ગરીબ પાડોશીને સોસાયટીમાંથી કાઢવા રોજ ઝઘડતી માતાએ રાત્રે અગાશી પર જોયું, તો અંદર જોયું તો...

સોસાયટીના મુખ્ય નાકે આવેલા બે માળના આલીશાન મકાનની બાલ્કનીમાં ઊભા રહીને નીતા દરરોજ સવારે મોં બગાડતી હતી. તેની તીખી નજર બરાબર સામે આવેલા પતરાના જૂના અને સાધારણ મકાન તરફ ટકેલી રહેતી હતી. એ નાનકડા મકાનમાં વૃદ્ધ રમણ અને તેમની પત્ની કાંતા સાવ સાદગીમાં પોતાનું જીવન વિતાવતા હતા.

નીતા પોતાના આર્થિક વૈભવ અને ઊંચા સામાજિક મોભાના અભિમાનમાં અંધ હતી. તેનો પતિ વિજય સરકારી ખાતામાં મોટા હોદ્દા પર હતો અને તેમનો એકનો એક દીકરો સાહિલ બારમા ધોરણ સાયન્સમાં અભ્યાસ કરતો હતો. નીતાને લાગતું હતું કે સામે રહેતા આ ગરીબ દંપતીને કારણે તેમની સોસાયટીનું સ્તર નીચે ઊતરી રહ્યું હતું.

રમણ પડોશમાં જૂની લાકડાની નાની દુકાન ચલાવીને લોકોના તૂટેલા ફર્નિચરનું સમારકામ કરતા હતા. તેમની પત્ની કાંતા સોસાયટીના મંદિરમાં સવારે ફૂલોની માળા બનાવીને અર્પણ કરતી હતી. નીતા સોસાયટીની દરેક મિટિંગમાં આ ગરીબ પરિવારને મહોલ્લામાંથી કાઢી મૂકવાની માગણી કરતી હતી.

નીતા સોસાયટીની સ્ત્રીઓ વચ્ચે બેસીને કટાક્ષ કરતી કે આ ગરીબ લોકોના ચૂલાનો ધુમાડો અમારા સુંદર બગીચાને કાળો કરી રહ્યો છે. કાંતા ઘણીવાર સામે મળતી ત્યારે મીઠું સ્મિત આપીને હાથ જોડતી પણ નીતા મોં ફેરવીને ચાલતી પકડતી હતી. પડોશમાં રહેવા છતાં નીતાએ ક્યારેય તેમની સાથે સીધા મોઢે વાત નહોતી કરી.

બીજી તરફ નીતાના પોતાના ઘરમાં એક અદ્રશ્ય તોફાન ચાલી રહ્યું હતું. તેનો દીકરો સાહિલ ભણતરમાં ખૂબ હોંશિયાર હતો પણ છેલ્લા છ મહિનાથી તેના પર બોર્ડની પરીક્ષાનું અસહ્ય દબાણ આવી ગયું હતું. એન્જિનિયરિંગની કઠિન સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ અને ગણિતના અઘરા દાખલાઓને કારણે સાહિલ માનસિક તણાવમાં ઘેરાઈ ગયો હતો.

સાહિલ રાત્રે ઊંઘી શકતો નહોતો અને ઘણીવાર પુસ્તકો સામે રાખીને રડવા લાગતો હતો. નીતાએ દીકરા માટે મોંઘી ખાનગી કોચિંગ રાખી હતી અને તેને કાજુ-બદામ ખવડાવતી હતી પણ સાહિલનો તણાવ ઘટવાને બદલે વધતો જતો હતો. તેના માર્ક્સ દિવસે દિવસે ગગડી રહ્યા હતા અને તે અંદરથી સાવ ભાંગી પડ્યો હતો.

પરંતુ છેલ્લા બે મહિનાથી નીતાએ એક અદ્ભુત અને ચમત્કારિક ફેરફાર જોયો. સાહિલનો ચહેરો અચાનક ખીલી ઊઠ્યો હતો અને તેનો આત્મવિશ્વાસ પાછો આવી ગયો હતો. સ્કૂલની પ્રિલિમ પરીક્ષામાં સાહિલે ગણિત અને ભૌતિકવિજ્ઞાનમાં આખી શાળામાં પહેલો નંબર મેળવ્યો હતો.

