દિવાળીએ જૂનો રેડિયો રિપેર કરાવવા જીદ કરતી માતા પર દીકરો તાડૂક્યો, મિકેનિકે અંદરથી શહીદ ભાઈનો પત્ર કાઢતાં જ...

દિવાળીના તહેવારને માત્ર પાંચ દિવસ બાકી હતા અને ઘરના દિવાનખંડમાં રંગરોગાન તેમજ સજાવટની ધમાલ ચાલી રહી હતી.

ભાવેશ સોફા પર બેસીને પોતાના લેટેસ્ટ સ્માર્ટફોન પર કંપનીના ડિલિવરી ઓર્ડર અને ગ્રાહકોના દિવાળી બોનસ અંગે ઊંચા અવાજે સૂચનાઓ આપી રહ્યો હતો.

તેની પત્ની શીતલ ઓનલાઇન સાઇટ પરથી ઘર માટે નવા આધુનિક પડદા અને ઝુમ્મર પસંદ કરવામાં વ્યસ્ત હતી.

સામેની મોટી દીવાલ પર ગયા અઠવાડિયે જ ખરીદેલું પાંસઠ ઇંચનું અત્યાધુનિક સ્માર્ટ ટીવી અને તેના નીચે સોનીનું મોટું સાઉન્ડબાર ચમકી રહ્યાં હતાં.

તે સમયે રસોડામાંથી સડસઠ વર્ષના જશોદાબા ધ્રૂજતા હાથે એક જૂનો, ધૂળથી ખરડાયેલો મર્ફી કંપનીનો લાકડાનો મોટો રેડિયો લઈને બહાર આવ્યાં.

રેડિયો સાવ જૂની ડિઝાઇનનો હતો, તેની પ્લાસ્ટિકની ગોળ કી તૂટેલી હતી અને ઉપરનું લાકડું ઘસાઈને ઝાંખું પડી ગયું હતું.

જશોદાબાએ બહુ કાળજીપૂર્વક, જાણે કોઈ નવજાત બાળકને તેડ્યું હોય તેમ એ ભારે રેડિયોને કાચની ટીપોઈ પર મૂક્યો.

'ભાવેશ બેટા, મારું એક નાનું કામ કરી આપને,' માતાએ અત્યંત વિનમ્ર અને કરુણ અવાજે કહ્યું.

'આવતા ગુરુવારે દિવાળીની બેસતી રાત છે, તે પહેલાં આ રેડિયો કોઈ સારા કારીગર પાસે લઈ જઈને ગમે તેમ કરીને ચાલુ કરાવી આપ.'

'આના રિપેરિંગના જે કંઈ પૈસા થાય એ હું મારા પેન્શનમાંથી આપી દઈશ, પણ મને આ રેડિયો દિવાળીની રાતે ચાલુ જોઈએ છે.'

ભાવેશે ફોન કાન પરથી હટાવ્યો અને ટીપોઈ પર પડેલા પેલા ધૂળિયા રેડિયો સામે ભારે અકળામણ સાથે જોયું.

'બા! તમે સાવ સાનભાન ગુમાવી બેઠાં છો કે શું?' ભાવેશે ગુસ્સામાં ટીપોઈ પર પેન પછાડતાં પૂછ્યું.

'આખા ઘરમાં દિવાળીની સફાઈ ચાલે છે અને તમે આ ભંગાર ક્યાંથી માળિયેથી ઉતારી લાવ્યાં?'

'આ રેડિયો પચાસ વર્ષ જૂનો છે, આ જમાનામાં આના વાલ્વ કે સ્પેરપાર્ટ્સ આખા શહેરમાં ક્યાંય નહીં મળે.'

'સામે જુઓ, બે લાખ રૂપિયાનું સ્માર્ટ હોમ થિયેટર પડ્યું છે, તમારે જે ભજન કે ગીત સાંભળવું હોય તે એક ક્લિક પર યુટ્યુબમાં વાગશે.'

'આ કચરા જેવા ડબ્બા પાછળ હું મારો કિંમતી સમય કેમ બગાડું? અને દિવાળીએ જ આ કેમ સાંભળવો છે એ તો કહો?'

જશોદાબાએ પોતાની આંખોમાં છલકાઈ આવેલાં આંસુ સાડલાના છેડેથી લૂછી લીધાં, પણ કોઈ ખુલાસો ન કર્યો.

'બેટા, મારે ટીવી કે મોબાઈલમાં કશું નથી સાંભળવું, મને બસ આ જ રેડિયો ચાલુ કરી આપને.' માતાએ ફરી આજીજી કરી.

