ઘરના એક સામાન્ય રૂમમાં પિતા હંમેશા પગરખાં ઉતારીને જ કેમ જતા હતા, દીકરાએ જીદ કરીને સત્ય પૂછતાં જ...
ઘરમાં બધા જ રૂમમાં સામાન્ય રીતે ચંપલ પહેરીને જવા આવવાની છૂટ હતી.
પણ ઘરની પાછળ આવેલો એક નાનો ઓરડો એવો હતો જ્યાં પિતાજી ક્યારેય પગરખાં પહેરીને પગ પણ ન મૂકતા.
હિતેશ છેલ્લા કેટલાય મહિનાઓથી પોતાના પિતા હરીશભાઈની આ એક વિચિત્ર આદત જોઈ રહ્યો હતો.
આખો દિવસ હરીશભાઈ ઘરના આંગણામાં કે બેઠકરૂમમાં પોતાના ચામડાના જૂના ચંપલ પહેરીને જ આંટા મારતા.
પણ જેવો એ નાની ઓરડી તરફ જવાનો વારો આવે, એટલે તેઓ ઉંબરા બહાર જ ચંપલ એકદમ વ્યવસ્થિત ઉતારી દેતા.
તે રૂમ કોઈ પૂજાનો ઓરડો નહોતો.
તે રૂમમાં કોઈ ભગવાનની મૂર્તિ કે અખંડ દીવો પણ નહોતો.
ત્યાં માત્ર હિસાબના જૂના ચોપડા, અનાજ ભરવાના બે મોટા પીપ અને એક જૂનું કાળું ટેબલ પડેલું હતું.
હિતેશ પોતે દિવસમાં ચાર વાર એ રૂમમાં પોતાના બૂટ કે ચંપલ પહેરીને જતો હતો.
હિતેશની પત્ની ગીતા પણ કચરો-પોતું કરવા માટે ચંપલ પહેરીને જ અંદર જતી.
ઘરમાં કોઈને પણ એ રૂમમાં પગરખાં ઉતારવાનો કોઈ નિયમ નહોતો.
છતાં હરીશભાઈ કાયમ એ ઓરડાના ઉંબરા પાસે પોતાના ચંપલ એવી રીતે ઉતારતા, જાણે સામે કોઈ પવિત્ર મંદિર હોય.
એક દિવસ બપોરે હિતેશ ઑફિસથી વહેલો ઘેર આવ્યો હતો.
તેણે જોયું તો હરીશભાઈ હાથમાં પાણીનો કળશો લઈને એ નાની ઓરડી તરફ જઈ રહ્યા હતા.
દરવાજા પાસે પહોંચતાં જ હરીશભાઈ અટક્યા.
તેમણે પોતાના બંને પગમાંથી ચંપલ સરકાવીને એક ખૂણામાં મૂક્યા.
પછી જમણો પગ આગળ વધારીને ખૂબ જ આદર સાથે અંદર પ્રવેશ કર્યો.
હિતેશથી હવે રહેવાયું નહીં.
તે ઝડપથી ચાલીને એ રૂમના દરવાજે પહોંચી ગયો.
"બાપુજી, તમે અહીં કેમ રોજ ચંપલ ઉતારો છો?" હિતેશે સીધો જ સવાલ કર્યો.
હરીશભાઈ ચમકીને પાછળ ફર્યા.
તેમના ચહેરા પર એક પળ માટે સંકોચ દેખાયો.
"કંઈ નહીં બેટા, આ તો આદત પડી ગઈ છે," હરીશભાઈએ પાણીનો કળશો ટેબલ પર મૂકતાં કહ્યું.
"આદત વળી કેવી? આ કોઈ મંદિર તો નથી ને!" હિતેશે રૂમની અંદર પગ મૂકતાં કહ્યું.
હિતેશના પગમાં ઘરના ચંપલ પહેરેલા હતા.
હરીશભાઈની નજર હિતેશના પગ તરફ ગઈ, પણ તેઓ કશું બોલ્યા નહીં.
તેમણે માત્ર એક ઊંડો શ્વાસ લીધો અને ચૂપચાપ રૂમની બહાર નીકળી ગયા.
