એક છોકરો જેને ઓળખતો પણ નહોતો તેની અંતિમયાત્રામાં પહોંચ્યો, અંતિમસંસ્કાર પૂરા થયા પછી વકીલે હાથમાં સીલબંધ કવર મૂક્યું, કવર ખોલ્યું તો...

કાળજીપૂર્વક ખૂણામાંથી એ લાકડાની પેટી ઊંચકીને બહાર આંગણામાં મૂકવાની હતી. ઘરમાં શાંતિ એટલી બધી હતી કે રમેશના પોતાના શ્વાસનો અવાજ પણ મોટો સંભળાતો હતો. આખા ઘરમાં માત્ર ચાર જણા હતા, અને બહાર શેરીમાં કોઈ જ અવાજ નહોતો.

રમેશ આ હરિભાઈને ખાસ ઓળખતો નહોતો. તે તો બસ પડોશની શેરીમાંથી પસાર થતો હતો ત્યારે એણે સાંભળ્યું કે સામેના મકાનમાં રહેતા હરિ દાદા ગુજરી ગયા છે. બારણા આગળ બે-ત્રણ ઘરડા પાડોશીઓ બેઠા હતા. રમેશે અંદર જઈને પૂછ્યું કે કોઈ સગું-સંબંધી આવ્યું છે કે નહીં. જવાબમાં માત્ર એક શાંતકાર જ મળ્યો.

આટલી મોટી ઉંમરે માણસ વિદાય લે અને તેની પાસે કાંધ આપવા માટે ચાર માણસો પણ ન હોય, એ વાત રમેશના હૃદયમાં વાગી ગઈ. રમેશ પોતે એક સાધારણ નોકરી કરતો સામાન્ય માણસ હતો. એના પોતાના ઘરમાં પત્ની સવિતા અને નાનો દીકરો આશાપૂરા કૃપાથી સુખીથી રહેતા હતા. કમાણી ઓછી હતી પણ પરિવારમાં પ્રેમ હતો.

રમેશે પોતાના કામ પર જવાનું મોકૂફ રાખ્યું. તેણે નજીકની દુકાનેથી પૂજાની સામગ્રી મંગાવી. પોતાના હાથે જ હરિભાઈના મુખ પર જળ મૂક્યું. બાજુમાં બેઠેલા બે ઘરડા કાકાની મદદથી નનામી તૈયાર કરી. રમેશ આગળ ચાલ્યો અને દાદાની અંતિમયાત્રા સ્મશાન તરફ આગળ વધી.

રમેશનો પરિવાર પણ આ જ માટીમાંથી બનેલો હતો. રમેશના પિતા પણ થોડા વર્ષો પહેલાં આમ જ એક દિવસ શાંતિથી વિદાય થઈ ગયા હતા. રમેશને યાદ હતું કે પિતા કહેતા કે માણસ જીવે ત્યારે ગમે તેટલો એકલો હોય, પણ એની વિદાય વખતે તેને માન મળવું જોઈએ. એ જ સંસ્કાર રમેશને આજે અહીં ખેંચી લાવ્યા હતા.

સ્મશાનમાં વિધિ પૂરી થઈ. રમેશે પૂરા ભાવથી, પોતાના સગા પિતા હોય તે રીતે હરિભાઈના તમામ અંતિમસંસ્કાર કર્યા. અગ્નિદાહ આપ્યા પછી તે સ્મશાનના બાંકડા પર બેસીને હાથ ધોઈ રહ્યો હતો. કપાળ પરનો પરસેવો લૂછતાં તેને થોડો થાક લાગ્યો હતો, પણ મનમાં એક વિચિત્ર શાંતિ હતી.

ત્યાં જ એક સુટકેસ અને કાળો થેલો પકડીને એક આધેડ વયના સજ્જન રમેશ તરફ આવ્યા. તેમણે સફેદ કુર્તો અને ચશ્મા પહેરેલા હતા. તેમની આંખોમાં રમેશ માટે એક અનોખો આદર હતો.

તેમણે રમેશની નજીક આવીને નમ્રતાથી પૂછ્યું. તમે જ આ વિધિ પૂરી કરી ને ભાઈ. તમારું નામ શું છે.

રમેશે ઊભા થઈને હાથ જોડ્યા. મારું નામ રમેશ છે કાકા. હું પડોશની શેરીમાં જ રહું છું.

તે માણસે પોતાના કાળા થેલામાંથી એક મોટું અને સીલ મારેલું કવર બહાર કાઢ્યું. રમેશ સામે ધરતાં તેમણે કહ્યું. મારું નામ મહેશ છે. હું હરિભાઈનો વકીલ છું અને છેલ્લા પંદર વર્ષથી એમનું કામકાજ સંભાળું છું. આ કવર હરિભાઈએ મને આપ્યું હતું.