'તમે હંમેશા આવા જ જૂનવાણી અને જિદ્દી વલણથી આખા ઘરને પરેશાન કરો છો!' ભાવેશે મોં બગાડતાં કઠોર અવાજે કહ્યું.

'કાલે ઘરમાં મોટા મોટા મહેમાનો આવશે, એ આ ટીપોઈ પર પડેલો ભંગાર જોશે તો મારી શું આબરૂ રહેશે?'

જશોદાબા કશું જ બોલ્યા વિના નીચી નજર કરીને ચૂપચાપ રેડિયોને પોતાના બંને હાથમાં ઉપાડીને પોતાના અંધારા ઓરડા તરફ ચાલવા લાગ્યાં.

માતાના ઝૂકેલા ખભા અને ધ્રૂજતા પગ જોઈને શીતલે ભાવેશને ધીમેથી ટોક્યો, 'ભાવેશ, બા આટલી આજીજી કરે છે તો એક વાર જૂના બજારમાં બતાવી આવો ને.'

ભાવેશે અકળાઈને માતાના હાથમાંથી એ લાકડાનો રેડિયો આંચકી લીધો અને ગાડીની ડીકીમાં પછાડ્યો.

તે શહેરના જૂના કોટ વિસ્તારની સાંકડી બજારમાં પહોંચ્યો, જ્યાં વર્ષો જૂના રેડિયો અને ઘડિયાળ રિપેરિંગની નાની દુકાનો આવેલી હતી.

બજારમાં દિવાળીની ગીચ ભીડ હતી અને લોકો પતાસાં, રંગોળી અને તોરણો ખરીદી રહ્યા હતા.

ભાવેશના મનમાં ઉચાટ હતો કે જો આ જૂનો રેડિયો ચાલુ નહીં થાય તો માતા આખી દિવાળી ભૂખી રહેશે.

ત્યાં એક સિત્તેર વર્ષના વૃદ્ધ કારીગર કાંતિલાલ પોતાની નાનકડી ખોલીમાં ચશ્મા ચડાવીને જૂના ટ્રાન્ઝિસ્ટર રિપેર કરી રહ્યા હતા.

ભાવેશે રેડિયો કાઉન્ટર પર મૂક્યો અને ઉદ્ધતાઈથી કહ્યું, 'કાકા, આ જૂનો ડબ્બો ચાલુ થઈ શકે તેમ છે? મારી બાએ જીદ પકડી છે.'

કાંતિલાલે રેડિયો તરફ જોયું અને તેમની આંખોમાં અચાનક ભારે ચમક અને આદરનો ભાવ આવી ગયો.

'અરે ભાઈ, આ તો સિત્તેરના દાયકાનો ઓરિજિનલ મર્ફી વાલ્વ રેડિયો છે! આ કોઈ સામાન્ય ડબ્બો નથી.' વૃદ્ધે સ્નેહથી તેના પર હાથ ફેરવ્યો.

'આ જમાનામાં લોકો પ્લાસ્ટિકના ચાઈનીઝ સ્પીકરો વસાવીને સંગીત સાંભળે છે, પણ આ જૂના લાકડાના કેબિનેટમાંથી જે સૂરો નીકળતા એ હૃદયને અડી જતા.' કાંતિલાલે કહ્યું.

'આ રેડિયો જ્યારે વાગતો ત્યારે આખો મહોલ્લો આંગણામાં ભેગો થઈને દેશના સમાચાર સાંભળતો હતો.'

કાંતિલાલે સ્ક્રૂડ્રાઈવર લઈને રેડિયોની પાછળનું લાકડાનું પાટિયું સાવચેતીથી ખોલ્યું.

પાટિયું ખુલતાં જ કાંતિલાલની આંગળીઓ અટકી ગઈ અને તેમના ચહેરા પરનો રંગ સાવ બદલાઈ ગયો.

'ભાઈ, જરા અહીં આગળ આવીને જો તો ખરો! આ રેડિયોની અંદર કંઈક અદભુત છુપાયેલું છે.' કાંતિલાલે ગંભીર અવાજે કહ્યું.

ભાવેશે ઉત્સુકતાથી આગળ નમીને જોયું તો રેડિયોના મોટા સ્પીકર અને ટ્યુનિંગ કોઈલની પાછળ વોટરપ્રૂફ મીણિયા કાગળમાં લપેટેલું એક મોટું પેકેટ સંતાડેલું હતું.

કાંતિલાલે એ પેકેટ બહાર કાઢીને ભાવેશના હાથમાં મૂક્યું.

