ઘરમાંથી જૂનો સોફો બહાર કઢાવતી વખતે વહુની નજર તળિયે જડેલી પ્લેટ પર પડી અને જ્યારે સ્ક્રૂ ખોલ્યા ત્યારે...
ઘરમાં સવારથી જ ભારે દોડધામ ચાલી રહી હતી.
બેઠકરૂમમાં વર્ષોથી પડેલો મોટો લાકડાનો સોફો આજે બહાર કાઢવાનો હતો.
નવી વહુ સોનલ છેલ્લા બે મહિનાથી કહી રહી હતી કે આ જૂનો સોફો ઘરની શોભા બગાડે છે.
તેણે દિવાળી પહેલાં નવો આધુનિક સોફો લેવાની જીદ પકડી હતી.
ઘરના મોભી હસમુખભાઈ આ સોફો આપવા બિલકુલ રાજી નહોતા.
તેઓ સવારથી ઓસરીમાં એક ખૂણે ચૂપચાપ બેઠા હતા અને તેમની આંખોમાં થોડી ઉદાસી હતી.
"પપ્પા, હવે જમાનો બદલાઈ ગયો છે," પુત્ર કેતને આવીને પિતાના ખભા પર હાથ મૂક્યો.
"આ સોફો તારા દાદાના વખતનો છે કેતન, સાગના લાકડાનો છે અને હજુ પણ પથ્થર જેવો મજબૂત છે," હસમુખભાઈ ધીમા અવાજે બોલ્યા.
"પણ પપ્પા, આની ગાદીઓ બેસી ગઈ છે અને કલર પણ સાવ ઊડી ગયો છે," કેતને સમજાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો.
"આપણે આના પર નવું કવર કરાવી લઈએ તો કેવું રહે?" હસમુખભાઈએ આજીજીભર્યા સ્વરે પૂછ્યું.
સોનલ ચાનો કપ લઈને ત્યાં આવી અને બોલી, "પપ્પાજી, નવા જમાનાનું ફર્નિચર ઘરમાં સારું લાગે, મહેમાન આવે તો કેવું લાગે?"
હસમુખભાઈ વધારે કંઈ ન બોલ્યા અને ઊંડો નિસાસો નાખીને નજર નીચે ઢાળી દીધી.
તેમની પત્ની શારદાબેન રસોડામાંથી બહાર આવ્યાં અને પતિની મનોસ્થિતિ સમજી ગયાં.
શારદાબેને હસમુખભાઈ પાસે જઈને ધીમેથી કહ્યું, "છોકરાઓની ખુશીમાં જ આપણી ખુશી છે, જવા દો ને હવે."
થોડી વારમાં ભંગારવાળો અને બે મજૂરો ટેમ્પો લઈને ઘર આંગણે આવી પહોંચ્યા.
મજૂરોએ સોફાને ખસેડવાનું શરૂ કર્યું ત્યારે તેના પાયામાંથી જૂનો અવાજ આવ્યો.
કેતન પોતે પણ સોફાને એક બાજુથી પકડીને બહાર કાઢવામાં મદદ કરવા લાગ્યો.
સોફાને દરવાજામાંથી બહાર કાઢવા માટે તેને ઊંધો કરવો પડે તેમ હતો.
જેવો મજૂરોએ સોફો ઊંધો કર્યો, કેતનની નજર સોફાના તળિયે જડેલા લાકડાના પાટિયા પર પડી.
ત્યાં નીચે એક ખૂણામાં ધૂળ અને જાળાં વચ્ચે કંઈક ચમકતું દેખાયું.
"ઊભા રહો, એક મિનિટ સોફો નીચે મૂકો," કેતને મજૂરોને અટકાવ્યા.
સોનલ પણ નજીક આવી અને બોલી, "શું થયું? કોઈ જૂનો સિક્કો કે વીંટી પડી ગઈ છે શું?"
કેતને નીચે નમીને જોયું તો ત્યાં લાકડા સાથે ખીલીઓ મારીને એક નાની ધાતુની પ્લેટ જડેલી હતી.
તે પિત્તળની જૂની અને જાડી પ્લેટ હતી, જેના પર વર્ષોની ધૂળ જામી ગઈ હતી.
"આ સોફાની નીચે પતરી જેવું શું લગાવ્યું છે?" કેતને આશ્ચર્યથી પૂછ્યું.
હસમુખભાઈ આ સાંભળીને અચાનક ઊભા થઈ ગયા અને ધ્રૂજતા પગલે સોફા તરફ આગળ વધ્યા.
તેમનો ચહેરો એકદમ ફિક્કો પડી ગયો હતો અને શ્વાસ ઝડપી બની ગયા હતા.
"એને રહેવા દે કેતન, તું સોફો બહાર જવા દે," હસમુખભાઈએ ગભરાયેલા અવાજે કહ્યું.
પિતાના ચહેરા પરનો આવો ડર કેતને પહેલાં ક્યારેય જોયો નહોતો.
