દુકાન બળીને રાખ થયા પછી જ્યારે દીકરો રડતો ઘરે આવ્યો ત્યારે સાસુએ વહુના હાથમાં જે મૂક્યું તે જોઈને...

બપોરના બે વાગ્યે જૂના મકાનની ઓસરીમાં બેસીને કૈલાસબા સોપારી કાતરતાં હતાં ત્યારે પૂજા રસોડામાંથી વાસણનો અવાજ સહેજ મોટો કરીને બહાર આવતી હતી.

પૂજાના મનમાં સવારથી જ એક અણગમો અને અજંપો ધૂંધવાઈ રહ્યો હતો.

રાજેશના નાના ભાઈના લગ્ન આવતા વર્ષે લેવાના હતા અને ઘરમાં સોના-ચાંદીના દાગીનાની વાતો વારંવાર ચાલતી રહેતી હતી.

ગઈકાલે સાંજે પૂજાએ કબાટના અંદરના ખાનામાં જોયું હતું કે કૈલાસબાએ પોતાની સાસુ વખતની જાડી સોનાની બંગડીઓ લાલ મખમલના ડબ્બામાં સંભાળીને મૂકી દીધી હતી.

પૂજાને લાગતું હતું કે સાસુ એ બંગડીઓ પોતાની દીકરી આરતીને આપી દેશે જે આવતા મહિને સાસરેથી તેડાવવાની હતી.

જ્યારે ચાર વર્ષ પહેલાં પૂજા આ ઘરમાં પરણીને આવી ત્યારે તેને માત્ર હળવા પાતળા બે પાટલા આપવામાં આવ્યા હતા.

તે સમયે કૈલાસબાએ મીઠા અવાજે કહ્યું હતું કે સોનું તો ઘરની શોભા છે, સમય આવે ત્યારે બધું આપોઆપ થઈ જશે.

પૂજાને ત્યારથી જ મનમાં એવું લાગ્યા કરતું કે સાસુ તેના પ્રત્યે પારકા જેવો વ્યવહાર રાખે છે અને પોતાની સગી દીકરી માટે જ બધું બચાવી રાખે છે.

રસોડામાં કામ કરતી વખતે પણ પૂજાના મોં પર હંમેશાં એક અસંતોષની રેખા ખેંચાયેલી રહેતી.

રાજેશ સાંજે બજારમાંથી પાછો ફરતો ત્યારે ઘરમાં આ ખેંચતાણનો માહોલ જોઈને અકળાઈ જતો.

રાજેશ કપડાંની એક નાની હોલસેલ દુકાન ચલાવતો હતો અને તેની આખી મૂડી તે દુકાનમાં રોકાયેલી હતી.

તે દિવસે સાંજે સાત વાગ્યા આસપાસ અચાનક બહારથી દોડાદોડનો અવાજ આવ્યો અને કોઈએ ઘરનો દરવાજો જોરજોરથી ખખડાવ્યો.

પૂજાએ દોડીને દરવાજો ખોલ્યો તો સામે પાડોશમાં રહેતા નરેશભાઈ હાંફતા હાંફતા ઊભા હતા.

"ભાભી, રાજેશભાઈ ક્યાં છે? બજારમાં મોટા કાપડ માર્કેટમાં ભયાનક આગ લાગી છે અને એમની દુકાન તરફ જ્વાળાઓ વધી રહી છે."

આ સાંભળતાં જ પૂજાના હાથ-પગ ધ્રૂજવા લાગ્યા અને તેના ગળામાંથી અવાજ પણ ન નીકળ્યો.

કૈલાસબા પણ ઓસરીમાંથી લાકડીના ટેકે દોડી આવ્યાં અને પૂછવા લાગ્યાં, "શું થયું નરેશભાઈ? મારો દીકરો ક્યાં છે?"

નરેશભાઈએ કહ્યું કે રાજેશ તો દુકાને જ હતો અને લોકો તેને બચાવવા દોડ્યા છે.

પૂજા માથા પર સાડલો સરખો કરીને તરત બહાર દોડી પણ પાડોશીઓએ તેને રોકી લીધી.

આખી રાત ઘરમાં કોઈના મોંમાં પાણીનું ટીપું પણ ન ગયું.

રાત્રે બે વાગ્યે ફાયર બ્રિગેડની ગાડીઓના સાયરન સંભળાતા રહ્યા અને કૈલાસબા દીવાબત્તી સામે બેસીને સતત હનુમાન ચાલીસાના પાઠ કરતાં રહ્યાં.

સવારે પાંચ વાગ્યે જ્યારે દરવાજો ખૂલ્યો ત્યારે રાજેશ અંદર આવ્યો.

