જૂના કબાટમાંથી બાળપણના રદ્દી ચોપડા ફેંકવા નીકળેલી દીકરી પર માતા રડી પડી, પાછળની નોંધ વાંચતાં જ...

રવિવારની વહેલી સવારે ઘરના જૂના માળિયાની સાફ-સફાઈ ચાલી રહી હતી અને આખા ઘરમાં ધૂળની ડમરીઓ ઊડી રહી હતી.

દિવ્યા પોતાના નવા ફ્લેટમાં શિફ્ટ થવાની તૈયારી કરી રહી હતી અને જૂના ઘરમાંથી બિનજરૂરી કચરો બહાર કઢાવી રહી હતી.

દિવ્યાએ પેકર્સ અને મૂવર્સના મજૂરોને કડક સૂચના આપી હતી કે પાંચ વર્ષથી જૂની કોઈપણ વસ્તુ નવા ફ્લેટમાં ન આવવી જોઈએ.

તેણીને લાગતું હતું કે જૂની વસ્તુઓ ઘરમાં ગરીબી અને નકારાત્મકતા લાવે છે.

જ્યારે યશોદાબા ચૂપચાપ ઓસરીમાં બેસીને ભગવાનના પિત્તળના જૂના દીવા અને પૂજાની ઘંટડી પીતાંબરીથી ચમકાવી રહ્યાં હતાં.

યશોદાબાના ચહેરા પર પોતાના પૂર્વજોના આ ઘરને છોડવાનું એક ઊંડું મૌન દુઃખ હતું, પણ દીકરીની ખુશી ખાતર તેઓ કશું જ બોલતાં નહોતાં.

તેણે પોતાના આધુનિક એપાર્ટમેન્ટ માટે મોંઘું ફર્નિચર અને મિનિમલિસ્ટ ડેકોરેશન પસંદ કર્યું હતું.

તેની સાઠ વર્ષની માતા યશોદાબા ઓસરીમાં બેસીને જૂના કપડાંની ઘડી કરી રહ્યાં હતાં.

યશોદાબા આખી જિંદગી અત્યંત કરકસર, સાદગી અને ધાર્મિક નિયમો સાથે જીવ્યાં હતાં.

દિવ્યા જ્યારે માળિયા પર ચડી ત્યારે તેના હાથમાં એક ભારે, પિત્તળના પતરાથી મઢેલો જૂનો લાકડાનો મોટો સંદૂક આવ્યો.

સંદૂકને વર્ષો જૂનું તાળું મારેલું હતું અને તેના પર જાડાં જાળાં બાઝેલાં હતાં.

દિવ્યાએ નીચે ઊભેલી માતાને પૂછ્યું, 'બા, આ જૂની પેટીમાં શું છે? આને ભંગારવાળાને આપી દઉં ને?'

યશોદાબા આ સાંભળતાં જ પોતાના હાથનું કામ છોડીને દોડતાં આવ્યા અને તેમના ચહેરા પર ભારે ગભરાટ છવાઈ ગયો.

'ના દિવ્યા! એ પેટીને હાથ પણ ન લગાડતી, એ મારો જીવ છે!' માતાએ અત્યંત વ્યગ્ર અવાજે કહ્યું.

'બા, આખું ઘર સાફ થાય છે અને તમે આ સડેલા લાકડાનો મોહ કેમ નથી છોડતાં?' દિવ્યાએ અકળાઈને પૂછ્યું.

'દિવ્યા, તારા આ નવા આલીશાન ફર્નિચરમાં ભલે આ પેટી ન શોભે, પણ આને ક્યારેય ફેંકતી નહીં,' માતાએ કરગરીને કહ્યું.

પરંતુ દિવ્યાના મગજમાં પોતાના સ્ટેટસ અને મોર્ડન ડેકોરેશનનું ભૂત સવાર હતું.

દિવ્યાની ભ્રમરો ખેંચાઈ ગઈ અને તેના મનમાં શંકાનો કીડો સળવળ્યો.

તેણે વિચાર્યું કે કદાચ માતાએ દાદીમાના જમાનાના જૂના સોનાના દાગીના કે કિંમતી રોકડ આ પેટીમાં છુપાવી રાખ્યા હશે.

બપોરે જ્યારે યશોદાબા મંદિરે દર્શન કરવા ગયાં, ત્યારે દિવ્યાએ તક જોઈને હથોડી વડે પેલી પેટીનું તાળું તોડી નાખ્યું.

પેટી ખુલતાં જ દિવ્યાની આંખો આશ્ચર્ય અને નિરાશાથી પહોળી થઈ ગઈ.