ભાવેશે એ કાગળ ખોલ્યો તો અંદરથી એક જૂની કેસેટ, ત્રિરંગા પટ્ટીવાળો લશ્કરી બહાદુરીનો ચંદ્રક અને એક લાંબો પત્ર નીચે પડ્યાં.

પત્ર પર લશ્કરની મુદ્રા લાગેલી હતી અને તારીખ હતી: '૨૪ ઓક્ટોબર ૧૯૯૯ - કારગિલ સરહદ'.

પત્ર વાંચતાં જ ભાવેશના હાથ ધ્રૂજવા લાગ્યા અને તેના પગ નીચેથી આખી પૃથ્વી સરકી ગઈ.

તે પત્ર ભાવેશના સગા મોટા ભાઈ જયેશનો હતો, જે ભાવેશ માત્ર બે વર્ષનો હતો ત્યારે દેશની રક્ષા કરતાં કારગિલ યુદ્ધમાં શહીદ થઈ ગયો હતો!

ભાવેશને બાળપણથી માત્ર એટલું જ કહેવામાં આવ્યું હતું કે તેનો મોટો ભાઈ નાની ઉંમરે બીમારીમાં ગુજરી ગયો હતો.

જશોદાબાએ પોતાના નાના દીકરા ભાવેશના મનમાં યુદ્ધ અને મૃત્યુનો ભય ન પેસે એટલે આખી જિંદગી પોતાના કાળજા પર પથ્થર મૂકીને આ સત્ય છુપાવી રાખ્યું હતું!

પત્રમાં શહીદ ભાઈ જયેશે પોતાની માતાને સંબોધીને અંતિમ શબ્દો લખ્યા હતા.

'મારી વહાલી બા...' જયેશે ધ્રૂજતા અક્ષરોમાં લખ્યું હતું.

'આવતીકાલે દિવાળીની રાત્રે અમારી ટુકડી દુશ્મનોની ચોકી પર અંતિમ હુમલો કરવા જઈ રહી છે.'

'મને ખબર નથી કે હું જીવતો પાછો આવીશ કે નહીં, પણ હું આ રેડિયો તારા માટે સ્પેશિયલ મિલિટરી પાર્સલથી મોકલી રહ્યો છું.'

'આ રેડિયોની અંદર મેં મારી નાની ઓડિયો ટેપ મૂકી છે, જેમાં મેં તારા માટે મારો છેલ્લો અવાજ રેકોર્ડ કર્યો છે.'

'અને બા, દર વર્ષે દિવાળીની રાતે આકાશવાણી પર રાત્રે આઠ વાગ્યે દેશ માટે શહીદ થયેલા વીર જવાનોના નામનું ખાસ પ્રસારણ થાય છે.'

'જ્યારે દિવાળીએ આ રેડિયો પર મારું નામ બોલાય, ત્યારે તું રડતી નહીં પણ ગર્વથી માથું ઊંચું રાખીને મારા અવાજને સાંભળજે.'

'જ્યાં સુધી આ રેડિયો વાગશે, ત્યાં સુધી તારો જયેશ તારી પડખે જીવતો રહેશે બા...'

'અને બા, મારા નાના ભાઈ ભાવેશનું ખાસ ધ્યાન રાખજે, તેને ક્યારેય મારા જવાનું દુઃખ ન થવા દેતી.'

'તેને ભણાવી-ગણાવીને મોટો માણસ બનાવજે જેથી તે આપણું અને દેશનું નામ રોશન કરે.'

'મારી આ દેશભક્તિની આહુતિને તું દિવાળીના દીવડાની જેમ હંમેશા પ્રજ્વલિત રાખજે બા!'

આ શબ્દો વાંચતાં જ ભાવેશની આંખોમાંથી આંસુઓની ધાર વહી નીકળી અને તેનું ગળું રુંધાઈ ગયું.

તેના કાનમાં પોતાના એ કડવા, ઝેરી અને અહંકારી શબ્દો ગૂંજવા લાગ્યા: 'તમે સાનભાન ગુમાવી બેઠાં છો... આ ભંગાર કચરો છે... મારી શું આબરૂ રહેશે...'

જે રેડિયો તેની માતા માટે શહીદ દીકરાની પવિત્ર પ્રતિમા સમાન હતો, એ રેડિયોને તે પોતાના વૈભવના તોરમાં કચરો કહી રહ્યો હતો!

પચ્ચીસ વર્ષથી એ વિધવા માતા દર દિવાળીએ પોતાના શહીદ પુત્રના અવાજને સાંભળીને આખી રાત અંધારામાં એકલી આંસુ સારતી હતી!