આ સફળતા જોઈને નીતાના ગર્વનો કોઈ પાર ન રહ્યો. તેણે આખી સોસાયટીમાં પેંડા વહેંચ્યા અને સગા-વહાલાઓમાં ઢંઢેરો પીટ્યો કે તેની મોંઘી કોચિંગ અને સંસ્કારોને કારણે દીકરો ચમકી ગયો છે. સાહિલ માત્ર શાંતિથી સ્મિત કરતો હતો અને કોઈ વાદવિવાદમાં પડતો નહોતો.

સાહિલ દરરોજ રાત્રે અગિયાર વાગ્યે પોતાના સ્ટડી રૂમમાંથી નીકળીને અગાશી પર જતો હતો. તે કહેતો કે રાત્રિની ઠંડી હવામાં વાંચવાથી તેનું મગજ શાંત રહે છે અને તેને સારો અભ્યાસ થાય છે. નીતા માનતી હતી કે દીકરો એકાંતમાં બેસીને ઊંડો અભ્યાસ કરી રહ્યો છે.

ગઈકાલે રાત્રે દોઢ વાગ્યે અચાનક નીતાની ઊંઘ ઊડી ગઈ. તેને વિચાર આવ્યો કે સાહિલ હજુ અગાશી પર જાગતો હશે એટલે તેને ગરમ કેસરવાળું દૂધ આપી આવું. નીતા રસોડામાંથી દૂધનો ગ્લાસ લઈને ધીમા પગલે અગાશીના પગથિયાં ચડવા લાગી.

પરંતુ અગાશી પર પહોંચતાં જ નીતાના હોશ ઊડી ગયા. અગાશીની લાઈટ ચાલુ હતી પણ ટેબલ-ખુરશી ખાલી પડ્યા હતા અને પુસ્તકો પવનમાં ઊડી રહ્યા હતા. સાહિલ આખી અગાશીમાં ક્યાંય દેખાતો નહોતો.

નીતાના હાથમાંથી દૂધનો ગ્લાસ છલકાઈ ગયો અને તેના મનમાં ભયાનક શંકાઓ જાગી. તેણે વિચાર્યું કે દીકરો રાતના આ સમયે ક્યાં ગાયબ થઈ ગયો હશે. શું તે કોઈ ખોટા રસ્તે ચડી ગયો છે કે કોઈ વ્યસનમાં ફસાઈ ગયો છે.

નીતા અગાશીની પાળી પાસે આવી અને તેણે નીચે સોસાયટીના રસ્તા તરફ નજર દોડાવી. રસ્તો સાવ સુમસામ હતો અને સ્ટ્રીટ લાઈટના પીળા અજવાળામાં કૂતરું પણ દેખાતું નહોતું. બરાબર એ જ વખતે સામે આવેલા પેલા પતરાવાળા મકાનની બારીમાંથી ઝાંખો પીળો પ્રકાશ બહાર આવતો દેખાયો.

એ નાનકડા મકાનના પાછલા વરંડામાંથી કોઈનો ધીમો અને ગંભીર અવાજ સંભળાઈ રહ્યો હતો. નીતાનું હૃદય જોરજોરથી ધબકવા લાગ્યું અને તે ઝડપથી નીચે ઊતરી. તે ચોર પગલે સોસાયટીનો રસ્તો ઓળંગીને પેલા પતરાવાળા મકાનની દીવાલ પાસે પહોંચી ગઈ.

ત્યાં પહોંચીને નીતાએ લાકડાની તિરાડમાંથી અંદર જોયું તો તેના પગ નીચેથી ધરતી સરકી ગઈ. તેની આંખો પહોળી થઈ ગઈ અને મોંમાંથી ચીસ નીકળતાં નીકળતાં માંડ અટકી ગઈ. અંદર જે દ્રશ્ય દેખાઈ રહ્યું હતું તે નીતાની કલ્પના કરતાં સાવ વિપરીત હતું.

