પિતાના જૂના પાકીટમાંથી એક અજાણી સ્ત્રી સાથે પોતાનો ફોટો જોઈને દીકરાએ પૂછ્યું આ કોણ છે ત્યારે પિતાએ...

રવિવારની વહેલી સવારે આખું ઘર હજુ શાંતિની ઊંઘમાં પોઢી રહ્યું હતું.

નિલેશ પોતાના સ્વર્ગસ્થ પિતા મોહનના જૂના ઓરડામાં ઊભો હતો અને બારીમાંથી આવતા આછા સૂર્યપ્રકાશમાં ઓરડાની ધૂળ ઊડતી જોઈ રહ્યો હતો.

મોહનને ગુજરી ગયાને છ મહિના વીતી ચૂક્યા હતા, છતાં ઘરના આ ખૂણામાં તેમની હાજરી હજુ પણ જીવંત લાગતી હતી.

દીવાલ પર લટકતી તેમની જૂની ઘડિયાળ, ખૂણામાં પડેલી લાકડી અને તેમની વાંચવાની ખુરશી એમ જ ગોઠવાયેલી હતી.

નિલેશે લાકડાના વિશાળ કબાટનું મોટું હેન્ડલ ફેરવીને તેના બંને કપાટ ધીમેથી ખોલ્યા.

કબાટમાંથી જૂના સુતરાઉ કપડાં અને પિતાના ઉપયોગમાં લેવાતા અત્તરની એક જાણીતી, પરિચિત સુગંધ બહાર આવી.

નિલેશે એક પછી એક ખાના ખાલી કરવાનું શરૂ કર્યું, જેમાં વર્ષો જૂના કાગળો, મેડિકલ ફાઈલો અને બેંકની પાસબુકો વ્યવસ્થિત રાખેલી હતી.

સૌથી નીચેના એક નાના લાકડાના ખાનામાંથી તેને એક જૂનું કાળું ચામડાનું પાકીટ મળ્યું.

આ એ જ પાકીટ હતું જે તેના પિતા મોહન હંમેશા પોતાના ખમીસના ડાબા ખિસ્સામાં, છાતીની એકદમ નજીક રાખતા હતા.

નિલેશના હોઠ પર એક આછું સ્મિત આવી ગયું.

તેણે હળવેથી પાકીટ ખોલ્યું અને તેની અંદર રહેલી ચીજો જોવા લાગ્યો.

તેમાં થોડી જૂની ચલણી નોટો, જૂનું સ્કૂટર ડ્રાઇવિંગ લાયસન્સ અને મંદિરનો એક નાનો ફોલ્ડ કરેલો રક્ષાસૂત્રનો દોરો હતો.

પાકીટ ખાલી થઈ ગયું હતું, પણ ચામડાના અસ્તર પાછળ એક નાની છૂપી જગ્યા હજુ ઉપસેલી દેખાતી હતી.

નિલેશે સાવચેતીથી આંગળી નાખીને જોયું તો ત્યાં કાગળ જેવું કંઈક ભરાયેલું હતું.

તેણે ખૂબ ધીરજપૂર્વક એ કાગળ બહાર ખેંચ્યો.

તે કાગળ નહીં, પણ ચાર ગડી વાળેલો એક નાનો, જૂનો બ્લેક એન્ડ વ્હાઈટ ફોટોગ્રાફ હતો.

ફોટોગ્રાફની કિનારીઓ સમયની સાથે પીળી પડી ગઈ હતી અને સહેજ વળી ગઈ હતી.

નિલેશે જેવો એ ફોટો સીધો કરીને જોયો, તેવો જ તેનો આખો દેહ થથરી ઊઠ્યો.

તેના હાથ ધ્રૂજવા લાગ્યા અને ક્ષણભર માટે તેને શ્વાસ લેવામાં પણ તકલીફ પડવા લાગી.

તે ફોટામાં એક અત્યંત તેજસ્વી અને કરુણ ચહેરાવાળી યુવાન સ્ત્રી દેખાતી હતી.

તે સ્ત્રીના ખોળામાં એક નાનકડું, માંડ થોડા મહિનાનું નવજાત બાળક નિર્દોષતાથી રમી રહ્યું હતું.