તેના કપડાં કાળા મેશ થઈ ગયા હતા, હાથ પર દાઝ્યાના ડાઘ હતા અને આંખો રડી રડીને લાલચોળ થઈ ગઈ હતી.

તેણે સોફા પર બેસીને માથું બંને હાથ વચ્ચે પકડી લીધું અને એક ઊંડો આક્રંદ તેના ગળામાંથી નીકળી ગયો.

પૂજા પાણીનો ગ્લાસ લઈને તેની સામે દોડી ગઈ અને તેના પગ પાસે બેસી ગઈ.

"રાજેશ, તમે સાજા-નરવા છો ને? કંઈ બોલો, શું થયું ત્યાં?"

રાજેશે પાણીનો ગ્લાસ જોયો પણ પીવાની શક્તિ નહોતી, તેણે પૂજા સામે અસહાય નજરે જોયું.

"પૂજા, આપણું બધું લૂંટાઈ ગયું, ગોડાઉનમાં શોર્ટ સર્કિટ થઈ અને આખી દુકાન રાખનો ઢગલો બની ગઈ."

"દિવાળીના તહેવાર માટે મેં બજારમાંથી દસ લાખ રૂપિયાનો નવો માલ ઉધાર લીધો હતો."

"માલનો વીમો પણ હજુ પાસ નહોતો થયો અને હવે માથે દસ લાખનું દેવું આવી ગયું છે."

રાજેશ એક નાના બાળકની જેમ ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી પડ્યો.

એક ત્રીસ વર્ષનો જુવાન દીકરો જ્યારે પોતાની મા અને પત્ની સામે લાચાર થઈને રડે ત્યારે એ દ્રશ્ય પથ્થરનું કાળજું પણ પીગળાવી દે તેવું હોય છે.

કૈલાસબાએ ધીમા પગલે આવીને દીકરાના ખભા પર હાથ મૂક્યો.

"બેટા રાજેશ, તું સુરક્ષિત ઘરે પાછો આવ્યો એ જ અમારા માટે સૌથી મોટો નફો છે."

"માણસ સાજો હોય તો માટીમાંથી પણ સોનું પેદા કરી શકે છે, તું હિંમત ન હાર."

પૂજાને આ શબ્દો સાંભળીને અંદરથી કડવાશ ઉપજી.

તેને મનમાં થયું કે સાસુ માટે બોલવું કેટલું સહેલું છે, જેને દેવું ચૂકવવાનું છે તેની છાતી પર કેવો ભાર છે એ તો ભોગવનાર જ જાણે.

તેને લાગ્યું કે સાસુ પોતાની તિજોરીમાં સોનું દબાવીને બેઠાં છે અને દીકરાને માત્ર ખાલી આશ્વાસન આપી રહ્યાં છે.

સવારના આઠ વાગ્યા નહોતા ત્યાં તો દરવાજે બે મોટા કાપડના વેપારીઓ આવી પહોંચ્યા.

તેમના ચહેરા પર ગુસ્સો હતો અને તેઓ મોટેમોટેથી બોલવા લાગ્યા જેથી આખો મહોલ્લો સાંભળે.

"રાજેશભાઈ, તમારી દુકાન બળી ગઈ એનું અમને દુઃખ છે પણ અમારે અમારા પૈસા જોઈએ છે."

"જો આજે બપોર સુધીમાં ઓછામાં ઓછા ત્રણ લાખ રૂપિયા નહીં મળે તો અમે પોલીસ ફરિયાદ કરીશું અને તમારું આ ઘર જપ્ત કરાવીશું."

રાજેશ હાથ જોડીને કરગરતો રહ્યો, "શેઠ, મને બે દિવસનો સમય આપો, હું ગમે ત્યાંથી વ્યવસ્થા કરી આપીશ."

વેપારીઓ ધમકી આપીને ચાલ્યા ગયા પણ પાછળ આખા ઘરની આબરૂ ધૂળધાણી થઈ ગઈ હતી.

રાજેશ તરત જ પોતાની જૂની બાઈક લઈને તેના ખાસ મિત્રો અને સગાં-સંબંધીઓ પાસે મદદ માંગવા નીકળી ગયો.

પૂજા રસોડામાં બેસીને રડતી રહી.

તેણે વિચાર્યું કે પોતાના પિયરમાં ફોન કરીને પિતા પાસે મદદ માંગે પણ પિતા પણ એક સામાન્ય નિવૃત્ત શિક્ષક હતા, તેમની પાસે આટલી મોટી રકમ ક્યાંથી હોય?

