ગરીબ પિતાએ દીકરીની વિદાય વખતે ખાલી હાથમાં એક ચિઠ્ઠી આપી, સાસરે જઈને દીકરીએ વાંચી તો તે પિતાને ભેટીને રડી પડી…

આંગણામાં સવારથી જ શરણાઈના સૂર વાગી રહ્યા હતા.

મંડપની બહાર સગાં-સંબંધીઓની અવરજવર વધી ગઈ હતી અને બધા જમણવાર તરફ આગળ વધી રહ્યા હતા.

ઘરના ઓટલા પર બેસીને કેશવભાઈ પોતાની ધોતીનો છેડો સરખો કરી રહ્યા હતા.

તેમનો સફેદ કુર્તો સ્વચ્છ હતો, પણ ખભા પાસેથી બે વાર સિલાઈ કરેલો સ્પષ્ટ દેખાતો હતો.

"કેશવભાઈ, જાન તો અડધા કલાકમાં નીકળી જશે, તમે દીકરી પાસે બે ઘડી બેસો તો ખરા," એક પાડોશીએ આવીને યાદ અપાવ્યું.

કેશવભાઈએ ધીમેથી માથું હલાવ્યું.

તેઓ ઊભા થયા ત્યારે તેમના પગમાં સહેજ ધ્રુજારી હતી.

આખી જિંદગી મજૂરી અને શાકભાજીની લારી ખેંચીને તેમણે પોતાની એકની એક દીકરી પૂનમને મોટી કરી હતી.

પૂનમ બાળપણથી જ ભણવામાં હોંશિયાર હતી અને ક્યારેય કોઈ પણ બાબતની જીદ નહોતી કરતી.

ઓરડામાં જઈને કેશવભાઈએ બારણું સહેજ ખોલ્યું.

પૂનમ લાલ ચણિયાચોળીમાં સજીધજીને પલંગની ધાર પર બેઠી હતી.

તેના હાથમાં મહેંદીનો ઘાટો લાલ રંગ ચડી ચૂક્યો હતો.

પિતાના પગનો અવાજ સાંભળીને પૂનમે તરત જ માથું ઊંચું કર્યું.

"બાપુ, તમે ક્યારના આમતેમ દોડાદોડ કરો છો, જરાક બેસો તો ખરા," પૂનમે વહાલથી કહ્યું.

કેશવભાઈ ઓરડામાં આવ્યા અને ખાટલાના છેડે બેઠા.

તેમની આંખો પૂનમના ચહેરા પરથી હટતી નહોતી.

"બેટા, મહેમાનોને કોઈ તકલીફ નથી ને એ જ જોતો હતો," કેશવભાઈએ ધીમા અવાજે કહ્યું.

"બાપુ, તમે મારી ચિંતા બિલકુલ ન કરતા, મને બહુ સારો પરિવાર મળ્યો છે," પૂનમે પિતાનો હાથ પકડી લીધો.

કેશવભાઈના હાથ પર કામ કરી કરીને પડેલા કઠણ ચિહ્નો પૂનમની હથેળીમાં સ્પર્શી રહ્યા હતા.

"મને ખબર છે બેટા, વિનોદભાઈ બહુ ભલા માણસ છે અને જમાઈ પણ બહુ સંસ્કારી છે," કેશવભાઈ બોલ્યા.

"બસ તું ત્યાં બધાનું ધ્યાન રાખજે અને કોઈને તારાથી ખોટું ન લાગે એનું જતન કરજે," કેશવભાઈએ શિખામણ આપી.

બહારથી મોટેથી હોર્ન વાગવાનો અવાજ આવ્યો.

"જાન પ્રસ્થાન માટે તૈયાર છે, કન્યાને બહાર લાવો," કોઈકે બહારથી મોટેથી હાકલ કરી.

પૂનમના હૃદયમાં એક મોટો ધ્રાસકો પડ્યો.

કેશવભાઈ ઊભા થયા અને ખિસ્સામાંથી રૂમાલ કાઢીને આંખના ખૂણા લૂછ્યા.