ઓરડાની વચ્ચે એક નાની ખાટલી પર સાહિલ શાંતિથી બેઠો હતો. તેની સામે લાકડાના પાટલા પર બેસીને પેલો ગરીબ સુથાર રમણ પોતાના હાથમાં ચોક અને નાની સ્લેટ લઈને બેઠો હતો. રમણ અત્યંત સરળ અને અદભુત રીતે સાહિલને ગણિતના સૌથી અઘરા પ્રમેયો સમજાવી રહ્યો હતો.

રમણની ભાષા એટલી મીઠી, સ્પષ્ટ અને ઊંડી હતી કે કોઈ મોટા પ્રોફેસર પણ એવી રીતે ન સમજાવી શકે. રમણ સાહિલના માથા પર હાથ ફેરવીને કહેતો હતો કે બેટા, દાખલાથી ડરવાનું નહીં પણ તેને દોસ્ત બનાવવાનો. સાહિલના ચહેરા પર એવી ચમક અને શાંતિ હતી જે નીતાએ ઘરમાં ક્યારેય નહોતી જોઈ.

બાજુમાં બેઠેલી વૃદ્ધ કાંતા ચૂલા પરથી ગરમ ઉકાળો ઉતારીને માટીના વાટકામાં સાહિલને આપી રહી હતી. કાંતાએ સાહિલના ગાલ પર વહાલથી હાથ મૂકીને કહ્યું કે બેટા, તેં સાંજથી કશું ખાધું નથી, પહેલાં આ શેકેલા ચણા ખાઈ લે પછી આગળ ભણજે. સાહિલ કોઈ નાના બાળકની જેમ કાંતાના ખોળામાં માથું ઢાળીને ચણા ખાઈ રહ્યો હતો.

આ દ્રશ્ય જોઈને નીતાનું આખું શરીર ધ્રૂજવા લાગ્યું. જેને તે અભણ, ગરીબ અને કંગાળ માનતી હતી, તે માણસ તેના લાખો રૂપિયાના ખર્ચે ભણતા દીકરાને ભણાવી રહ્યો હતો. નીતાથી વધુ સહન ન થયું અને તેણે જોરથી લાકડાનો દરવાજો ધકેલી દીધો.

દરવાજો ખૂલતાં જ અંદર બેઠેલા ત્રણેય જણા ચમકી ગયા. નીતાને ગુસ્સામાં લાલઘૂમ થઈને ઊભેલી જોઈને સાહિલના ચહેરાનો રંગ ઊડી ગયો અને તે સફાળો ઊભો થઈ ગયો. રમણ અને કાંતા પણ ગભરાઈને હાથ જોડીને ઊભા રહી ગયા.

નીતાએ આવેશમાં આવીને સાહિલનો હાથ પકડ્યો અને બરાડો પાડ્યો કે સાહિલ, તું આ ભિખારીઓના ઝૂંપડામાં શું કરે છે. તારી આટલી મોટી પ્રતિષ્ઠા અને તું અહીં અડધી રાત્રે બેઠો છે. આ લોકો તને શું ભણાવવાના હતા.

આ સાંભળતાં જ શાંત રહેતો સાહિલ પહેલી વાર પોતાની માતા સામે અવાજ ઊંચો કરી બેઠો. સાહિલે પોતાની માતાનો હાથ ઝટકી નાખ્યો અને તેની આંખોમાંથી આંસુ છલકાઈ આવ્યા. સાહિલે મોટેથી કહ્યું કે મમ્મી, બસ કરો હવે, તમારા ખોટા અભિમાનને કારણે આ દેવતા જેવા માણસનું અપમાન ન કરો.

સાહિલે રડતાં રડતાં જણાવ્યું કે બે મહિના પહેલાં જ્યારે તે ગણિતમાં નાપાસ થયો હતો, ત્યારે તે આત્મહત્યા કરવા માટે અગાશીની પાળી પર ઊભો હતો. તે તમારા દબાણ અને મોંઘી કોચિંગના ભારથી એટલો ત્રાસી ગયો હતો કે તેને જિંદગી ટૂંકાવવી સહેલી લાગતી હતી.