"ના પપ્પા, લાકડામાં આટલી મજબૂતીથી કોઈ પ્લેટ કેમ જડેલી હોય?" કેતને જિજ્ઞાસાથી પૂછ્યું.
શારદાબેન પણ નજીક આવ્યાં અને બોલ્યાં, "મને તો ખબર જ નથી કે આ સોફા નીચે આવું કંઈ હતું."
કેતન ઘરમાંથી એક મોટું સ્ક્રૂડ્રાઈવર અને સાણસી લઈ આવ્યો.
તેણે પ્લેટની ચારેય ખૂણે મારેલી જૂની ખીલીઓ ધીમે ધીમે ઉખેડવા માંડી.
હસમુખભાઈ એક બાજુ શાંત થઈને દીવાલને ટેકો દઈને ઊભા રહી ગયા.
તેમની આંખોમાંથી અજાણ્યા આંસુ વહી રહ્યા હતા, જે કોઈ સમજી શકતું નહોતું.
કેતને થોડી મહેનત પછી એ પિત્તળની પ્લેટ લાકડામાંથી અલગ કરી લીધી.
પ્લેટ નીકળતાં જ લાકડાની અંદર એક નાનકડો ખાંચો દેખાયો.
તે ખાંચાની અંદર લાલ કપડામાં વીંટાળેલી એક જૂની વસ્તુ સરસ રીતે સંતાડેલી હતી.
"આની અંદર તો કંઈક મૂકેલું છે," સોનલે ઉત્સુકતાથી કહ્યું.
કેતને ધ્રૂજતા હાથે એ લાલ કપડું બહાર કાઢ્યું અને તેની ગાંઠ ખોલી.
કપડું ખુલતાં જ અંદરથી એક નાની ડાયરી અને ચાંદીની એક જૂની પાયલ બહાર આવી.
પાયલ સાવ ઘસાઈ ગયેલી હતી અને તેના ઘૂંઘરૂ પણ તૂટેલા હતા.
સાથે રહેલી નાની ડાયરીનાં પાનાં પીળાં પડી ગયાં હતાં અને તેના પર જૂની શાહીથી લખાણ હતું.
"આ કોની ડાયરી છે પપ્પા? અને આ પાયલ કોની છે?" કેતને આશ્ચર્યથી પૂછ્યું.
શારદાબેને એ પાયલ સામે જોયું અને તેમની આંખો પહોળી થઈ ગઈ.
"આ પાયલ તો મારી પહેલી દીકરી ગીતાની છે, જે એક વર્ષની થઈને ગુજરી ગઈ હતી," શારદાબેન રડી પડ્યાં.
કેતનને આ વાતની ખબર નહોતી કારણ કે તેનો જન્મ એ ઘટનાના ચાર વર્ષ પછી થયો હતો.
કેતને ધીમેથી એ જૂની ડાયરી ખોલી અને પહેલું પાનું વાંચવા માંડ્યું.
તેમાં તેના દાદાજીના સુંદર અને મરોડદાર અક્ષરોમાં કંઈક લખેલું હતું.
કેતને મોટેથી વાંચવાનું શરૂ કર્યું, "તારીખ ૧૫ ઓગસ્ટ, ૧૯૮૨."
"આજે મારી નાની પૌત્રી ગીતા બીમારીમાં અમને છોડીને ચાલી ગઈ, ઘરમાં દવાની એક બોટલ લાવવાના પૈસા નહોતા."
"હસમુખ આખો દિવસ શહેરમાં પૈસા ઉછીના લેવા ભટક્યો, પણ કોઈએ પાંચસો રૂપિયા પણ ન આપ્યા."
"સાંજે એક વેપારીએ આ સોફો બનાવવાનો ઓર્ડર આપ્યો અને પાંચસો રૂપિયા એડવાન્સ આપ્યા."
"એ જ પૈસાથી ગીતાની અંતિમવિધિ થઈ અને શારદાને હોસ્પિટલમાંથી ઘરે લાવી શકાયા."
"હું આ સોફાના લાકડામાં ગીતાની છેલ્લી નિશાની આ પાયલ મૂકીને બંધ કરું છું."
"જ્યાં સુધી આ સોફો ઘરમાં રહેશે, ત્યાં સુધી આ પરિવારને યાદ રહેશે કે ગરીબી શું હોય છે."
"મારા દીકરા હસમુખ, તું ગમે તેટલો મોટો માણસ બને, પણ આ લાકડાને ક્યારેય વેચતો નહીં."
"આ સોફો આપણું ફર્નિચર નથી, આ આપણી ભૂખ અને આપણા સંઘર્ષનું મંદિર છે."
કેતનનો અવાજ રૂંધાઈ ગયો અને તે આગળ વાંચી શક્યો નહીં.
આખો બેઠકરૂમ એકદમ શાંત થઈ ગયો હતો, કોઈના મોંમાંથી એક શબ્દ પણ નીકળતો નહોતો.