મંડપમાં વિદાયની ઘડી આવી પહોંચી ત્યારે આખો માહોલ સાવ શાંત થઈ ગયો હતો.

પૂનમ પોતાના સગાંવહાલાંને એક પછી એક ભેટી રહી હતી.

જ્યારે તે કેશવભાઈ સામે આવીને ઊભી રહી, ત્યારે તેનાથી ડૂસકું મુકાઈ ગયું.

તે સીધી પિતાની છાતીએ વળગી પડી.

"બાપુ, મને તમારી બહુ યાદ આવશે, તમે દવાઓ સમયસર લેજો," પૂનમ રડતાં રડતાં બોલી.

કેશવભાઈના હોઠ ધ્રૂજી રહ્યા હતા, પણ તેઓ પોતાની જાતને સંભાળી રહ્યા હતા.

"રોવાનું ન હોય દીકરી, આજ તો તારા સુખના દિવસની શરૂઆત છે," કેશવભાઈએ તેના માથા પર હાથ મૂક્યો.

તેમણે પોતાના કુરતાના અંદરના ખિસ્સામાંથી કાગળની એક નાની ઘડી વાળેલી ચિઠ્ઠી કાઢી.

કોઈ જુએ નહીં તેમ તેમણે એ ચિઠ્ઠી પૂનમની હથેળીમાં મૂકી દીધી અને તેની આંગળીઓ વાળી દીધી.

"બેટા, હું તને કરિયાવરમાં કંઈ આપી નથી શક્યો, પણ આ સાચવીને રાખજે," કેશવભાઈએ કાન પાસે ઝૂકીને ધીમેથી કહ્યું.

"જ્યારે સાસરે જઈને એકાંત મળે ત્યારે જ આ ખોલજે," કેશવભાઈએ સૂચના આપી.

પૂનમે પિતા સામે અચરજથી જોયું, પણ આસપાસની ભીડમાં કંઈ પૂછી ન શકી.

તેણે ચૂપચાપ એ કાગળ પોતાના પાકીટમાં મૂકી દીધો.

ગાડીનો દરવાજો બંધ થયો અને ગાડી ધીમે ધીમે આગળ વધી ગઈ.

કેશવભાઈ જ્યાં સુધી ગાડી દેખાતી બંધ ન થઈ ત્યાં સુધી રસ્તા વચ્ચે જ ઊભા રહ્યા.

સાંજના છ વાગ્યા આસપાસ જાન સાસરે પહોંચી ગઈ.

ત્યાં ગૃહપ્રવેશની બધી વિધિઓ પૂરી કરવામાં આવી.

સાસુ અને નણંદે પૂનમનું હસતા મુખે સ્વાગત કર્યું અને તેને નવા ઓરડામાં લઈ ગયા.

થાક અને દોડધામ પછી રાત્રે જ્યારે ઓરડામાં શાંતિ થઈ, ત્યારે પૂનમને પિતાની આપેલી એ ચિઠ્ઠી યાદ આવી.

તેણે ઉતાવળે પોતાનું પાકીટ ખોલ્યું અને કાગળ બહાર કાઢ્યો.

તે એક જૂનો, કરચલીવાળો અને પીળો પડી ગયેલો કાગળ હતો.

તેના પર વાદળી શાહીથી ધ્રૂજતા હાથે અક્ષરો લખાયેલા હતા.

પૂનમે ધબકતા હૃદય સાથે એ કાગળની ઘડી ઉકેલી.

કાગળમાં સૌથી ઉપર લખ્યું હતું: 'મારી વહાલી દીકરી પૂનમ માટે.'

પૂનમની આંખો અક્ષરો પર ફરવા લાગી.

'બેટા, આજે તું સાસરે જાય છે ત્યારે મારા હાથ સાવ ખાલી છે.'

'દુનિયાના બાપ પોતાની દીકરીઓને સોનું, ચાંદી, ગાડીઓ અને મોંઘા વાસણો આપે છે.'