કાંતિલાલે પોતાની આંખો લૂછતાં બંને હાથ જોડીને કહ્યું, 'ભાઈ, તારા ભાઈની આ પવિત્ર સ્મૃતિને હું હમણાં જ મારા હાથે ચાલુ કરી આપું છું, આનું એક પણ રૂપિયો ભાડું હું નહીં લઉં.'

અડધા કલાકમાં કાંતિલાલે જૂના વાયર જોડીને, નવો સેલ નાખીને રેડિયો સંપૂર્ણ ચાલુ કરી આપ્યો.

ભાવેશે બંને હાથે એ રેડિયોને કોઈ પવિત્ર દેવતાની મૂર્તિની જેમ છાતી સરસો ચાંપી લીધો અને ધ્રૂજતા પગલે ઘરે પહોંચ્યો.

ઘરમાં પ્રવેશતાં જ તેણે જોયું કે જશોદાબા પોતાના ઓરડામાં ભગવાનના દીવા સામે બેસીને હાથ જોડીને રડી રહ્યાં હતાં.

ભાવેશ દોડીને સીધો માતાના ચરણોમાં સાષ્ટાંગ દંડવત પ્રણામ કરીને પડી ગયો.

તેણે માતાના બંને પગ પર પોતાનું માથું મૂકી દીધું અને ચોધાર આંસુએ પોક મૂકીને રડવા લાગ્યો.

'બા... મને માફ કરી દો! હું કેટલો પાપી, અંધ અને અધમ દીકરો છું!' ભાવેશ ધ્રૂસકે ને ધ્રૂસકે બોલવા લાગ્યો.

'તમે તમારા કાળજાના ટુકડા જેવા શહીદ દીકરાની યાદને છાતીએ લગાવીને બેઠા હતા, અને મેં મારા પૈસાના ઘમંડમાં તમારા આ ત્યાગનું અપમાન કર્યું!'

'હું તમારા ચરણોની ધૂળ પણ બનવા લાયક નથી બા!'

જશોદાબાએ આશ્ચર્ય અને આંચકા સાથે દીકરાના હાથમાં ચાલુ રેડિયો અને શહીદ જયેશનો પત્ર જોયો.

શીતલ પણ દોડતી આવી અને તેણે સાસુમાના ખોળામાં માથું મૂકીને પોતાની અણસમજ બદલ માફી માંગી.

તેણે પોતાના હાથે બનાવેલી ઘીની મીઠાઈઓ અને અગરબત્તી લાવીને પેલા જૂના રેડિયો સમક્ષ ભક્તિભાવપૂર્વક અર્પણ કરી દીધી.

માતાની આંખોમાંથી પણ વાત્સલ્ય અને સ્નેહની અવિરત અશ્રુધારા વહી નીકળી.

તેમણે દીકરાને ઊભો કરીને પોતાની છાતીએ વળગાડી લીધો અને બંને મા-દીકરો એકબીજાના ગળે વળગીને ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી પડ્યા.

દિવાળીની એ પવિત્ર રાત્રે ઘરના આલીશાન હોમ થિયેટર બંધ હતા અને દિવાનખંડના વચોવચ ટેબલ પર પેલો જૂનો રેડિયો દીવાઓની રોશની વચ્ચે શોભી રહ્યો હતો.

બરાબર આઠ વાગ્યે આકાશવાણી પર શહીદ જવાનોના નામ બોલાયા અને જયેશનો ગૂંજતો અવાજ રેડિયોમાંથી આખા ઘરમાં ફેલાઈ ગયો.

આખા ઓરડામાં પવિત્ર શાંતિ છવાઈ ગઈ હતી અને ઘરના દરેક સભ્યની આંખોમાંથી ગર્વ અને આદરના આંસુ વહી રહ્યા હતા.

જશોદાબાએ રેડિયો પર પોતાના ધ્રૂજતા હાથ ફેરવતાં અનુભવ્યું કે તેમનો મોટો દીકરો આજે પણ તેમની સાથે જ દિવાળી ઉજવી રહ્યો હતો.

ભાવેશે માતાના ખોળામાં માથું મૂકીને સંકલ્પ કર્યો કે હવે પછીની દરેક દિવાળી તેઓ આ જ રીતે પરિવાર સાથે પ્રેમથી ઉજવશે.

ઘરમાં અહંકાર અને આધુનિકતાનો મોહ કાયમ માટે ઓગળી ગયો હતો અને માતૃપ્રેમ તેમજ શહાદતની અમર જ્યોત પ્રગટી ચૂકી હતી.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.