એક વહુ રસોડામાં કામ કરતી હતી, એક દિવસ અચાનક પ્લેટ તૂટી, પછી જે થયું તે...
સવિતાના હાથમાં પિત્તળનો એક મોટો ઘડો હતો. તે રસોડાના ઉપરના ખાનામાં સાવચેતીથી ગોઠવી રહી હતી. તેના પગ નીચેની જૂની લાકડાની સીડી દરેક હલનચલન સાથે કચકચ બોલતી હતી. શાંતિ સદન નામના આ જૂના ઘરમાં આજે સવારથી જ ભારે શાંતિ પથરાયેલી હતી.
ગયા અઠવાડિયે જ સવિતા આ ઘરમાં વહુ બનીને આવી હતી. તેના સાસુ હંસાબેન આખા ગામમાં પોતાની શિસ્ત અને કડક સ્વભાવ માટે જાણીતા હતા. હંસાબેન હંમેશા વહેલી સવારે ઉઠીને પોતાના સફેદ સુતરાઉ કપડાં પહેરીને ઓટલા પર બેસતા. તેમની આંખોમાં એક પ્રકારની ગંભીરતા હતી જે કોઈને પણ વિચારમાં પાડી દેતી.
રસોડાની બારીમાંથી સવારનો તડકો સીધો જમીન પર પડતો હતો. ત્યાં ધૂળના રજકણો હવામાં તરી રહ્યા હતા. સવિતાને આ ઘરમાં ડગલે ને પગલે ડર લાગતો હતો. તેને લાગતું હતું કે જો કોઈ ભૂલ થશે તો હંસાબેનનો પિત્તો જશે.
કબાટના સૌથી ઉપરના ખાનામાં એક સફેદ ચિનાઈ માટીનો સેટ રાખવામાં આવ્યો હતો. આ સેટ હંસાબેનને તેમના લગ્નમાં ભેટ મળ્યો હતો. તે પ્લેટો ખૂબ જ વજનદાર અને સુંદર હતી. તેના પર વાદળી રંગની નાની ફૂલોની ભાત હતી.
સવિતાને થયું કે રસોડું સાફ કરતી વખતે આ સેટ પણ લૂછી નાખવો જોઈએ. તેણે એક પ્લેટ હાથમાં લીધી જે ખૂબ જ લીસી હતી. તે પ્લેટનો સ્પર્શ બરફ જેવો ઠંડો હતો. પ્લેટને લૂછતા સમયે સવિતાનો હાથ થોડો ભીનો હતો.
અચાનક જ પ્લેટ સવિતાના હાથમાંથી લપસી ગઈ. રસોડાના પથ્થરના ભોંયતળિયા પર તે પ્લેટ અથડાઈ અને જોરદાર અવાજ થયો. તે કિંમતી કાચના અસંખ્ય ટુકડા આખા રસોડામાં ફેલાઈ ગયા. સવિતાના શ્વાસ થંભી ગયા અને તેના હાથ ધ્રૂજવા લાગ્યા.
બહારના ઓટલા પરથી હંસાબેનના પગરખાંનો અવાજ રસોડા તરફ આવતો સંભળાયો. તે અવાજ સવિતા માટે કોઈ મોટા તોફાનની ચેતવણી જેવો હતો. સવિતાએ આંખો બંધ કરી દીધી અને તેની પાંપણ નીચેથી આંસુ વહેવા લાગ્યા. તેને ખાતરી હતી કે હવે તેને આ ઘરમાં રહેવું મુશ્કેલ થઈ પડશે.
હંસાબેન રસોડાના દરવાજે આવીને ઉભા રહ્યા. તેમણે જમીન પર વિખરાયેલા કાચના ટુકડા જોયા. રસોડામાં મસાલા અને લસણની તીખી ગંધ પથરાયેલી હતી. પલભર માટે ત્યાં સ્મશાન જેવી શાંતિ છવાઈ ગઈ હતી.
સવિતાએ ડરતા અવાજે કહ્યું કે માજી મને માફ કરી દેજો. આ પ્લેટ ભૂલથી મારા હાથમાંથી છટકી ગઈ. તેણે પોતાના ફાટેલા અવાજમાં ઉમેર્યું કે હું આના જેવો જ નવો સેટ લાવી આપીશ. તેના ગાલ પરથી આંસુ ટપકીને જમીન પર પડેલા કાચ પર પડ્યા.
હંસાબેન ધીમેથી ડગલાં ભરીને સવિતાની નજીક આવ્યા. તેમણે સવિતાના ખભા પર પોતાનો કરચલીવાળો પણ હૂંફાળો હાથ મૂક્યો. સવિતાને લાગ્યું કે હમણાં જ તેને કોઈ કઠોર શબ્દ સાંભળવા મળશે. પણ રસોડામાં કંઈક અલગ જ વાતાવરણ સર્જાયું.