'પણ તારો બાપ આખી જિંદગી પરસેવો પાડીને પણ તારા માટે સોનાનો એક હાર બનાવી ન શક્યો.'

'જ્યારે તું નાની હતી ત્યારે તને રમકડાં જોઈતાં હતાં, પણ હું ઘણીવાર તને વાતોમાં ફોસલાવી દેતો હતો.'

'તેં ક્યારેય મારી સામે જીદ ન કરી અને મારી ગરીબીને હસતા મોઢે સ્વીકારી લીધી.'

'જ્યારે તું દસમા ધોરણમાં પ્રથમ નંબરે પાસ થઈ, ત્યારે તેં મને કહેલું કે બાપુ મારે આગળ ભણવું છે.'

'મેં તને કહેલું કે બેટા તું જેટલું ભણીશ એટલું હું તને ભણાવીશ, તું ચિંતા ન કરજે.'

'પણ એ વખતે તારી મોટી કોલેજની ફી ભરવા માટે મારી પાસે એક પણ રૂપિયો બચ્યો નહોતો.'

'તારા ભણતરના ત્રણ વર્ષ દરમિયાન દર મહિને ફી ભરવા માટે મેં ગામના શરાફ પાસેથી વ્યાજે પૈસા લીધા હતા.'

પૂનમનો શ્વાસ એક ક્ષણ માટે થંભી ગયો.

તેણે આંસુ ભરેલી નજરે આગળ વાંચવાનું શરૂ કર્યું.

'મેં નક્કી કર્યું હતું કે તારા લગ્ન થાય તે પહેલાં આ દેવું પૂરું કરી નાખીશ જેથી તારા માથે કોઈ કલંક ન આવે.'

'તારા લગ્નનું નક્કી થયું ત્યારે વિનોદભાઈએ સ્પષ્ટ કહી દીધું હતું કે અમને રૂપિયો પણ દહેજ નથી જોઈતો.'

'પણ એક બાપ તરીકે મને થતું હતું કે હું તને પાંચ તોલા સોનું તો આપું જ.'

'મેં મારી જિંદગીની છેલ્લી બચેલી મૂડી, આપણું નાનું ખેતર, ગઈકાલે સવારે જ વેચી દીધું છે.'

'એ ખેતર વેચીને મેં તારા ભણતરનું બધું જૂનું દેવું ચૂકવી દીધું છે જેથી તારો બાપ કોઈની સામે માથું નીચું ન કરે.'

'ખેતર વેચ્યા પછી મારી પાસે માત્ર બે હજાર રૂપિયા બચ્યા હતા, જેમાંથી મેં મંડપવાળાનું ભાડું આપ્યું છે.'

'મારી પાસે તને આપવા માટે કોઈ સોનું નથી વધ્યું બેટા.'

'આ ચિઠ્ઠી સાથે હું તને મારી જિંદગીની સૌથી મોટી કમાણી સોંપું છું.'

'મેં આખી જિંદગી કોઈની સાથે બેઈમાની નથી કરી, કોઈનો એક રૂપિયો ખોટો લીધો નથી.'

'મેં તને જે સંસ્કાર આપ્યા છે એ જ તારું અસલી સોનું છે.'

'જો તારા સાસરે ક્યારેય તને કોઈ પૂછે કે તારો બાપ કરિયાવરમાં શું લાવ્યો, તો ગર્વથી કહેજે કે મારો બાપ મને એક એવું ચરિત્ર આપીને ગયો છે જે ક્યારેય કોઈ રૂપિયાથી ખરીદી શકાતું નથી.'

'તારા સાસરાવાળાને તારા પોતાના મા-બાપ માનજે, તેમની સેવામાં કોઈ કસર ન છોડતી.'

'મારી ચિંતા બિલકુલ ન કરતી, મારી પાસે હજુ આ બે હાથ છે અને હું મારી રોટલી જાતે કમાઈ લઈશ.'

'ખુશ રહેજે મારી ઢીંગલી, તારા બાપના આશીર્વાદ હંમેશાં તારી સાથે રહેશે.'

લિખિતંગ: તારો લાચાર પણ તારા પર ગર્વ કરતો બાપુ.