રમેશે આશ્ચર્યથી કવર સામે જોયું. પણ કાકા, આ મને કેમ આપો છો. હું તો હરિભાઈને સરખી રીતે ઓળખતો પણ નથી. એમના પોતાના કોઈ દીકરા કે સગા નથી.

વકીલ મહેશભાઈના મોં પર એક ઉદાહસીન સ્મિત આવી ગયું. તેમણે સ્મશાનના બાંકડા તરફ ઈશારો કર્યો. ચાલો રમેશભાઈ, બે મિનિટ બેસો. હું તમને બધી વાત સમજાવું છું. આ કોઈ ભૂલ નથી, આ જ હરિભાઈની ઈચ્છા હતી.

બંને જણા બાંકડા પર બેઠા. બપોરનો તડકો હવે ઓછો થઈ રહ્યો હતો અને હળવી પવનની લહેરખી આવી રહી હતી.

મહેશભાઈએ બોલવાનું શરૂ કર્યું. હરિભાઈ પાસે આ શહેરમાં એક નાનું પણ ખૂબ જ સુંદર બે માળનું મકાન છે. એમનો એક દીકરો વિદેશમાં મોટા હોદ્દા પર છે અને બીજો દીકરો બીજા મોટા શહેરમાં પોતાનો મોટો વેપાર ચલાવે છે. બંને પાસે પૈસાની કોઈ કમી નથી. પણ હરિભાઈ છેલ્લા દસ વર્ષથી આ ઘરમાં સાવ એકલા રહેતા હતા.

રમેશે ધીમેથી પૂછ્યું. દીકરાઓ ક્યારેય મળવા નહોતા આવતા.

વકીલે નિસાસો નાખ્યો. ના. શરૂઆતમાં બે-ત્રણ વર્ષે એકવાર આવતા. પછી તો ફોન પર વાત પણ બંધ થઈ ગઈ. હરિભાઈ જ્યારે બીમાર પડતા ત્યારે પણ શેરીના પાડોશીઓ જ એમને દવાખાને લઈ જતા. દીકરાઓ પાસે બાપ માટે સમય નહોતો. પણ હા, એ બંનેને આ ઘર પોતાની મિલકત ગણીને એમાં રસ જરૂર હતો.

રમેશ શાંતિથી સાંભળી રહ્યો. તેના મનમાં પોતાના વૃદ્ધ પિતાની યાદો તાજી થઈ ગઈ.

મહેશભાઈએ આગળ કહ્યું. પાંચ વર્ષ પહેલાં હરિભાઈ મારી ઓફિસે આવ્યા હતા. એમણે એક વસિયતનામું બનાવડાવ્યું. એમણે મકાનના કાગળો મારી પાસે જમા કરાવ્યા. સાથે એક રોકડ રકમ પણ મૂકી. એમણે મને કહ્યું હતું કે મારી સંપત્તિ એવા માણસને મળવી જોઈએ જે મારા પૈસા જોઈને નહીં, પણ મારા માણસ હોવાના નાતે મારી પાસે આવે.

રમેશ અસમંજસમાં પડી ગયો. તો આ કવરમાં શું છે.

આ કવરમાં એ જ વસિયતનામું છે રમેશભાઈ. હરિભાઈએ શરત રાખી હતી કે મારા મરણ પછી જે કોઈ અજાણ્યો માણસ મારી અંતિમયાત્રામાં આવીને મને પોતાના સમજીને કાંધ આપશે અને પૂરા માન સાથે મારા અંતિમસંસ્કાર કરશે, એ જ આ ઘરનો સાચો માલિક બનશે.

રમેશ ચમકી ગયો. તેણે ઝટ દઈને કવર વકીલ તરફ પાછું લંબાવ્યું. ના ના કાકા, આ સાચું નથી. મેં કોઈ મિલકત કે ઘર માટે આ નથી કર્યું. હું તો બસ એક માણસાઈના નાતે આવ્યો હતો. કોઈ વૃદ્ધની નનામી એકલી ન જાય એટલે હું જોડાયો હતો. આ ઘર પર એમના સગા દીકરાઓનો હક છે.

મહેશભાઈએ પ્રેમથી રમેશનો હાથ પકડી લીધો. રમેશભાઈ, હરિભાઈ જાણતા હતા કે આવું જ બનશે. એમણે કવરની અંદર એક પત્ર પણ લખ્યો છે. તમે પહેલાં એ પત્ર વાંચો. પછી નિર્ણય લેજો.

