જૂનો પંખો સાફ કરતી વખતે વાયરિંગ વચ્ચે કાળી ટેપથી વીંટાળેલું પેકેટ મળ્યું અને ખોલતાં જ...
રસોડામાંથી વઘારની સુગંધ આવતી હતી અને બહાર બપોરનો આકરો તડકો તપી રહ્યો હતો.
જયેશભાઈ હોલની વચ્ચે લાકડાની જૂની સીડી મૂકીને ઊભા હતા.
માથા પરનો જૂનો પંખો છેલ્લા ચાર દિવસથી વિચિત્ર ઘરઘરાટી કરતો હતો અને આજે સવારે તો સાવ બંધ જ પડી ગયો હતો.
જયેશભાઈના હાથમાં સ્ક્રૂડ્રાઈવર અને ટેસ્ટર હતા.
"તમે રહેવા દો ને, કોઈ ઇલેક્ટ્રિશિયનને બોલાવી લઈએ," સોફા પર બેઠેલા ગીતાબેને ચિંતાથી કહ્યું.
"અરે આમાં શું મોટો ધાડ મારવાની છે, ખાલી કન્ડેન્સર કે વાયરિંગ જ જોવાનું છે," જયેશભાઈએ સીડી પર એક ડગલું ઉપર ચડતાં કહ્યું.
"પણ પંખો તમારા બાપુજીના વખતનો છે, કેટલાય વરસે એને કોઈએ અડ્યું નથી," ગીતાબેને યાદ અપાવ્યું.
જયેશભાઈએ સીડી પર ઊભા રહીને પંખાની ધૂળવાળી પાંખો તરફ હાથ લંબાવ્યો.
આ પંખો લગભગ ત્રીસ વર્ષ જૂનો હતો. જ્યારે બાપુજીએ નવું મકાન બનાવ્યું ત્યારે હોલમાં સૌથી પહેલી વસ્તુ આ જ લગાવી હતી.
જયેશભાઈએ કપડું લઈને પહેલા તો પંખા પર જામેલો કાળો મેશ જેવો થર લૂછ્યો.
પછી એમણે પંખાની ઉપર રહેલી પ્લાસ્ટિકની ગોળ વાટકી જેવી કેપ ઢીલી કરી અને ધીમે રહીને નીચે સરકાવી.
જેવી કેપ નીચે આવી કે જયેશભાઈની નજર લોખંડની પાઇપ અને વાયરિંગ તરફ ગઈ.
સામાન્ય રીતે ત્યાં માત્ર બે વાયર અને એક કન્ડેન્સર જ હોવું જોઈએ.
પણ વાયરિંગની બિલકુલ વચ્ચે, પાઇપ સાથે કાળા ઇલેક્ટ્રિકલ ટેપથી કંઈક ખૂબ કાળજીપૂર્વક વીંટાળેલું હતું.
જયેશભાઈ થોડીવાર માટે અટકી ગયા. એમણે ટેસ્ટરથી તેને હળવેથી અડકી જોયું.
તે કોઈ સાદો વાયરનો ગૂંચળો નહોતો, પણ પ્લાસ્ટિકની પાતળી કોથળીમાં લપેટેલું કંઈક ચપટું અને લાંબું પેકેટ હતું.
"શું થયું? કેમ અટકી ગયા?" નીચેથી ગીતાબેને પૂછ્યું.
"કંઈ નહીં, જરા જોઉં છું," જયેશભાઈએ ધીમા અવાજે કહ્યું.
એમણે સ્ક્રૂડ્રાઈવરની અણીથી કાળી ટેપ ધીમે ધીમે ઉખેડવા માંડી.
ટેપ જૂની થઈ ગઈ હોવાથી ગુંદર સુકાઈ ગયો હતો, છતાં કોઈએ એને ખૂબ મજબૂતાઈથી ચારેય બાજુથી બાંધી રાખ્યું હતું.
જયેશભાઈના મનમાં કુતૂહલ જાગ્યું કે ઘરના પંખાની અંદર આવી રીતે કોણે કંઈક છુપાવી રાખ્યું હશે?
આ ઘરમાં બાપુજીના ગુજરી ગયા પછી કોઈ પંખો સાફ કરવા પણ ઉપર નહોતું ચડ્યું.
જયેશભાઈએ પ્લાસ્ટિકનું એ પેકેટ ખેંચીને બહાર કાઢ્યું.
પેકેટ ખોલતાં જ એમાંથી બે ગડી કરેલા જાડા કાગળો અને વચ્ચે એક નાની પ્લાસ્ટિકની ડબ્બી નીકળી.