સૌથી અકળાવી દેનારી વાત એ હતી કે એ બાળકના જમણા કાંડા પર ચાંદીનું એક વિશિષ્ટ કડલું પહેરાવેલું હતું.

એ કડલાની ડિઝાઈન અને બાળકના ડાબા ગાલ પરનો કાળો તલ નિલેશના બાળપણના દરેક આલ્બમ સાથે સંપૂર્ણ મેળ ખાતો હતો.

એ બાળક બીજું કોઈ નહીં, પણ પોતે નિલેશ જ હતો!

પરંતુ એ સ્ત્રી કોણ હતી?

નિલેશે ફોટો ઊંધો ફેરવીને જોયો.

પાછળ તેના પિતા મોહનની જાણીતી શૈલીમાં, ભૂરી શાહીથી સ્પષ્ટ શબ્દોમાં લખેલું હતું:

"મારો વહાલો નિલેશ અને તેની વહાલી ઉમા - ૧૪ ઓગસ્ટ ૧૯૯૧."

નિલેશના કપાળ પર અચાનક ઠંડો પરસેવો વળી ગયો અને તેનો શ્વાસ જોરજોરથી ચાલવા લાગ્યો.

"ઉમા? આ ઉમા નામની સ્ત્રી કોણ છે?" નિલેશના મનમાં પ્રશ્નોનો જ્વાળામુખી ફાટી નીકળ્યો.

તેણે પોતાની પાંત્રીસ વર્ષની જિંદગીમાં ક્યારેય આ ચહેરો જોયો નહોતો.

ઘરમાં કે આખા સગા-સંબંધીઓમાં તેણે ક્યારેય ઉમા નામ સાંભળ્યું પણ નહોતું.

તેની માતા તો સરલા હતી, જેણે તેને નાનપણથી આંગળી પકડીને ચાલતાં શીખવ્યું હતું.

તો પછી આ ફોટામાં તે આ અજાણી સ્ત્રીના ખોળામાં કેમ હતો?

શું સરલા તેની સગી માતા નહોતી? શું તેના માતા-પિતાએ તેની આખી જિંદગી એક મહાભયાનક જૂઠાણા પર ઊભી કરી હતી?

આ અજાણ્યા ભયથી નિલેશનું ગળું સુકાઈ ગયું.

તે ધ્રૂજતા પગલે ઓરડાની બહાર નીકળ્યો અને પોતાના બેડરૂમ તરફ દોડ્યો.

તેની પત્ની જાગૃતિ રવિવારના કપડાંની ઘડી કરી રહી હતી.

નિલેશનો સાવ સફેદ પડી ગયેલો ચહેરો અને તેની ધ્રૂજતી આંગળીઓ જોઈને જાગૃતિના હાથમાંથી કપડાં પડી ગયા.

"નિલેશ! શું થયું તમને? તમારી તબિયત તો ઠીક છે ને?" જાગૃતિએ ગભરાઈને પૂછ્યું.

નિલેશ કશું બોલી શક્યો નહીં, તેણે માત્ર પેલો ધ્રૂજતો હાથ આગળ વધારીને ફોટો જાગૃતિ સામે ધર્યો.

જાગૃતિએ ફોટો લીધો અને તેના પર લખેલી તારીખ અને લખાણ વાંચ્યું.

"આ ફોટામાં નાનું બાળક તો બિલકુલ તમારા જેવું જ દેખાય છે, પણ આ બેન કોણ છે?" જાગૃતિએ આશ્ચર્યથી પૂછ્યું.

"મને કંઈ ખબર નથી જાગૃતિ, આ ફોટો બાપુજીના ખાનગી પાકીટમાંથી મળ્યો છે," નિલેશે રડમસ અવાજે કહ્યું.

"મને તો એ પણ સમજાતું નથી કે હું કોણ છું અને મારું અસ્તિત્વ શું છે."

"શું બા મારી સગી મા નથી? શું બાપુજીએ મારી પાસેથી આટલું મોટું સત્ય છુપાવી રાખ્યું હતું?"

જાગૃતિએ નિલેશના બંને ખભા પકડીને તેને હિંમત આપી.