બપોરના બાર વાગ્યા સુધી રાજેશ પાછો ન આવ્યો અને કોઈ ફોન પણ ન ઉપાડ્યો.

પૂજાની ચિંતા ચરમસીમાએ પહોંચી ગઈ હતી.

ત્યાં જ ઓસરીમાંથી કૈલાસબાનો ગંભીર અને શાંત અવાજ આવ્યો, "વહુ બેટા, જરા અંદરના ઓરડામાં આવ તો, મારે તારી સાથે એક જરૂરી વાત કરવી છે."

પૂજા ભારે પગલે અને ભારે હૈયે સાસુના ઓરડામાં ગઈ.

ઓરડામાં અગરબત્તીનો ધીમો ધૂપ ફેલાયેલો હતો અને ઠાકોરજીની છબી સામે એક નાનો દીવો બળી રહ્યો હતો.

કૈલાસબા ખાટલા પર બેઠાં હતાં અને તેમના ખોળામાં પેલો લાલ મખમલનો ડબ્બો પડેલો હતો જેને જોઈને પૂજાના મનમાં વર્ષોથી અસૂયા થતી હતી.

કૈલાસબાએ પૂજાને પોતાની નજીક બેસવા ઈશારો કર્યો.

પૂજા સંકોચ સાથે ખાટલાના છેડે બેસી ગઈ.

કૈલાસબાએ ધ્રૂજતા હાથે તે લાલ મખમલનો ડબ્બો ખોલ્યો.

અંદર પેલી જૂની જમાનાની, ચાર તોલા વજનદાર અને નક્કર કલાકારીવાળી સોનાની બંગડીઓ ચમકી રહી હતી.

કૈલાસબાએ તે બંને બંગડીઓ પોતાના હાથમાં લીધી અને પૂજાના બંને હાથ પકડીને તેમાં મૂકી દીધી.

પૂજાને જાણે કરંટ લાગ્યો હોય તેમ તે ચમકી ગઈ અને તેના હાથ પાછળ ખેંચવા લાગી.

"બા, આ શું કરો છો? આ તો તમારી સાસુ વખતની અમાનત છે, આ હું ન લઈ શકું." પૂજાનો અવાજ કાંપતો હતો.

કૈલાસબાએ પૂજાના હાથ પર પોતાનો કરચલીવાળો હાથ મજબૂતીથી દબાવી રાખ્યો.

તેમની આંખોમાં આંસુ હતાં પણ અવાજમાં એક અડગ સંકલ્પ હતો.

"વહુ, જ્યારે તું ચાર વર્ષ પહેલાં આ ઘરમાં પગ મૂકીને આવી હતી ત્યારે મેં આ બંગડીઓ તને પહેરવા નહોતી આપી."

"તે દિવસે તારા મનમાં થયું હશે કે સાસુ સ્વાર્થી છે અને વહુને પારકી ગણીને દાગીના છુપાવી રાખે છે, સાચું ને?"

પૂજા કશું બોલી ન શકી અને તેનું માથું શરમથી ઝૂકી ગયું.

કૈલાસબાએ ઊંડો નિસાસો નાખીને કહ્યું, "આ બંગડીઓ કોઈ લગ્ન-પ્રસંગમાં પહેરીને વટ પાડવા માટે મેં સાચવી નહોતી રાખી."

"જ્યારે મારા સસરાએ મારા સાસુના હાથમાં આ સોંપ્યું હતું ત્યારે એક વચન લીધું હતું."

"તેમણે કહ્યું હતું કે આ સોનું એ ઘરની આબરૂની છેલ્લી દીવાલ છે."

"જ્યારે આખા પરિવાર પર એવો વજ્રપાત થાય જ્યારે ચારેય તરફ અંધકાર સિવાય કશું ન દેખાય, ત્યારે જ આ ડબ્બો ખોલવો."

"આરતી મારી સગી દીકરી છે, પણ એ પારકા ઘરની થાપણ છે, સંકટ સમયે દીકરીના ઘરેથી કશું લેવાય નહીં કે એના ભરોસે ન બેસાય."

"પણ પૂજા, તું આ ઘરની વહુ છે, તું આ ઘરની સાચી અન્નપૂર્ણા અને કુળવધૂ છે."

"જો મારા દીકરાની ઈજ્જત બજારમાં લીલામ થઈ જશે અને આ ઘર પર તાળું વાગી જશે તો આ ધાતુના ટુકડા મારા કયા કામના?"

"આ બંગડીઓ સોનીને આપીને ત્રણ લાખ રૂપિયા તરત મળી જશે, જા અને રાજેશને કહે કે બજારનું બધું દેવું ચૂકવીને માથું ઊંચું રાખીને ઊભો રહે."