રમેશે કંપતા હાથે કવર સીલ તોડ્યું. અંદરથી પીળા પડી ગયેલા કાગળ પર હાથથી લખેલો એક પત્ર નીકળ્યો. અક્ષરો થોડા ધ્રૂજતા હતા, પણ એકદમ સ્પષ્ટ હતા.

પત્રમાં લખ્યું હતું.

"મારા પ્રિય અજાણ્યા સ્વજન,

જો તમે આ પત્ર વાંચી રહ્યા છો, તો એનો અર્થ એ છે કે હું આ દુનિયા છોડી ગયો છું અને તમે મને તમારો સમય આપીને માનપૂર્વક વિદાય આપી છે.

મેં આખી જિંદગી મહેનત કરીને ઘર બનાવ્યું, દીકરાઓને ભણાવ્યા અને મોટા કર્યા. પણ જ્યારે મારી ઉંમર વધી, ત્યારે હું એમના માટે નકામો થઈ ગયો. મારી પાસે પૈસા હતા, ઘર હતું, પણ બે મિનિટ બેસીને વાતો કરે એવું કોઈ નહોતું. હું રોજ બારીમાંથી બહાર જોતો કે કોઈ આવે અને મારી સાથે બે શબ્દો બોલે.

મને સમજાઈ ગયું કે લોહીના સંબંધો જ બધું નથી હોતા. સાચો સંબંધ એ છે જે દિલથી જોડાયેલો હોય. મારા સગા દીકરાઓ મારી જીવતેજીવ મારી ખબર લેવા ના આવ્યા, તો મારી મિલકત પર પણ એમનો કોઈ હક નથી.

આ મકાન હવે તમારું છે. આ નાનકડા ઘરમાં તમે તમારા પરિવાર સાથે રહો. એમાં પ્રેમ અને ખુશીઓ ભરો. મને ખાતરી છે કે જે માણસ એક અજાણ્યા વૃદ્ધ માટે પોતાનો સમય આપી શકે છે, તે આ ઘરની મર્યાદા અને પવિત્રતા જાળવી રાખશે. આ કોઈ દાન નથી, આ મારી તરફથી તમને એક આશીર્વાદ અને ભેટ છે."

પત્ર પૂરો થતાં સુધીમાં રમેશની આંખોમાંથી આંસુ વહી રહ્યા હતા. તેને હરિભાઈનો ચહેરો યાદ આવ્યો, જે તેણે આજે સવારે જ પહેલીવાર જોયો હતો. તે ચહેરા પર એક અનોખી શાંતિ હતી.

મહેશભાઈએ રમેશના ખભા પર હાથ મૂક્યો. રમેશભાઈ, હરિભાઈએ એમના દીકરાઓ માટે માત્ર એક જ લાઈન છોડી છે કે મારા મરણ પછી મારી કોઈ સંપત્તિ પર તમારો હક નથી. મેં મારી સ્વેચ્છાએ એ માણસને મારી સંપત્તિ આપી છે જેણે મને છેલ્લી ઘડીએ સાચો પ્રેમ આપ્યો.

રમેશે વકીલ સામે જોયું. કાકા, હું આટલી મોટી ભેટ સ્વીકારવા યોગ્ય છું કે નહીં એ મને નથી ખબર. પણ હું વચન આપું છું કે આ ઘરમાં હું ક્યારેય કોઈ વૃદ્ધને એકલો નહીં પડવા દઉં.

મહેશભાઈએ હસીને કાગળો રમેશને સોંપ્યા. તમે આના સાચા હકદાર છો રમેશભાઈ. દુનિયામાં હજુ પણ માણસાઈ જીવે છે, એ જ હરિભાઈ સાબિત કરવા માગતા હતા.

સાંજ પડી ગઈ હતી. સ્મશાનનો અગ્નિ શાંત થઈ રહ્યો હતો. રમેશે કવર પોતાના છાતીએ સરસ રીતે ચાંપી દીધું. તે ધીમા પગલે પોતાના ઘર તરફ ચાલવા લાગ્યો. આજે એના હાથમાં કોઈ મોટો ખજાનો નહોતો, પણ એક સાચા અને પવિત્ર આશીર્વાદ હતા જે જીવનભર તેની સાથે રહેવાના હતા.

તેણે મનોમન હરિભાઈનો આભાર માન્યો અને સંકલ્પ કર્યો કે તે પોતાના બાળકોને પણ આ જ પાઠ ભણાવશે કે સંબંધો પૈસાથી નહીં, પણ પ્રેમ અને હાજરીથી સચવાય છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.