કાગળ પૂરો થતાં જ પૂનમના હાથમાંથી ચિઠ્ઠી સરી પડી.

તે પોતાના મોં પર બંને હાથ દબાવીને ધ્રૂસકે ને ધ્રૂસકે રડી પડી.

તેના આંસુના ટીપાં ચણિયાચોળીના રેશમી કાપડ પર પડવા લાગ્યા.

તેને યાદ આવ્યું કે નાનપણમાં પિતા હંમેશાં કહેતા હતા કે ખેતર એ આપણી બીજી મા છે.

એ ખેતર પિતાએ પોતાના ભણતર અને પોતાની આબરૂ ખાતર ચૂપચાપ વેચી દીધું હતું.

અને પોતે આટલા વર્ષો સુધી સમજી પણ ન શકી કે પિતા કેટલો મોટો સંઘર્ષ એકલા હાથે વેઠી રહ્યા હતા.

ઓરડાનો દરવાજો ખૂલ્યો અને તેનો પતિ વિનોદ અંદર આવ્યો.

પૂનમને આ રીતે જમીન પર બેસીને રડતી જોઈને વિનોદ ગભરાઈ ગયો.

"પૂનમ, શું થયું? કેમ આટલી બધી રડે છે?" વિનોદ ઝડપથી તેની પાસે આવ્યો.

પૂનમ કંઈ બોલી ન શકી, માત્ર નીચે પડેલો પેલો કાગળ વિનોદના હાથમાં મૂકી દીધો.

વિનોદે આશ્ચર્ય સાથે એ કાગળ હાથમાં લીધો અને દીવા પાસે જઈને વાંચવા લાગ્યો.

જેમ જેમ વિનોદ એક એક લીટી વાંચતો ગયો, તેમ તેમ તેના ચહેરાના હાવભાવ બદલાતા ગયા.

કાગળ પૂરો થતાં સુધીમાં વિનોદની આંખો પણ ભીની થઈ ગઈ હતી.

તેણે કાગળને બહુ આદરપૂર્વક વાળીને પોતાના ખિસ્સામાં મૂક્યો.

"પૂનમ, ઊભી થા," વિનોદે પૂનમનો હાથ પકડીને તેને ઊભી કરી.

"વિનોદ, મારા બાપુ ત્યાં ગામડે સાવ એકલા છે, એમની પાસે હવે કશું જ નથી રહ્યું," પૂનમ રડતાં રડતાં બોલી.

"તેમણે મારા માટે પોતાનું સર્વસ્વ વેચી દીધું અને મને જાણ પણ ન થવા દીધી," પૂનમનું ગળું ભરાઈ આવ્યું હતું.

વિનોદે પૂનમના માથા પર હાથ મૂક્યો.

"પૂનમ, તારા બાપુ ગરીબ નથી, આખી દુનિયામાં એમના જેવો અમીર બાપ કોઈ નથી," વિનોદનો અવાજ ગંભીર હતો.

"ચાલ, મારી સાથે બહાર આવ," વિનોદે કહ્યું.

વિનોદ પૂનમને લઈને સીધો પોતાના માતા-પિતાના રૂમમાં ગયો.

તેના પિતા રણછોડભાઈ અને માતા શાંતિબેન હજુ જાગતા હતા અને વાતો કરી રહ્યા હતા.

"શું થયું વિનોદ? આ સમયે કેમ આવ્યા બંને?" રણછોડભાઈએ ચશ્મા સરખા કરતાં પૂછ્યું.

વિનોદે પોતાના ખિસ્સામાંથી પેલી ચિઠ્ઠી કાઢીને પિતાના હાથમાં મૂકી.

"બાપુજી, તમે આ કાગળ વાંચો," વિનોદે કહ્યું.

રણછોડભાઈએ આખો કાગળ શાંતિથી વાંચ્યો.

વાંચતાં વાંચતાં તેમના હાથ ધ્રૂજવા લાગ્યા અને આંખોમાંથી અશ્રુધારા વહી નીકળી.