અંદર કોઈ સોનું, ચાંદી કે રોકડ નહોતી, પણ જૂની, પીળી પડી ગયેલી સ્કૂલની નોટબુકોના મોટા મોટા થપ્પા વ્યવસ્થિત પ્લાસ્ટિકમાં લપેટીને મૂકેલા હતા!

દિવ્યાએ એક પછી એક નોટબુક બહાર કાઢી તો તે તમામ નોટબુકો તેના પોતાના બાળપણની હતી!

પહેલા ધોરણની ચાર લીટીવાળી અંગ્રેજીની બુકથી લઈને બારમા ધોરણની ફિઝિક્સ અને મેથ્સની બોર્ડની તમામ અડતાલીસ નોટબુકો કાળજીપૂર્વક સંગ્રહેલી પડી હતી.

દિવ્યા મોટેથી હસી પડી અને તે જ સમયે મંદિરેથી પાછી ફરેલી માતા સામે જોઈને તુચ્છકારથી બોલી.

'બા! તમે સાવ ગાંડા થઈ ગયાં છો કે શું? આ પસ્તી અને રદ્દી ચોપડાઓ તમે પચ્ચીસ વર્ષથી સાચવી રાખ્યા છે?'

'આના લીધે આખો કબાટ રોકાયેલો પડ્યો છે અને ઘરમાં ઊધઈ થાય છે!'

'તમે આખી જિંદગી આવા જ કંજૂસ અને સંકુચિત રહ્યાં, ક્યારેય આધુનિક ન બની શક્યાં.'

'આ રદ્દી કાગળો પાંચ રૂપિયા કિલોના ભાવે પસ્તીમાં આપો અને ઘર સાફ કરો!'

યશોદાબાએ દોડીને પેલી નોટબુકો પર પોતાના સાડલાનો પાલવ ઢાંકી દીધો અને તેમની આંખોમાંથી ચોધાર આંસુ વહી નીકળ્યાં.

'દિવ્યા, આ કાગળના ટુકડા નથી બેટા, આ તારી માનું લોહી અને પરસેવો છે!' માતા ધ્રૂજતા અવાજે બોલ્યાં.

દિવ્યાએ અકળાઈને પાંચમા ધોરણની ગણિતની એક જૂની નોટબુક પોતાના હાથમાં ખેંચી લીધી.

નોટબુકનું પાછળનું પૂંઠું ઉલટાવતાં જ દિવ્યાની નજર તેના પર પેન્સિલથી ઝીણા અક્ષરે લખેલી કેટલીક ચોંકાવનારી નોંધો પર પડી.

દિવ્યાએ ધ્રૂજતી આંગળીઓથી એ લખાણ વાંચવાનું શરૂ કર્યું અને તેના રૂંવાડાં ઊભાં થઈ ગયાં.

પાછળ લખ્યું હતું: 'આ ગણિતની ચોપડી ખરીદવા માટે આજે સાંજે ખાવાનું બનાવ્યું નથી... ત્રણ દિવસ ભૂખ્યા રહીને દિવ્યા માટે આ નોટબુક લાવી છું.'

દિવ્યાના હાથ ધ્રૂજવા લાગ્યા, તેણે તરત જ આઠમા ધોરણની વિજ્ઞાનની નોટબુક ખોલી.

તેના પાછળના પાને લખેલું હતું: 'આજે સોનીને ત્યાં પગની છેલ્લી ચાંદીની કડલી ગીરવે મૂકીને દિવ્યા માટે ચાર નોટબુક અને બોલપેન લીધી... દીકરી ભણીને મોટી સાહેબ બનશે.'

દિવ્યાએ આગળ વધીને સાતમા ધોરણની સમાજવિદ્યાની નોટબુક ખોલી.

તેના પાછળ લખ્યું હતું: 'આજે આખી રાત ફાનસના અજવાળે પાડોશીના કપડાં સીવીને દસ રૂપિયા ભેગા કર્યા અને દિવ્યા માટે ડ્રોઈંગ બુક લીધી.'

નવમા ધોરણની અંગ્રેજીની નોટબુક પાછળ લખેલું હતું: 'સમાજના લોકો કહે છે કે દીકરીને આટલું ભણાવીને શું ફાયદો, પણ હું મારી દિવ્યાને ક્યારેય કોઈની આગળ લાચાર નહીં થવા દઉં.'

દરેક પાના પર માતાના લોહીના આંસુ અને મધરાતના ઉજાગરાની કાળી મેશ સ્પષ્ટ દેખાતી હતી.