"નિલેશ, શાંત થાઓ, આ રીતે મનમાં કલ્પનાઓ કરીને દુઃખી ન થાઓ," જાગૃતિએ ધીરજથી કહ્યું.

"બા અત્યારે બહાર હીંચકે બેસીને પ્રભાતિયાં સાંભળે છે."

"તમે સીધા જઈને બાને પૂછી લો, બા ક્યારેય તમારાથી કોઈ વાત છુપાવશે નહીં."

નિલેશે ઊંડો શ્વાસ લીધો અને ભારે હૈયે નીચે ઓસરી તરફ ડગલાં ભર્યા.

ઓસરીમાં લાકડાના હીંચકા પર સફેદ સાડી પહેરેલી માતા સરલા શાંતિથી બેઠી હતી.

તેના હાથમાં તુલસીની માળા હતી અને હોઠ પર ઈશ્વરનું સ્મરણ ચાલતું હતું.

સરલાના ચહેરા પર એવી નિર્દોષતા અને પવિત્રતા હતી જે માત્ર એક ત્યાગમૂર્તિ માના ચહેરા પર જ હોઈ શકે.

નિલેશ હિંચકા પાસે ગયો અને ધબકતા હૈયે જમીન પર બેસી ગયો.

"બા... મારે તમને એક બહુ જૂની વાત પૂછવી છે," નિલેશનો અવાજ લાગણીથી ભરાઈ આવ્યો.

સરલાએ માળા ફેરવવાનું અટકાવ્યું અને પુત્રના માથા પર વહાલથી હાથ મૂક્યો.

"કેમ બેટા? તારી આંખો કેમ ભરેલી છે? તને કંઈ તકલીફ છે?" સરલાએ પૂછ્યું.

નિલેશે પોતાના ખિસ્સામાંથી પેલો ગડી વાળેલો ફોટો કાઢ્યો અને સરલાની હથેળીમાં મૂકી દીધો.

જેવો સરલાનો સ્પર્શ એ ફોટાને થયો અને તેની નજર એ ચહેરા પર પડી, તેવો જ તેનો આખો દેહ થીજી ગયો.

તેના હાથમાંથી તુલસીની માળા છટકીને જમીન પર રગડી ગઈ.

સરલાની આંખો પહોળી થઈ ગઈ અને તેના ગાલ પરથી અશ્રુની ધાર વહેવા લાગી.

તેણે એ જૂના ફોટાને બે હાથથી પકડીને પોતાની છાતી સરસો દબાવી દીધો.

તેણીએ આકાશ તરફ જોઈને એક ઊંડો, દર્દભર્યો નિસાસો નાખ્યો.

"બા... પ્લીઝ મને સાચું કહી દો, આ સ્ત્રી કોણ છે?" નિલેશે વિનંતી કરી.

"અને હું એમના ખોળામાં કેમ રમું છું? શું તમે મને જન્મ નથી આપ્યો બા?"

સરલાએ રડતાં રડતાં નિલેશનો ચહેરો પોતાના બંને હાથમાં લીધો.

"નિલેશ મારા વહાલા દીકરા, તું મારો જ અંશ છે, મારો કાળજાનો કટકો છે," સરલા ડૂસકાં ભરતાં બોલી.

"પણ હા બેટા... તારા આ પ્રશ્નનો જવાબ આપવાનો સમય આજે આવી ગયો લાગે છે."

"આ ફોટામાં જે દેખાય છે, એનું નામ ઉમા હતું... અને તને આ દુનિયામાં જન્મ એણે આપ્યો હતો."

આ શબ્દો સાંભળતાં જ નિલેશના પગ નીચેથી ધરતી ધસી પડી હોય તેવો આંચકો લાગ્યો.

તે પથ્થરની જેમ જડ થઈને પોતાની માતાના મોં સામે તાકી રહ્યો.

જાગૃતિ પણ દરવાજે ઊભી રહીને આ દ્રશ્ય જોઈને આંસુ લૂછવા લાગી.

સરલાએ પોતાની સાડીના છેડાથી આંખો સાફ કરી અને પાંત્રીસ વર્ષ જૂના ભૂતકાળની વેદના વાગોળવા માંડી.