તેમણે પત્ની શાંતિબેન સામે જોયું.

"શાંતિ, આપણે આ ઘરમાં લક્ષ્મી નહીં, પણ સાક્ષાત સંસ્કારની દેવી લાવ્યા છીએ," રણછોડભાઈનો અવાજ ગદગદ થઈ ગયો.

શાંતિબેન પણ કાગળ વાંચીને ઊભાં થયાં અને પૂનમને પોતાની છાતી સરસી ચાંપી લીધી.

"દીકરી, તારા બાપુએ તને જે આપ્યું છે ને, એની સામે અમારો આખો બંગલો પણ નાનો પડે," શાંતિબેન બોલ્યાં.

રણછોડભાઈએ તરત જ પોતાની લાકડી હાથમાં લીધી.

"વિનોદ, ગાડીની ચાવી લે," રણછોડભાઈએ આદેશ આપ્યો.

"બાપુજી, અત્યારે રાત્રે ક્યાં જવું છે?" વિનોદે પૂછ્યું.

"કેશવભાઈના ઘરે, આખી જિંદગી જે માણસે ખુમારીથી જીવીને આવડી મોટી દીકરી આપી, એ આજે રાત્રે પોતાના ઘરમાં એકલો રોતો હોય એ આપણને ન શોભે," રણછોડભાઈ બોલ્યા.

"પણ બાપુજી, અત્યારે રાતના બાર વાગ્યા છે," પૂનમે સંકોચથી કહ્યું.

"દીકરી, સાચા સંબંધોમાં સમય નથી જોવાતો, ચાલ બસ," રણછોડભાઈએ કહ્યું.

અડધા કલાકમાં બધા ગાડીમાં બેસીને ગામડા તરફ રવાના થયા.

રાતના પોણા બે વાગ્યે ગાડી કેશવભાઈના ઘર આગળ આવીને ઊભી રહી.

ઘરના ઓટલા પર એક નાનો દીવો બળી રહ્યો હતો.

ઓસરીમાં ખાટલા પર કેશવભાઈ પડખાં ફેરવી રહ્યા હતા, તેમને ઊંઘ નહોતી આવતી.

અચાનક આંગણામાં ગાડીનો પ્રકાશ પડતાં કેશવભાઈ ચમકીને બેઠા થઈ ગયા.

તેમણે જોયું તો ગાડીમાંથી પૂનમ, વિનોદ અને વેવાઈ-વેવાણ બધા નીચે ઊતરી રહ્યા હતા.

કેશવભાઈના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ.

તેમને થયું કે પૂનમથી કોઈ ભૂલ થઈ ગઈ કે શું, કે આખી જાન રાતોરાત પાછી આવી ગઈ.

તેઓ ધ્રૂજતા પગલે ઓટલા નીચે ઊતર્યા અને બંને હાથ જોડી દીધા.

"વેવાઈરાજ, આ સમયે? કોઈ ભૂલ થઈ ગઈ અમારાથી? પૂનમે કંઈ અણછાજતું વર્તન કર્યું?" કેશવભાઈ ગભરાઈને બોલવા લાગ્યા.

પૂનમ દોડીને પિતાના પગમાં પડી ગઈ.

"બાપુ..." પૂનમથી એટલું જ બોલાયું અને તે કેશવભાઈના પગ પકડીને ચોધાર આંસુએ રડવા લાગી.

કેશવભાઈએ તેને ઊભી કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો.

"બેટા, શું થયું? કેમ આ રીતે રડે છે?" કેશવભાઈ પૂછી રહ્યા હતા.

રણછોડભાઈ આગળ આવ્યા અને કેશવભાઈના જોડાયેલા બંને હાથ પોતાના હાથમાં લઈ લીધા.

તેમણે કેશવભાઈને જોરથી ગળે લગાવી દીધા.

"કેશવભાઈ, તમે અમને વેવાઈ માન્યા પણ પોતાના સગા ન માન્યા ને?" રણછોડભાઈએ ભીની આંખે પૂછ્યું.