બારમા ધોરણની બોર્ડની પરીક્ષા વખતે યશોદાબાએ પોતાના કાનની સોનાની છેલ્લી કડીઓ પણ વેચી દીધી હતી.

વૈશાખ મહિનાની કાળઝાળ બપોરે બે રૂપિયાનું બસનું ભાડું બચાવવા માટે માતા પાંચ કિલોમીટર સુધી બળબળતા ડામરના રસ્તા પર ઉઘાડા પગે ચાલીને ગઈ હતી.

એ બચેલા પૈસામાંથી તેમણે દિવ્યા માટે ગણિતનું કંપાસ બોક્સ અને ભૂમિતિના સાધનો ખરીદ્યા હતા જેથી દીકરી પરીક્ષામાં નાપાસ ન થાય.

જ્યારે દિવ્યા બોર્ડમાં આખા જિલ્લામાં પહેલા નંબરે પાસ થઈ, ત્યારે આખા ગામમાં પેંડા વહેંચવા માટે માતા પાસે પૈસા નહોતા એટલે તેમણે આખી રાત જાગીને ગોળની સુખડી બનાવી હતી.

દસમા ધોરણની બોર્ડની પરીક્ષાની રફ બુકમાંથી એક જૂનો, આંસુના ડાઘવાળો લાંબો કાગળ નીચે પડ્યો.

દિવ્યાએ ધ્રૂજતા અવાજે એ કાગળ વાંચવાનું શરૂ કર્યું અને તેના પગ નીચેથી ધરતી સરકી ગઈ.

પચ્ચીસ વર્ષ પહેલાં જ્યારે દિવ્યા માત્ર છ વર્ષની હતી, ત્યારે તેના પિતાનું અચાનક હાર્ટ એટેકથી અવસાન થયું હતું.

પિતાના ગયા પછી આખો પરિવાર લાખો રૂપિયાના દેવામાં ડૂબી ગયો હતો અને ઘરમાં અનાજનો એક દાણો પણ નહોતો બચ્યો.

તે સમયે તમામ સગાં-વહાલાંઓએ યશોદાબાને સલાહ આપી હતી કે દિવ્યાનું ભણતર બંધ કરાવીને તેને કોઈના ઘરમાં વાસણ-કપડાં કરવા કામે લગાડી દો.

પરંતુ યશોદાબાએ સમાજ સામે એકલા હાથે બળવો કર્યો હતો અને પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી કે હું ગમે તે ભોગે મારી દીકરીને ભણાવીશ.

દિવ્યાને ભણાવવા માટે માતાએ રાત-દિવસ લોકોના ઘઉં દળ્યા, મધરાત સુધી બીડીઓ અને પાપડ વણ્યા, અને પોતાના શરીરના તમામ ઘરેણાં એક પછી એક વેચી દીધા હતા.

જ્યારે પણ દિવ્યા નવી નોટબુક માંગતી, ત્યારે ઘરમાં પૈસા ન હોવા છતાં માતા પોતે ભૂખી સૂઈ જતી અને દીકરીને નોટબુક લાવી આપતી.

દરેક નોટબુકના છેલ્લા પાને માતાએ પોતાના ત્યાગ અને સંઘર્ષની તારીખો નોંધી રાખી હતી, જેથી જ્યારે ક્યારેક હિંમત તૂટે ત્યારે તેઓ આ ચોપડા જોઈને ફરી લડવાની શક્તિ મેળવી શકે!

આ અડતાલીસ નોટબુકો માત્ર કાગળ નહોતા, પણ એક વિધવા માતાના પચ્ચીસ વર્ષના અસીમ બલિદાન, ભૂખ અને સંઘર્ષની જીવંત સાક્ષી હતી!

આ શબ્દો વાંચતાં જ દિવ્યાના હાથમાંથી નોટબુક છૂટી ગઈ અને તેનું આખું અસ્તિત્વ ધ્રૂજી ઊઠ્યું.

તેના કાનમાં પોતાના એ કડવા, અહંકારી અને નિર્દય શબ્દો હથોડાની જેમ વાગવા લાગ્યા: 'તમે કંજૂસ છો... આ રદ્દી કચરો છે... પસ્તીમાં ફેંકો...'

જે માતાએ પોતાના મુખનો કોળિયો કાપીને તેને આજે એક મોટી મલ્ટિનેશનલ કંપનીની વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ બનાવી હતી, એ માતાના પવિત્ર ત્યાગને તે ભંગાર કહી રહી હતી!

દિવ્યા ભોંય પર બેસી પડી અને તેણે યશોદાબાના બંને પગ પકડી લીધા.