કાગળ પીળા પડી ગયા હતા અને એની કિનારીઓ થોડી કરચલીવાળી થઈ ગઈ હતી.
જયેશભાઈ સીડી પરથી સાવધાનીપૂર્વક નીચે ઉતરી આવ્યા.
એમના ચહેરા પરનો ભાવ જોઈને ગીતાબેન પણ ઊભા થઈને એમની નજીક આવી ગયા.
"આ શું છે તમારા હાથમાં? પંખામાંથી નીકળ્યું?" ગીતાબેને આશ્ચર્યથી પૂછ્યું.
"હા, મોટરની ઉપર કેપની અંદર બરાબર ટેપ મારીને સંતાડેલું હતું," જયેશભાઈએ પેકેટ ટીપોઈ પર મૂકતાં કહ્યું.
જયેશભાઈએ ધ્રૂજતા હાથે પહેલો કાગળ ખોલ્યો.
કાગળ ખોલતાં જ ઉપરની તારીખ વંચાઈ, જે આજથી બરાબર બાવીસ વર્ષ પહેલાંની હતી.
અને અક્ષરો જોતાં જ જયેશભાઈનું હૃદય એક ધબકારો ચૂકી ગયું, કારણ કે એ એમના સ્વર્ગસ્થ બાપુજી હસમુખભાઈના પોતાના અક્ષરો હતા.
બાપુજી સ્વભાવે ભારે શિસ્તબદ્ધ અને ઓછાબોલા માણસ હતા.
જીવનભર એક સરકારી કચેરીમાં નાની નોકરી કરી અને આખો પરિવાર સંભાળ્યો હતો.
ક્યારેય કોઈની સામે ફરિયાદ નહોતી કરી કે ક્યારેય પોતાના મનની વાત કોઈને નહોતી કહી.
જયેશભાઈએ કાગળ વાંચવાનું શરૂ કર્યું અને પહેલી જ લીટી વાંચતાં એમની આંખો પહોળી થઈ ગઈ.
કાગળમાં લખ્યું હતું: "ચિ. જયેશ, જો આ કાગળ તારા હાથમાં ક્યારેય આવે, તો સમજી લેજે કે હું આ દુનિયામાં નહીં હોઉં."
ગીતાબેને પણ શ્વાસ રોકીને કાગળ તરફ નજર માંડી.
કાગળમાં આગળ લખ્યું હતું: "મને ખબર છે કે આ પંખો ક્યારેય બગડશે ત્યારે તું જ એને ખોલવાનો છે, કારણ કે ઘરમાં તારા સિવાય કોઈને આવી ચીજો રિપેર કરવાનો શોખ નથી."
બાપુજી પોતાના દીકરાની આ નાની આદત પણ આટલી બારીકાઈથી જાણતા હતા એ વિચારીને જયેશભાઈની છાતી ભરાઈ આવી.
"આ કાગળ હું એ દિવસે લખી રહ્યો છું જે દિવસે તારો નાનો ભાઈ મનોજ ઘર છોડીને સુરત જતો રહ્યો હતો."
જયેશભાઈના મગજમાં બાવીસ વર્ષ જૂનો એ કાળો દિવસ તાજો થઈ ગયો.
એ વખતે મનોજ માત્ર વીસ વર્ષનો હતો અને એણે ધંધો કરવા માટે બાપુજી પાસે મૂડી માંગી હતી.
બાપુજી પાસે એ વખતે બચત પેટે માત્ર પચાસ હજાર રૂપિયા હતા, જે એમણે પોતાની નિવૃત્તિ માટે રાખ્યા હતા.
બાપુજીએ પૈસા આપવાની ના પાડી દીધી હતી અને ખૂબ મોટો ઝઘડો થયો હતો.
મનોજે ગુસ્સામાં બાપુજીને કહ્યું હતું કે તમે માત્ર મોટા દીકરા જયેશને જ પ્રેમ કરો છો અને મારા ભવિષ્યની તમને કોઈ ચિંતા નથી.
એ જ રાત્રે મનોજ ઘરમાંથી કોઈને કહ્યા વગર નીકળી ગયો હતો.
ત્યાર પછી મનોજ ક્યારેય પાછો આ ઘરમાં પગ મૂકવા આવ્યો નહોતો.
જયેશભાઈ અને મનોજ વચ્ચે પણ ધીમે ધીમે બોલચાલ બંધ થઈ ગઈ હતી અને એક જ શહેરમાં રહેવા છતાં બંને પારકા જેવા થઈ ગયા હતા.