પૂજાની આંખોમાંથી અશ્રુધારા વહેવા લાગી.

તેણે ક્યારેય કલ્પના પણ નહોતી કરી કે જે સાસુને તે પક્ષપાતી અને કઠોર માનતી હતી, તેના હૃદયમાં આટલો મોટો ત્યાગ અને વિશ્વાસ છુપાયેલો હતો.

પૂજા કૈલાસબાના ચરણોમાં પડી ગઈ અને તેમના પગ પકડીને ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડવા લાગી.

"બા, મને માફ કરી દો, હું તમારી મહાનતાને ક્યારેય સમજી જ ન શકી."

"મેં હંમેશાં તમારા વિશે ખોટું વિચાર્યું અને તમને સ્વાર્થી માનતી રહી."

કૈલાસબાએ વાત્સલ્યથી પૂજાને ઊભી કરી અને પોતાની છાતી સરસી ચાંપી લીધી.

"ગાંડી, દીકરી તો આંબલીની ડાળ જેવી હોય, બીજાના આંગણે વળી જાય."

"પણ વહુ તો ઘરનું થાળું છે, જો થાળું મજબૂત હોય તો ઘર ગમે તેવા તોફાનમાં પણ અડીખમ ઊભું રહે છે."

"રાજેશ હજુ જુવાન છે, આઘાતમાં તૂટી ગયો છે, પણ તારે એની ઢાલ બનીને ઊભા રહેવાનું છે."

બપોરે બે વાગ્યે જ્યારે રાજેશ એકદમ નિરાશ અને હતાશ થઈને ખાલી હાથે ઘરે પાછો ફર્યો ત્યારે તેની આંખોમાં મોત જેવી ઉદાસી હતી.

તેણે સોફા પર બેસીને કહ્યું, "કોઈએ એક રૂપિયો પણ ઉધાર ન આપ્યો, હવે આપણી પાસે મરવા સિવાય કોઈ રસ્તો નથી."

પૂજા ધીમેથી તેની પાસે આવી અને તે બંને સોનાની બંગડીઓ રાજેશની હથેળીમાં મૂકી દીધી.

રાજેશ સ્તબ્ધ થઈ ગયો અને બંગડીઓ સામે તાકી રહ્યો.

"પૂજા, આ તો બાની સાસુના સમયની બંગડીઓ છે, આ તારી પાસે ક્યાંથી આવી?"

"બાએ આપી છે," પૂજાએ ભીની આંખે સ્મિત આપતાં કહ્યું, "બા કહે છે કે પરિવારની આબરૂ કરતાં આ દુનિયામાં કોઈ ઘરેણું મોટું નથી હોતું."

રાજેશ ઊભો થઈને દોડીને કૈલાસબાના ઓરડામાં ગયો અને માના ખોળામાં માથું મૂકીને પોક મૂકીને રડી પડ્યો.

કૈલાસબાએ દીકરાના માથા પર હાથ ફેરવીને આશીર્વાદ આપ્યા.

તે જ સાંજે રાજેશે બજારમાં જઈને સોની પાસેથી અઢી લાખ રૂપિયા મેળવ્યા અને વેપારીઓને બોલાવીને પૈસા ચૂકવી દીધા.

વેપારીઓ હાથ જોડીને માફી માંગીને રવાના થઈ ગયા અને ઘર પર છવાયેલું કાળું ડિબાંગ સંકટ હંમેશાં માટે ટળી ગયું.

દુકાન ફરીથી ધીમે ધીમે શરૂ થઈ અને રાજેશે રાત-દિવસ એક કરીને નવો માલ વસાવ્યો.

પરંતુ તે દિવસ પછી પૂજાના ઘરમાં એક અદભુત શાંતિ અને સ્નેહનો દીવો પ્રગટી ચૂક્યો હતો.

રસોડામાં હવે કોઈ વાસણનો કકળાટ નહોતો થતો પણ સાસુ અને વહુ વચ્ચે મા-દીકરી જેવો અતૂટ સ્નેહ વહેતો હતો.

પૂજા હવે રોજ સવારે કૈલાસબાના ચરણ સ્પર્શ કરીને જ દિવસની શરૂઆત કરતી હતી.

સાચું ઘરેણું સોનાની બંગડીઓમાં નહીં પણ સંકટ સમયે એકબીજાની પડખે ઊભા રહેતા પરિવારના અખૂટ પ્રેમમાં હોય છે તે વાત આખા ઘરના હૃદયમાં કંડારાઈ ગઈ હતી.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.