તેણે પોતાનું માથું માતાના ખોળામાં ઢાળી દીધું અને ચોધાર આંસુએ પોક મૂકીને રડવા લાગી.

'બા... મને માફ કરી દો! હું કેટલી આંધળી, ઘમંડી અને પાપી દીકરી નીકળી!' દિવ્યાનો અવાજ ડૂસકાંમાં ફેરવાઈ ગયો.

'તમે મારા એક એક અક્ષર માટે તમારી ભૂખ અને તરસ વેચી દીધી, અને મેં મારા વૈભવના નશામાં તમારા આ બલિદાનનું અપમાન કર્યું!'

'હું તમારી પગની ધૂળ પણ બનવા લાયક નથી બા!'

'મને યાદ છે બા, જ્યારે મને મારી પહેલી નોકરી મળી ત્યારે મેં મારા માટે મોંઘો ફોન ખરીદ્યો અને તમારા માટે માત્ર પાંચસો રૂપિયાની સાદી સાડી લાવી હતી.' દિવ્યાએ ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે કહ્યું.

'અને તમે એ સાદી સાડીને સોનાના ઘરેણાંની જેમ સાચવીને દરેક તહેવારે ગર્વથી પહેરીને આખા મહોલ્લામાં ફરતાં હતાં!'

'મેં તમને ક્યારેય કશું જ ન આપ્યું, જ્યારે તમે તમારા આખા અસ્તિત્વને મારા માટે હોમી દીધું!'

યશોદાબાએ દીકરીના આંસુ પોતાના સાડલાના છેડેથી લૂછ્યાં અને સ્નેહથી કહ્યું, 'દીકરી, મા ક્યારેય સંતાન પાસે વળતર નથી માંગતી, તારું સુખ જ મારી સૌથી મોટી મૂડી છે.'

'મેં મારા નવા ઘરમાં લાખોના શો-પીસ અને મોંઘા પેઇન્ટિંગ્સ ખરીદ્યા, પણ તમારા આ પવિત્ર ત્યાગની કોઈ કિંમત ન સમજી શકી!' દિવ્યાએ પોક મૂકીને કહ્યું.

'જો તમે તે દિવસે ભૂખ્યા ન રહ્યા હોત, તો આજે હું આ મલ્ટિનેશનલ કંપનીની ખુરશી પર બેસવા લાયક પણ ન બની હોત.'

યશોદાબાએ દીકરીના માથા પર હાથ મૂકીને તેના કપાળ પર સ્નેહભર્યું ચુંબન કર્યું.

યશોદાબાએ દીકરીને બંને હાથે ઊભી કરીને પોતાની છાતીએ વળગાડી લીધી.

માતાની આંખોમાંથી પણ વાત્સલ્ય અને સ્નેહની અવિરત અશ્રુધારા વહી નીકળી.

'ના મારી દીકરી, તું રડ નહીં. તેં આ ચોપડાઓમાં જે મહેનત કરી અને આજે આટલા મોટા મુકામે પહોંચી, એ જ મારા જીવનની સૌથી મોટી કમાણી છે,' માતાએ દીકરીના માથા પર હાથ ફેરવતાં કહ્યું.

દિવ્યાએ તે જ ક્ષણે આંસુ લૂછતાં બંને હાથ જોડીને એક મોટો સંકલ્પ કર્યો.

'બા, આ નોટબુકો હવે કોઈ જૂની પેટીમાં કે માળિયે નહીં રહે.' દિવ્યાએ દ્રઢતાથી કહ્યું.

'મારા નવા આલીશાન ફ્લેટના દિવાનખંડમાં સૌથી સુંદર કાચના કબાટમાં આ અડતાલીસ નોટબુકોને હું ભગવદ્ ગીતાની જેમ પૂજનીય સ્થાન આપીશ.'

'જેથી મારા બાળકો પણ જાણી શકે કે તેમની માતા કયા ત્યાગ અને સંસ્કારોના પાયા પર ઊભી છે.'

દિવ્યાએ તે તમામ અડતાલીસ નોટબુકોને રેશમી લાલ કપડામાં બહુ પવિત્રતાથી લપેટી લીધી.

તેણે માતાનો હાથ પકડીને કહ્યું કે હવેથી આ આખો સંસાર તમારી સેવામાં જ સમર્પિત રહેશે.

ઘરમાંથી આધુનિકતા અને અહંકારનો મોહ કાયમ માટે ઓગળી ગયો હતો અને માતૃપ્રેમની અમર ગાથા દીપી ઊઠી હતી.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.