હંસાબેને ખૂબ જ ધીમા અને મીઠા અવાજે પૂછ્યું કે બેટા તને ક્યાંય વાગ્યું તો નથી ને? તારા પગમાં કાચનો કોઈ ટુકડો તો ખૂંચ્યો નથી ને? સવિતા આ સાંભળીને આશ્ચર્યમાં પડી ગઈ અને તેણે હંસાબેન સામે જોયું. હંસાબેનની આંખોમાં ગુસ્સો નહીં પણ માતા જેવી મમતા હતી.
સવિતાએ રડતા રડતા કહ્યું કે મમ્મી આ તો તમારો પચાસ વર્ષ જૂનો સેટ હતો. તમે આને જીવની જેમ સાચવતા હતા અને મેં તે તોડી નાખ્યો. તેની હીબકાં ભરીને રડવાની પ્રક્રિયા હજુ ચાલુ જ હતી. હંસાબેને તેને પકડીને નજીક ખેંચી અને તેના માથા પર હાથ ફેરવ્યો.
તેમણે કહ્યું કે દીકરા આ ઘર માટી અને પથ્થરનું બનેલું છે. આ વસ્તુઓ તો આજે છે અને કાલે નથી. પણ તારો અમારા પરનો વિશ્વાસ તૂટવો ન જોઈએ. એક પ્લેટની કિંમત તારા આ કિંમતી આંસુ કરતા વધારે નથી.
હંસાબેને નીચે નમીને પોતે કાચના ટુકડા વીણવાનું શરૂ કર્યું. સવિતાએ તરત જ તેમને રોક્યા અને પોતે સફાઈ કરવા લાગી. હંસાબેને હસીને કહ્યું કે હવે ચિંતા ન કર અને ચા બનાવ. આ ઘરમાં વાસણો તૂટે તેનાથી કોઈ ફરક પડતો નથી પણ દિલ ના તૂટવા જોઈએ.
સવિતાને તે દિવસે સમજાયું કે બહારથી કઠોર દેખાતા માણસો અંદરથી કેટલા નરમ હોય છે. તેણે જોયું કે હંસાબેને ખૂબ જ કાળજીપૂર્વક તેના હાથની તપાસ કરી હતી. રસોડાની ભીંત પર ટીંગાયેલું ઘડિયાળ ટક ટક કરતું ચાલતું હતું. સવિતાના મનનો ભાર હળવો થઈ ગયો હતો.
સાંજ પડતા સુધીમાં ઘરનું વાતાવરણ બદલાઈ ગયું હતું. હંસાબેન અને સવિતા હિંચકા પર બેસીને વાતો કરતા હતા. સવિતાએ અનુભવ્યું કે આ ઘર હવે ખરેખર તેનું પોતાનું બની ગયું છે. તે જૂની પ્લેટના ટુકડા કચરાપેટીમાં હતા પણ એક નવો સંબંધ જન્મી ચૂક્યો હતો.
ગામના લોકો હજુ પણ હંસાબેનને કડક માનતા હતા. પણ સવિતા જાણતી હતી કે તે કડક આવરણ પાછળ એક પ્રેમાળ હૃદય ધબકે છે. તેણે નક્કી કર્યું કે તે પણ આ ઘરની મર્યાદા અને પ્રેમનું સન્માન જાળવશે. રસોડાના પથ્થરો હવે ઠંડા નહોતા લાગતા પણ તેમાં હૂંફ હતી.
જીવનમાં જ્યારે કોઈ ભૂલ થાય ત્યારે ઠપકો આપવો સહેલો હોય છે. પણ કોઈની ભૂલને માફ કરીને તેને સાચવી લેવો એ જ સાચી મોટાઈ છે. હંસાબેને તે દિવસે સવિતાને માત્ર માફી જ નહોતી આપી પણ જીવવાનો નવો દ્રષ્ટિકોણ આપ્યો હતો. તે રાત્રે સવિતા ખૂબ જ શાંતિથી ઊંઘી શકી હતી.
વર્ષો વીતી ગયા પણ સવિતાને તે તૂટેલી પ્લેટનો અવાજ હંમેશા યાદ રહ્યો. તે અવાજ તેને યાદ અપાવતો હતો કે વસ્તુઓ કરતા માણસની કિંમત હંમેશા વધુ હોય છે. હંસાબેનનો તે ધીમો અવાજ આજે પણ રસોડાની દીવાલોમાં ગુંજતો હોય તેવું તેને લાગતું હતું. પ્રેમ અને ક્ષમા જ કોઈ પણ ઘરને ખરેખર જીવંત બનાવે છે.