સોનલના હાથમાંથી ચાનો કપ લગભગ છટકી જતો હતો.
હસમુખભાઈ ધ્રૂજતા પગલે આગળ આવ્યા અને કેતનના હાથમાંથી એ જૂની પાયલ લઈ લીધી.
તેમણે પાયલને પોતાની છાતી સરસી ચાંપી દીધી અને નાના બાળકની જેમ ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી પડ્યા.
"બાપુજી મને માફ કરી દો, હું આ સોફો સાચવી ન શક્યો," હસમુખભાઈ રડતાં રડતાં બોલ્યા.
"મારા બાપુજી આખો દિવસ આ સોફા પર બેસીને હાથ ફેરવતા હતા, મને હવે સમજાયું કે તેઓ કેમ બેસતા હતા."
શારદાબેન પણ પોતાના પતિ પાસે બેસી ગયાં અને બંને જણા જૂની યાદોમાં ખોવાઈ ગયાં.
કેતનને લાગ્યું કે જાણે કોઈએ તેના કાન નીચે જોરથી થપ્પડ મારી દીધી હોય.
જે સોફાને તે માત્ર જૂનું લાકડું અને કચરો સમજતો હતો, તે ખરેખર તેમના પરિવારનો પાયો હતો.
તેમણે જોયેલા કપરા દિવસો અને કરેલા ત્યાગની આ જીવતી જાગતી સાક્ષી હતી.
કેતને બહાર ઊભેલા મજૂરો સામે જોયું, જેઓ પણ આ બધું જોઈને સ્તબ્ધ થઈ ગયા હતા.
"ભાઈ, સોફો અંદર લઈ લો પાછો," કેતને મક્કમ અવાજે કહ્યું.
"પણ સાહેબ, નવો સોફો તો બપોરે ગાડીમાં આવવાનો છે," ટેમ્પોવાળાએ પૂછ્યું.
"નવો સોફો આવે તો એને બીજા રૂમમાં મૂકીશું, પણ આ સોફો ક્યાંય નહીં જાય," કેતને સ્પષ્ટ કહી દીધું.
સોનલ આગળ આવી અને તેણે હસમુખભાઈના બંને હાથ પકડી લીધા.
"પપ્પાજી, મને માફ કરી દો, મને આ વાતની ખબર નહોતી," સોનલની આંખોમાં સાચા પશ્ચાતાપના આંસુ હતા.
"હું આ સોફાને જૂનો સમજતી હતી, પણ આ તો આપણા ઘરની સૌથી કિંમતી મૂડી છે."
"હું આજે જ દરજીને બોલાવીને આના માટે સૌથી સુંદર કવર સીવડાવીશ," સોનલે ઉમેર્યું.
હસમુખભાઈએ વહુના માથે હાથ મૂક્યો અને ધીમેથી હસીને આંસુ લૂછ્યાં.
"બેટા, તારો કોઈ વાંક નથી, જૂની વાતો યાદ રાખીને દુઃખી થવાનો કોઈ અર્થ નથી હોતો."
"પણ પપ્પા, જે માણસ પોતાના ભૂતકાળને ભૂલી જાય છે, એનું ભવિષ્ય ક્યારેય ઉજળું નથી હોતું," કેતને કહ્યું.
મજૂરોએ ખૂબ જ આદરપૂર્વક એ સોફાને પાછો બેઠકરૂમમાં તેની જૂની જગ્યાએ ગોઠવી દીધો.
કેતને એ લાલ કપડું, પાયલ અને ડાયરી પાછી એ જ ખાંચામાં મૂકી દીધી.
તેણે પેલી પિત્તળની પ્લેટ પાછી સોફાના તળિયે સરસ રીતે ખીલીઓ મારીને જડી દીધી.
તે દિવસે ઘરમાં કોઈ ઉત્સવ નહોતો, છતાં એક અનેરી પવિત્રતા છવાઈ ગઈ હતી.
બપોરે જ્યારે નવો સોફો આવ્યો, ત્યારે તેને એક બાજુના રૂમમાં આદરપૂર્વક મુકાયો.
પણ મુખ્ય બેઠકરૂમમાં તો એ જ સાગના લાકડાનો જૂનો સોફો શાનથી ઊભો રહ્યો.
હસમુખભાઈ સાંજે ફરીથી એ સોફા પર બેઠા, પણ આજે તેમના ચહેરા પર ઉદાસી નહોતી.
તેમના ચહેરા પર એક ગજબનો સંતોષ અને શાંતિ છવાયેલી હતી.
તેમનો દીકરો અને વહુ હવે માત્ર ઘરના વડીલોનું જ નહીં, પણ તેમના સંસ્કારોનું પણ સન્માન કરતા શીખી ગયા હતા.
ઘરની દીવાલો વચ્ચે પ્રેમ, સમર્પણ અને જૂની પેઢી પ્રત્યેનો આદર ફરી એકવાર જીવંત થઈ ઉઠ્યો હતો.
જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.