હિતેશ ત્યાં જ ઊભો રહ્યો અને આખા રૂમનું બારીકાઈથી નિરીક્ષણ કરવા લાગ્યો.
દીવાલો પર સાદો ચૂનો લગાવેલો હતો.
એક ખૂણામાં બાજરી અને ઘઉંના બે મોટા પતરાના પીપ પડ્યા હતા.
વચ્ચે એક જૂનું લાકડાનું ટેબલ અને એક સાદી ખુરશી હતી.
ટેબલના ખાનામાં ખેતીવાડી અને ઘરખર્ચના જૂના ચોપડા હતા.
આ રૂમમાં એવું કશું જ નહોતું જે આટલા આદરને પાત્ર લાગે.
સાંજે વાળુ કરતી વખતે હિતેશે તેની માતા જાનકીબેનને પૂછ્યું.
"બા, બાપુજી પેલા પાછલા રૂમમાં ચંપલ કેમ ઉતારે છે? તને કંઈ ખબર છે?"
જાનકીબેને રોટલી પીરસતાં હરીશભાઈ સામે જોયું.
હરીશભાઈ ચૂપચાપ થાળીમાં માથું રાખીને જમતા રહ્યા.
"મને નથી ખબર ભાઈ, એ તો વર્ષોથી એવું જ કરે છે," જાનકીબેને ટૂંકમાં પતાવ્યું.
"પણ બા, કંઈક તો કારણ હશે ને? આપણે બધા અંદર ચંપલ પહેરીને જઈએ છીએ અને બાપુજી એકલા જ કેમ ઉતારે છે?" હિતેશે દલીલ કરી.
"હવે તું જમવા પર ધ્યાન આપ ને, ઘરડા માણસોની કેટલીક ટેવો હોય," હરીશભાઈએ ધીમેથી કહીને વાત વાળી લીધી.
હિતેશને લાગ્યું કે બાપુજી જાણીજોઈને વાત છુપાવી રહ્યા છે.
જો આ ખાલી ટેવ હોત તો બાપુજી બીજા રૂમમાં પણ આવું કરત.
પણ તેઓ માત્ર આ એક જ રૂમમાં આવું કરતા હતા.
બીજા દિવસે સવારે હિતેશે ગીતાને પૂછી જોયું.
"ગીતા, તેં ક્યારેય બાપુજીને પૂછ્યું છે કે એ પાછલા રૂમમાં કેમ ચંપલ નથી પહેરતા?"
"મેં એક વાર પૂછ્યું હતું, ત્યારે એમણે કહ્યું હતું કે ત્યાં અનાજના પીપ પડ્યા છે એટલે અન્નદેવતાનું અપમાન ન થાય," ગીતાએ શાક સમારતાં કહ્યું.
હિતેશે વિચાર્યું કે જો અન્નદેવતાની વાત હોય તો રસોડામાં પણ અનાજ હોય જ છે.
રસોડામાં તો બાપુજી ઘણીવાર ચંપલ પહેરીને પાણી પીવા આવી જતા હતા.
એટલે અનાજવાળી વાત તો સાચું કારણ નહોતી.
હિતેશના મગજમાં આ સવાલ સતત ઘૂમરાતો રહ્યો.
તેણે નક્કી કર્યું કે મારે આ વાતનું મૂળ શોધવું જ પડશે.
એક રવિવારે સવારે હરીશભાઈ ગામના ચોરે બેસવા ગયા હતા.
હિતેશ સીધો પેલા પાછલા રૂમમાં ગયો.
તેણે આખો રૂમ ફેંદી માર્યો.
ટેબલના બધા ખાના ખોલ્યા, પણ માત્ર જૂના બિલો અને કાગળો જ મળ્યા.
તેણે પીપ ખસેડીને જોયા, પણ પાછળ માત્ર જાળિયાં અને ધૂળ હતી.
જમીન પર સાદી સિમેન્ટની લાદીઓ જડેલી હતી.
ક્યાંય એવું કશું નહોતું જે રહસ્યમય લાગે.
હિતેશ થાકીને ખુરશી પર બેસી ગયો.
તેને થયું કે કદાચ બાપુજીનું મગજ ઘરડપણના કારણે આવું કરતું હશે.
