા' મકાનનો મુખ્ય દરવાજો ખુલ્લો જોયો. પરસોત્તમભાઈ પોતે સવારે વહેલા ઊઠીને આંગણામાં કસરત કરી રહ્યા હતા અને મનોજ બારણે આસોપાલવનું તોરણ બાંધી રહ્યો હતો.

સાંજ પડી ત્યારે આખું ઘર રોશનીથી ઝગમગી ઊઠ્યું. આંગણામાં કાવ્યાએ મોટી રંગોળી બનાવી હતી અને તેની આસપાસ પચાસ દીવા પ્રગટાવ્યા હતા. એક દીવો રોહિતના ફોટા પાસે પણ મૂકવામાં આવ્યો હતો, પણ આ વખતે એ ફોટા સામે ઊભેલા પરસોત્તમભાઈના ચહેરા પર ઉદાસી નહોતી, એક મીઠું સ્મિત હતું.

શેરીના પાડોશીઓ પણ એ દિવસે શુભેચ્છા આપવા આવ્યા. પરસોત્તમભાઈએ બધાને પોતે મિઠાઈ ખવડાવી. તેમણે સમજી લીધું હતું કે જે જતા રહ્યા છે, એમની યાદોને દુઃખથી નહીં, પણ પ્રેમ અને ખુશીથી જીવંત રખાય છે. દિવાળીનો સાચો અર્થ દીવા પ્રગટાવવામાં નથી, પણ દિલમાં રહેલા અંધારાને દૂર કરવામાં છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.