તે રાત્રે નીચે આંગણામાં ઊભેલા રમણ દાદાએ તેને જોઈ લીધો હતો. રમણ દાદા દોડતા અગાશી પર આવ્યા હતા અને તેને પકડીને નીચે ઉતાર્યો હતો. દાદાએ તેને પોતાની છાતી સરસો ચાંપીને કહ્યું હતું કે બેટા, જિંદગી કોઈ પરીક્ષાના કાગળ કરતાં બહુ કિંમતી છે.

સાહિલે આગળ જણાવ્યું કે તે દિવસથી રમણ દાદા રોજ રાત્રે તેને બે કલાક ભણાવતા હતા. દાદાએ તેને માત્ર ગણિત જ નહીં પણ જિંદગી જીવવાની સાચી હિંમત આપી હતી. સાહિલે કહ્યું કે મમ્મી, આજે હું જે કંઈ પણ છું અને જીવતો ઊભો છું, તે માત્ર આ ગરીબ દાદાની દેન છે.

નીતા સ્તબ્ધ થઈને ઊભી રહી ગઈ પણ તેનો અહંકાર હજુ પૂરો ઓગળ્યો નહોતો. નીતાએ ધ્રૂજતા અવાજે પૂછ્યું કે પણ આ સુથાર માણસ આટલું અઘરું સાયન્સ કઈ રીતે ભણાવી શકે. આ સાંભળીને રમણ દાદાએ નીચું જોઈને એક ઊંડો નિસાસો નાખ્યો.

કાંતા આગળ આવી અને તેણે ભીની આંખો સાથે એક જૂની ફાઈલ નીતાના હાથમાં મૂકી દીધી. નીતાએ કાંપતા હાથે એ ફાઈલ ખોલી અને અંદર રહેલા પ્રમાણપત્રો જોતાં જ તેના પગ નીચેથી જમીન ખસી ગઈ. નીતાના કાનમાં જાણે સેંકડો ઘંટારવ થવા લાગ્યા.

ફાઈલમાં રહેલી ડિગ્રી મુજબ રમણ એક સમયે પ્રતિષ્ઠિત યુનિવર્સિટીમાં ગણિતના ગોલ્ડ મેડાલિસ્ટ પ્રોફેસર રહી ચૂક્યા હતા. તેમણે દેશના હજારો વિદ્યાર્થીઓને એન્જિનિયર અને વૈજ્ઞાનિક બનાવ્યા હતા. આખા રાજ્યમાં તેમના જ્ઞાનનો ડંકો વાગતો હતો.

પરંતુ પંદર વર્ષ પહેલાં તેમના એકના એક યુવાન દીકરાને ગંભીર કિડનીની બીમારી થઈ હતી. દીકરાની સારવાર માટે રમણે પોતાની તમામ જમીન, ઘર, પીએફ અને પેન્શન વેચી દીધા હતા. છતાં દીકરો ન બચી શક્યો અને રમણ દેવાના ડુંગર નીચે દબાઈ ગયા હતા.

દેવું ચૂકવવા માટે પ્રોફેસર રમણે પેન છોડીને લાકડાના ઓજારો ઉપાડી લીધા હતા. તેમણે સુથારકામ શરૂ કર્યું જેથી કોઈની પાસે હાથ ન લંબાવવો પડે. તેઓ પોતાની ખુમારીથી જીવતા હતા અને કોઈને પોતાના ભૂતકાળની બડાશ નહોતા મારતા.

રમણે હાથ જોડીને નીતાને કહ્યું કે બહેન, જ્યારે મેં સાહિલની આંખોમાં હતાશા જોઈ, ત્યારે મને મારો ગુજરી ગયેલો દીકરો યાદ આવી ગયો. હું મારા દીકરાને ન બચાવી શક્યો પણ હું તમારા દીકરાને મરવા દેવા નહોતો માંગતો. મેં માત્ર એક પિતા તરીકેની ફરજ નિભાવી છે.