બપોરે બે વાગ્યે હરીશભાઈ પાછા આવ્યા.
તેઓ સીધા હાથ-પગ ધોઈને એ જ રૂમ તરફ ગયા.
હિતેશ ઓસરીના થાંભલા પાછળ સંતાઈને જોવા લાગ્યો.
હરીશભાઈએ દરવાજે આવીને ફરીથી ચંપલ ઉતાર્યા.
તેઓ અંદર ગયા અને લાકડાના ટેબલ પાસે ઊભા રહ્યા.
હરીશભાઈએ ખિસ્સામાંથી એક નાનો રૂમાલ કાઢ્યો.
તેમણે ટેબલના એક ચોક્કસ પાયા પાસે જમીન પર બેસીને રૂમાલ વડે લાદી સાફ કરી.
તેમના ચહેરા પર એક અજીબ પ્રકારની શાંતિ અને કરુણા હતી.
તેમણે એ લાદી પર ધીમેથી હાથ ફેરવ્યો.
પછી બંને હાથ જોડીને આંખો મીંચી લીધી.
તેમની આંખના ખૂણામાંથી એક ટીપું પાણી સરકીને જમીન પર પડ્યું.
હિતેશ આ દ્રશ્ય જોઈને અવાક થઈ ગયો.
બાપુજી જમીનની સાદી લાદી સામે હાથ જોડીને કેમ રડતા હતા?
હિતેશથી હવે સહન ન થયું અને તે તરત જ રૂમમાં ધસી ગયો.
"બાપુજી! હવે તો તમારે કહેવું જ પડશે કે આ રૂમમાં એવું તે શું છે?" હિતેશે મોટેથી પૂછ્યું.
હરીશભાઈ એકદમ ચમકીને ઊભા થઈ ગયા.
તેમણે ઝડપથી આંસુ લૂછી નાખ્યા.
"હિતેશ, તું ક્યાં સુધી આ વાત પાછળ પડીશ? કંઈ નથી અહીં," હરીશભાઈએ બહાર જવાનો પ્રયત્ન કર્યો.
હિતેશે દરવાજો રોકી લીધો.
"ના બાપુજી, આજે નહીં. તમે રોજ અહીં ચંપલ ઉતારો છો, જમીન સાફ કરો છો અને હાથ જોડીને રડો છો."
"હું તમારો સગો દીકરો છું, શું મને આટલું જાણવાનો પણ હક નથી?" હિતેશનો અવાજ ગળગળો થઈ ગયો.
અવાજ સાંભળીને જાનકીબેન પણ ઓસરીમાંથી દોડી આવ્યાં.
"શું છે હિતેશ? કેમ બાપુજી પર આટલો ગુસ્સો કરે છે?" જાનકીબેને પૂછ્યું.
"બા, તું જ કહે ને, બાપુજી આ લાદી સામે હાથ જોડીને રડે છે અને મને કંઈ કહેતા નથી," હિતેશે ફરિયાદ કરી.
જાનકીબેને હરીશભાઈ સામે જોયું.
હરીશભાઈની આંખોમાં લાચારી અને વર્ષો જૂનો સંઘર્ષ છલકાઈ રહ્યો હતો.
તેમણે એક ઊંડો નિસાસો નાખ્યો.
"જાનકી, હવે આને કહી દેવું સારું, નહીં તો આ આખી જિંદગી વહેમમાં રહેશે," હરીશભાઈ ધીમા પગલે ટેબલ પાસેની ખુરશી પર બેસી ગયા.
હિતેશ પણ સામે ઊભો રહી ગયો.
"હિતેશ, તારો જન્મ થયો એ પહેલાંની આ વાત છે," હરીશભાઈએ બોલવાનું શરૂ કર્યું.
"આજથી ત્રીસ વર્ષ પહેલાં આપણી આર્થિક સ્થિતિ ખૂબ જ ખરાબ હતી."
"મારા પિતાજી એટલે કે તારા દાદાજી દેવામાં ડૂબી ગયા હતા."
"આપણી પાસે ખાવા માટે અનાજ પણ નહોતું અને આખો દિવસ શાહુકારો ઘરના ઉંબરે આવીને ગાળો ભાંડતા હતા."