બધાના મનમાં એક જ વાત ઘર કરી ગઈ હતી કે બાપુજી બહુ કંજૂસ હતા અને એમણે નાના દીકરાને એક રૂપિયો પણ ન આપ્યો.
જયેશભાઈએ આગળ વાંચ્યું: "મનોજને લાગ્યું કે મેં એને પૈસા ન આપ્યા કારણ કે હું એને પ્રેમ નથી કરતો."
"પણ એ દિવસે સવારે જ બેંકમાંથી નોટિસ આવી હતી કે આપણા આ ઘર પર જે જૂની લોન હતી એના હપ્તા બાકી છે."
"જો હું એ પચાસ હજાર રૂપિયા બેંકમાં ન ભરત, તો આપણું આ છાપરું હરાજી થઈ જાત અને આપણે બધા રસ્તા પર આવી જાત."
જયેશભાઈના હાથ ધ્રૂજવા લાગ્યા. આ વાત તો બાપુજીએ ક્યારેય ઘરમાં કોઈને કહી જ નહોતી.
બાપુજીએ આખો બોજ પોતાના એકલાના ખભા પર જ વેઠ્યો હતો.
કાગળમાં આગળ લખ્યું હતું: "મેં મનોજને રોકવાની કોશિશ કરી, પણ એનું લોહી ગરમ હતું અને એણે મારું મોઢું પણ ન જોયું."
"એ જ રાત્રે મેં મારી પ્રોવિડન્ટ ફંડની ફાઈલ જોઈ અને મને સમજાયું કે હું મનોજ માટે કંઈ નથી કરી શક્યો."
"એટલે મેં એક નિર્ણય લીધો. મારી નોકરીના છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં મેં દર મહિને મારા અંગત ખર્ચમાંથી બચાવીને આ નાની રકમ ભેગી કરી છે."
જયેશભાઈએ બીજા કાગળ તરફ જોયું. એ એક ફિક્સ ડિપોઝિટની જૂની રસીદ હતી.
અને સાથે જે નાની પ્લાસ્ટિકની ડબ્બી હતી, એમાં સોનાની બે નાની લગડીઓ હતી, જે બાપુજીએ દર મહિને થોડું થોડું બચાવીને ખરીદી હતી.
એ રસીદ મનોજના નામે બનાવેલી હતી.
કાગળની છેલ્લી લીટીઓ વાંચતાં જયેશભાઈની આંખોમાંથી આંસુ ટપકી પડ્યા.
"આ સોનું અને આ રસીદ મનોજ માટે છે. હું જીવતેજીવ એને આપી ન શક્યો, કારણ કે એનો અહંકાર આ સ્વીકારવા તૈયાર નહોતો."
"અને જયેશ, તારા પર મને ભરોસો છે કે તું આ ઘરનો મોટો દીકરો છે."
"જ્યારે પણ સમય આવે, તારા નાના ભાઈને આ સોંપી દેજે અને એને કહેજે કે એના બાપે એને ક્યારેય પોતાનાથી અલગ નહોતો ગણ્યો."
"હું કદાચ કડક હતો, પણ પથ્થર નહોતો."
જયેશભાઈ સોફા પર બેસી પડ્યા અને મોઢા પર હાથ રાખીને રડી પડ્યા.
ગીતાબેન પણ સાડીના છેડાથી પોતાની આંખો લૂછવા લાગ્યા.
બાવીસ વર્ષથી આખો પરિવાર જે માણસને કઠોર અને પક્ષપાતી માનતો હતો, એ માણસ છતના પંખામાં આટલો મોટો પ્રેમ છુપાવીને આ દુનિયામાંથી વિદાય થઈ ગયો હતો.
"હવે તમે શું કરશો?" ગીતાબેને ધીમેથી પૂછ્યું.
જયેશભાઈએ તરત જ આંસુ લૂછ્યા અને ઊભા થયા.
"હું અત્યારે જ મનોજના ઘરે જાઉં છું," એમણે દ્રઢ અવાજે કહ્યું.
"પણ એ તો તમારા ફોન પણ નથી ઉપાડતો, ગયા મહિને બજારમાં મળ્યો તો મોઢું ફેરવીને નીકળી ગયો હતો," ગીતાબેને ચિંતા વ્યક્ત કરી.
"એ એના ભાઈથી નારાજ છે, બાપુજીથી નારાજ છે, પણ આ સત્યથી નારાજ નહીં રહી શકે," જયેશભાઈએ પેકેટ ખિસ્સામાં મૂક્યું.