કેશવભાઈ અવાચક બનીને જોઈ રહ્યા.

રણછોડભાઈએ ખિસ્સામાંથી પેલી ચિઠ્ઠી કાઢીને કેશવભાઈની સામે ધરી.

કેશવભાઈનું મોં ખુલ્લું રહી ગયું, તેમનો ચોરી પકડાઈ ગઈ હોય એવો ચહેરો થઈ ગયો.

"તમે દીકરીના ભણતર માટે ખેતર વેચી દીધું અને અમને એક શબ્દ પણ ન કહ્યો?" રણછોડભાઈએ પૂછ્યું.

"વેવાઈ, એ તો મારો અંગત વિષય હતો, તમારા પર બોજ ન બને એટલે..." કેશવભાઈ નીચું જોઈ ગયા.

"તમારી આ દીકરી હવે માત્ર તમારી નથી, અમારા ઘરની ઇજ્જત છે," રણછોડભાઈ બોલ્યા.

"અને જે બાપે આવી દીકરી આપી હોય, એનું ખેતર કોઈ પારકા માણસ પાસે જાય એ અમારાથી સહન ન થાય," રણછોડભાઈએ કહ્યું.

રણછોડભાઈએ વિનોદ સામે જોયું.

વિનોદે પોતાના ખિસ્સામાંથી એક કાગળ કાઢ્યો અને કેશવભાઈના હાથમાં મૂક્યો.

"કાકા, આ તમારા ખેતરના અસલ દસ્તાવેજ છે," વિનોદ બોલ્યો.

કેશવભાઈ સ્તબ્ધ થઈ ગયા.

"આ... આ કેવી રીતે શક્ય બને?" કેશવભાઈએ ધ્રૂજતા હાથે દસ્તાવેજ જોયા.

"અમે નીકળતાં પહેલાં જ પેલા શરાફના ઘરે ગયા હતા, એ અમારો જૂનો ઓળખીતો વેપારી છે," વિનોદે ખુલાસો કર્યો.

"અમે એને બધા પૈસા ચૂકવી દીધા છે અને તમારા ખેતરનું લખાણ પાછું કરાવી લીધું છે," વિનોદ હળવેકથી હસ્યો.

"ના, ના, આ હું ન લઈ શકું, આ તો દીકરીના ઘરનું પાણી પીવા જેવું પાપ થાય," કેશવભાઈએ દસ્તાવેજ પાછા આપવાનો પ્રયત્ન કર્યો.

શાંતિબેન આગળ આવ્યાં અને કેશવભાઈના માથે હાથ મૂક્યો.

"ભાઈ, આ દીકરીનું નથી, આ તો એક વેવાઈએ બીજા ભાઈને આપેલી ભેટ છે," શાંતિબેન બોલ્યાં.

"અને જો તમે આ પાછું આપશો, તો અમે સમજીશું કે તમે પૂનમને અમારા ઘરની દીકરી નથી માની," શાંતિબેને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું.

કેશવભાઈના ગળામાંથી અવાજ નીકળતો બંધ થઈ ગયો.

તેમની આંખોમાંથી આંસુની ધાર વહી નીકળી.

તેમણે પૂનમ સામે જોયું, પૂનમ પણ પિતા સામે જોઈને હસી રહી હતી અને રડી પણ રહી હતી.

પૂનમે આગળ વધીને પિતાને ફરીથી ભેટી લીધા.

આ વખતે કેશવભાઈ પણ પોતાની જાતને રોકી ન શક્યા અને દીકરીને વળગીને મોટેથી રડી પડ્યા.

આખું આંગણું એક પવિત્ર ભાવનાથી ભરાઈ ગયું હતું.

ગરીબીના અંધકાર વચ્ચે સંસ્કાર અને સાચા સંબંધોનો એક મોટો સૂરજ ઊગી નીકળ્યો હતો.

રાતનો અંધકાર ધીમે ધીમે ઓસરી રહ્યો હતો અને પૂર્વ દિશામાં સોનેરી પરોઢ ફૂટી રહી હતી.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.