હિતેશ ચૂપચાપ સાંભળી રહ્યો હતો.
"તે વખતે આ આખું ઘર કાચું હતું, માત્ર માટીની દીવાલો અને નળિયાં હતાં," હરીશભાઈ આગળ બોલ્યા.
"મારા બાપુજી આ જ રૂમમાં ખાટલો ઢાળીને સૂતા હતા."
"તેમની તબિયત બગડી અને દવાખાને લઈ જવા માટે મારી પાસે એક પણ રૂપિયો નહોતો."
"હું આખા ગામમાં હાથ લંબાવીને થાકી ગયો, પણ કોઈએ મને પાંચસો રૂપિયા પણ ઉછીના ન આપ્યા."
હરીશભાઈનો અવાજ કાંપવા લાગ્યો.
"એક રાત્રે મારા બાપુજીએ મને પોતાની પાસે બોલાવ્યો."
"તેમણે આ રૂમના આ જ ખૂણા તરફ આંગળી ચીંધી જ્યાં અત્યારે પેલું ટેબલ પડ્યું છે."
"તે વખતે ત્યાં માટીની કાચી જમીન હતી."
"બાપુજીએ મને કહ્યું કે હરીશ, આ ખૂણામાં મેં તારા દાદાના વખતનું એક તાંબાનું નાનું બેડું દાટેલું રાખ્યું છે."
"એમાં આપણા વડવાઓની જૂની ચાંદી અને થોડા સોનાના દાગીના છે."
"એમણે કહ્યું કે મેં આખી જિંદગી આ ખજાનો સંકટ સમય માટે સાચવી રાખ્યો હતો."
"તું એને ખોદીને કાઢ અને આપણું બધું દેવું ચૂકવી દે અને મારી દવા કરાવી લે."
હિતેશે નવાઈ પામીને પૂછ્યું, "તો પછી તમે એ દાગીના કાઢી લીધા હતા?"
હરીશભાઈની આંખોમાંથી આંસુ વહેવા લાગ્યા.
"મેં તે જ રાત્રે કોદાળી લઈને એ જગ્યા ખોદવાનું શરૂ કર્યું."
"હું આખી રાત ખોદતો રહ્યો, માટી કાઢતો રહ્યો."
"સવારે જ્યારે મને એ તાંબાનું બેડું મળ્યું, ત્યારે હું દોડીને બાપુજીના ખાટલા પાસે ગયો."
"મેં કહ્યું કે બાપુજી, દાગીના મળી ગયા છે, હવે આપણે બધું દેવું ચૂકવી દઈશું અને તમને સારા દવાખાને લઈ જઈશ."
હરીશભાઈએ બંને હાથથી મોઢું ઢાંકી દીધું.
"પણ જ્યારે મેં બાપુજીના શરીરને અડક્યું, ત્યારે તેમનું શરીર સાવ ઠંડું પડી ગયું હતું."
"પોતાના દીકરાને દેવામાંથી મુક્ત જોવા માટે એમણે આખી રાત શ્વાસ ખેંચી રાખ્યા હતા."
"અને જેવો મને ખજાનો મળ્યો, એમણે પોતાના પ્રાણ છોડી દીધા હતા."
ઓરડામાં એકદમ સ્મશાન જેવી શાંતિ છવાઈ ગઈ.
હિતેશના રૂંવાડા ઊભા થઈ ગયા.
"હિતેશ, એ દાગીના વેચીને મેં આપણું આખું દેવું પૂરું કર્યું," હરીશભાઈ ધ્રૂજતા અવાજે બોલ્યા.
"એ જ પૈસાથી મેં આપણી ગીરવે મૂકેલી જમીન પાછી છોડાવી."
"એ જ જમીનમાં લોહી-પાણી એક કરીને મેં ખેતી કરી અને તને ભણાવી-ગણાવીને મોટો કર્યો."
"આજે આપણી પાસે જે પાકું મકાન છે, તારી પાસે જે ગાડી છે અને આપણી જે આબરૂ છે, એ બધું મારા બાપુજીના એ છેલ્લા આશીર્વાદમાંથી ઊભું થયું છે."
હરીશભાઈ ઊભા થયા અને પેલા ટેબલ પાસે ગયા.