આ સત્ય સાંભળતાં જ નીતાના પગ લથડ્યા અને તે ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી પડી. તેના મનમાં ભરેલો પૈસાનો, વૈભવનો અને સામાજિક મોભાનો તમામ અહંકાર ક્ષણવારમાં ભસ્મીભૂત થઈ ગયો. નીતાને પોતાની જાત પર એટલો ધિક્કાર થયો કે તે જમીન પર બેસી પડી.

નીતા ઘૂંટણભેર સરકીને પ્રોફેસર રમણ અને કાંતાના ચરણોમાં પડી ગઈ. નીતાએ બંને વડીલોના પગ પકડી લીધા અને પોક મૂકીને રડી પડી. નીતાએ ગળગળા અવાજે કહ્યું કે દાદા, મને માફ કરી દો, હું આંધળી બની ગઈ હતી.

નીતાએ કહ્યું કે મેં તમને કંગાળ માન્યા પણ તમે તો સાક્ષાત જ્ઞાન અને કરુણાના દેવતા નીકળ્યા. મેં તમારા જેવા મહાન માણસનું કેટલું મોટું અપમાન કર્યું છે. તમે મારા સંસારનો દીવો બુઝાતા બચાવી લીધો અને હું તમને સોસાયટીમાંથી કાઢવાની વાતો કરતી હતી.

રમણ દાદા આગળ વધ્યા અને તેમણે નીતાના માથા પર હાથ મૂકીને તેને ઊભી કરી. દાદાએ કહ્યું કે બહેન, રડશો નહીં, એક મા પોતાના સંતાન માટે ચિંતિત હોય તે સ્વાભાવિક છે. અમારે તમારી કોઈ માફી નથી જોઈતી, બસ સાહિલ મોટો માણસ બનીને દેશની સેવા કરે એ જ અમારું સાચું વળતર છે.

નીતાએ તે જ ક્ષણે પોતાના બંને હાથ જોડીને એક મોટો સંકલ્પ લીધો. નીતાએ કહ્યું કે દાદા, હવે તમે આ પતરાવાળા મકાનમાં નહીં રહો. તમે અમારા ઘરના વડીલ બનીને અમારી સાથે રહેશો અને સાહિલના સાચા દાદા બનશો.

બીજા દિવસે સવારે સોસાયટીના તમામ લોકોને નીતાએ પોતાના આંગણે બોલાવ્યા. નીતાએ ભરી સભામાં પોતાના તમામ દુર્વ્યવહારની જાહેરમાં માફી માંગી અને પ્રોફેસર રમણના ગળામાં ગુલાબનો હાર પહેરાવ્યો. સોસાયટીના તમામ લોકો આ હકીકત જાણીને દંગ રહી ગયા અને રમણ દાદાના ચરણોમાં નમી પડ્યા.

વિજય અને નીતાએ સોસાયટીના બાળકો માટે એક નિઃશુલ્ક લાઈબ્રેરી અને કોચિંગ સેન્ટર શરૂ કર્યું જેના મુખ્ય સંચાલક પ્રોફેસર રમણ બન્યા. સાહિલ હવે દરરોજ સાંજે દાદા પાસે બેસીને ભણતો અને કાંતા દાદી તેને પ્રેમથી જમાડતી હતી.

બાહ્ય ગરીબી માણસના જ્ઞાન કે સંસ્કારોને ક્યારેય ઝાંખા પાડી શકતી નથી. નીતાના મનમાંથી નફરતનો પડદો હટી જતાં તે સમજી શકી કે ખરી અમીરાત બંગલા કે ગાડીઓમાં નહીં પણ માણસના ઉદાર હૃદય અને સમર્પણમાં હોય છે. તે દિવસ પછી એ સોસાયટીમાં પ્રેમ, આદર અને જ્ઞાનનું પવિત્ર વાતાવરણ કાયમ માટે સ્થપાઈ ગયું.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.