જયેશભાઈએ સ્કૂટર કાઢ્યું અને સીધા શહેરના બીજા છેડે આવેલા મનોજના ઘરે પહોંચ્યા.
મનોજ હવે એક નાનો કરિયાણાનો વેપારી હતો અને પોતાના પરિવાર સાથે સાધારણ ઘરમાં રહેતો હતો.
જયેશભાઈ જ્યારે એના દરવાજે પહોંચ્યા ત્યારે મનોજ આંગણામાં જ બેઠો હતો.
મોટા ભાઈને અચાનક આટલા વર્ષો પછી પોતાના આંગણે જોઈને મનોજના ચહેરા પર અણગમો અને આશ્ચર્ય બંને છવાઈ ગયા.
"કેમ આવ્યા છો અહીં? મારે તમારા ઘર સાથે કોઈ સંબંધ નથી એ તમને ખબર છે ને?" મનોજે ઊભા થઈને કઠોર અવાજે કહ્યું.
જયેશભાઈ એક પણ શબ્દ બોલ્યા વગર આગળ વધ્યા.
એમણે પોતાના ખિસ્સામાંથી પેલું પેકેટ કાઢ્યું અને મનોજના હાથમાં મૂકી દીધું.
"આ શું છે?" મનોજે ભવાં ચડાવીને પૂછ્યું.
"આ બાપુજીએ તારા માટે રાખ્યું હતું, આજે આપણા જૂના હોલના પંખામાંથી મળ્યું છે," જયેશભાઈનો અવાજ ગળગળો થઈ ગયો.
મનોજે અસમંજસમાં કાગળ ખોલ્યો.
જેમ જેમ મનોજ બાપુજીના અક્ષરો વાંચતો ગયો, તેમ તેમ એના ચહેરાનો ગુસ્સો ઓગળતો ગયો.
જ્યારે એણે ઘરની હરાજીવાળી વાત અને બાપુજીની એ ગુપ્ત બચત વિશે વાંચ્યું, ત્યારે એના હાથ ધ્રૂજવા માંડ્યા.
કાગળ પૂરો થતાં સુધીમાં તો મનોજના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ હોય એવું લાગ્યું.
"બાપુજી... બાપુજીએ મારા માટે આટલું બધું કર્યું હતું?" મનોજના ગળામાંથી અવાજ માંડ નીકળ્યો.
"અને અમે બંને ભાઈઓ આખી જિંદગી એમને ખોટા સમજતા રહ્યા," જયેશભાઈએ મનોજના ખભા પર હાથ મૂક્યો.
મનોજે પેલા સોનાના ટુકડા અને કાગળને પોતાની છાતી સરસા ચાંપી દીધા.
બાવીસ વર્ષનો અહંકાર, કડવાશ અને ગુસ્સો એક જ ક્ષણમાં આંસુ બનીને વહી ગયા.
"હું કેવો મૂરખ હતો મોટાભાઈ... મેં બાપુજીના છેલ્લા દિવસોમાં પણ એમની સાથે વાત ન કરી," મનોજ રડતાં રડતાં જયેશભાઈને વળગી પડ્યો.
જયેશભાઈએ પણ નાના ભાઈને પોતાની બાહોંમાં ભરી લીધો.
વર્ષોથી બંધ પડેલા હૃદયના દરવાજા આજે એક જૂના પંખાની મરામતે ખોલી નાખ્યા હતા.
મનોજે કાગળ ચૂમ્યો અને જયેશભાઈનો હાથ પકડીને કહ્યું, "મોટાભાઈ, મને બાપુજીના ફોટા પાસે લઈ જાઓ, મારે એમની માફી માંગવી છે."
બંને ભાઈઓ જ્યારે જૂના ઘરે પાછા આવ્યા ત્યારે સાંજ ઢળી ચૂકી હતી.
ઘરમાં બાપુજીની હાર ચડાવેલી તસવીર સામે દીવો પ્રગટી રહ્યો હતો.
મનોજ ઘૂંટણિયે પડીને તસવીર સામે માથું ટેકવીને બેસી રહ્યો.
જયેશભાઈએ ઉપર જોયું, પેલો જૂનો પંખો હવે કોઈ પણ અવાજ વગર એકદમ શાંતિથી અને શીતળ પવન આપી રહ્યો હતો.
ઘરની હવા વર્ષો પછી ફરી એકવાર હળવી અને સુગંધિત બની ગઈ હતી.
જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.