"જ્યારે મેં આ પાકું મકાન બનાવ્યું, ત્યારે કડિયાને કહીને આ ખૂણાની લાદી નીચે મારા બાપુજીના પગની માટી અને એમની જૂની ચાંદીની એક વીંટી દાટી દીધી હતી."
"આ જગ્યા મારા માટે માત્ર કોઈ જમીનનો ટુકડો નથી બેટા."
"આ એ જગ્યા છે જ્યાં મારા બાપુજીએ પોતાના પ્રાણ આપીને આપણા પરિવારનું નસીબ બદલી નાખ્યું હતું."
"મારા બાપુજીના ઉપકાર નીચે હું આખી જિંદગી દબાયેલો છું."
"હું આ પવિત્ર જગ્યા પર ચંપલ પહેરીને કેવી રીતે આવી શકું?"
"દુનિયા માટે આ માત્ર જૂનો સ્ટોરરૂમ હશે, પણ મારા માટે આ મારા બાપુજીનું જીવંત મંદિર છે."
"હું રોજ અહીં આવીને એમની માફી માંગું છું કે હું એમનો જીવ ન બચાવી શક્યો."
હરીશભાઈ ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી પડ્યા.
હિતેશના પગ નીચેથી જાણે જમીન સરકી ગઈ.
તેણે તરત જ પોતાના પગ તરફ જોયું.
તેના પગમાં હજુ પણ ચંપલ પહેરેલા હતા અને તે એ જ પવિત્ર લાદી પર ઊભો હતો.
હિતેશને પોતાની જાત પર એટલી શરમ આવી કે તેનું માથું ઝૂકી ગયું.
તેણે એક ક્ષણનો પણ વિચાર કર્યા વગર તરત જ બંને ચંપલ પગમાંથી ઉતારીને રૂમની બહાર ફગાવી દીધા.
તે દોડીને હરીશભાઈના ચરણોમાં પડી ગયો.
"બાપુજી, મને માફ કરી દો," હિતેશ હીબકે હીબકે રડવા લાગ્યો.
"હું આટલા વર્ષોથી આ રૂમને સામાન્ય માનતો રહ્યો અને પગરખાં પહેરીને અંદર આવતો રહ્યો."
"મને ખબર નહોતી કે મારી આ વૈભવી જિંદગી મારા દાદાજીના બલિદાનના પાયા પર ઊભી છે."
"તમે સાચા છો બાપુજી, આ મંદિરથી પણ મોટું તીર્થ છે."
ગીતા અને જાનકીબેન પણ દરવાજે ઊભાં ઊભાં સાડલાના છેડાથી આંખો લૂછી રહ્યાં હતાં.
હરીશભાઈએ હિતેશને ઊભો કર્યો અને પોતાની છાતી સરસો ચાંપી લીધો.
"બેટા, તારો કોઈ વાંક નહોતો, મેં જ તને ક્યારેય આ વાત નહોતી કહી."
"હું નહોતો ઈચ્છતો કે મારા દીકરાના મન પર જૂની ગરીબી અને દુઃખનો બોજ રહે."
તે દિવસ પછી એ ઘરમાં એક નવો અને અલિખિત નિયમ બની ગયો.
હિતેશે તે જ સાંજે એ રૂમના દરવાજે આરસપહાણની એક નાની તકતી લગાવી દીધી.
તે રૂમમાંથી અનાજના જૂના પીપ અને વધારાનો સામાન હંમેશા માટે બહાર કાઢી લેવામાં આવ્યો.
ત્યાં એક સુંદર આસન પાથરીને દાદાજીનો એક મોટો ફોટો હાર ચડાવીને મૂકવામાં આવ્યો.
હવે માત્ર હરીશભાઈ જ નહીં, પણ હિતેશ અને ગીતા પણ રોજ સવારે સ્નાન કરીને ખુલ્લા પગે એ ઓરડામાં માથું ટેકવવા જતાં હતાં.
જે રૂમ વર્ષો સુધી માત્ર એક અંધારી ઓરડી ગણાતો હતો, તે હવે આખા પરિવાર માટે કૃતજ્ઞતા અને સંસ્કારનું પવિત્ર ધામ બની ગયો હતો.
જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.