"નિલેશ, ઉમા મારી સગી નાની બહેન હતી," સરલાએ ધ્રૂજતા અવાજે માંડીને વાત કરી.

"અમે બંને બહેનો એકબીજા વગર એક પળ પણ રહી શકતી નહોતી."

"મારા લગ્ન તારા બાપુજી મોહન સાથે થયા પછી પૂરાં દસ વર્ષ સુધી અમારે ત્યાં કોઈ પારણું ન બંધાયું."

"ગામના અને કુટુંબના લોકો મને વાંઝણી કહીને હીણવતા હતા, દરેક શુભ પ્રસંગે મને અપશુકનિયાળ ગણતા હતા."

"પરંતુ તારા બાપુજી મોહને ક્યારેય મને એકલી નહોતી પડવા દીધી, તેમણે હંમેશા મારી ઢાલ બનીને મને સાચવી હતી."

સરલાની નજર શૂન્યમાં તાકી રહી.

"પછી મારી નાની બહેન ઉમાના લગ્ન એક સારા ઘરમાં થયા," સરલા આગળ બોલી.

"પરંતુ ઈશ્વરને અમારી ખુશી મંજૂર નહોતી."

"લગ્નના માંડ છ મહિના થયા હતા અને ઉમાના પતિનું એક અકસ્માતમાં અકાળે અવસાન થઈ ગયું."

"એ સમયે ઉમાના પેટમાં તું બે મહિનાનો ઉછરી રહ્યો હતો."

"વિધવા થયેલી ઉમા પિયર આવી ગઈ અને અમે તેને અમારી આંખોના રતન જેમ સાચવી."

નિલેશ પલકારા માર્યા વગર પોતાની માતાના શબ્દો સાંભળી રહ્યો હતો.

"ઓગસ્ટ મહિનાની એ રાત્રે મુશળધાર વરસાદ વરસી રહ્યો હતો અને સરકારી હોસ્પિટલમાં તારો જન્મ થયો,"

"પરંતુ તારા જન્મની સાથે જ હોસ્પિટલના ડૉક્ટરો ગભરાઈ ગયા."

"પ્રસૂતિ દરમિયાન ઉમાની નસો ફાટી ગઈ હતી અને તેનું લોહી અટકવાનું નામ નહોતું લેતું."

"ડૉક્ટરે આવીને તારા બાપુજીના હાથ પકડી લીધા કે ઉમા પાસે હવે ગણતરીની મિનિટો જ બાકી છે."

સરલાનું ગળું ભરાઈ આવ્યું અને તે થોડી ક્ષણો માટે બોલી શકી નહીં.

"એ આખરી પળોમાં ઉમાએ હોશ સંભાળ્યા અને મને તથા તારા બાપુજીને બેડ પાસે બોલાવ્યા."

"તેણે તને પોતાના ખોળામાં લીધો અને તારા બાપુજીએ પોતાના કેમેરાથી આ છેલ્લો ફોટો પાડ્યો હતો."

"ત્યારબાદ ઉમાએ તને મારા હાથમાં સોંપી દીધો અને અમારા પગ પકડી લીધા."

"તેણે કહ્યું કે દીદી, હું તો આ દુનિયા છોડીને જાઉં છું, પણ આ બાળકને તમારી કૂખનો સમજીને મોટો કરજો."

"તેણે અમને ગંગાજળના સોગંદ આપ્યા હતા કે નિલેશને ક્યારેય ખબર ન પડવી જોઈએ કે તેની સગી મા મરી ગઈ છે."

"ઉમા નહોતી ઈચ્છતી કે તું ક્યારેય મા વગરનો અનાથ બનીને મોટો થાય અથવા તારું મન બે માતાઓ વચ્ચે વહેંચાઈ જાય."

સરલાના આંસુ હવે રોકાતા નહોતા.

"મેં અને તારા બાપુજીએ એ પવિત્ર ક્ષણે ઉમાને વચન આપ્યું હતું કે અમે ક્યારેય અમારું પોતાનું સંતાન પેદા નહીં કરીએ."

"અમે તારામાં જ અમારો આખો સંસાર વસાવી દીધો."

"તારા બાપુજી આખી જિંદગી એ વચન પાળતા રહ્યા, પણ ઉમાના એ મહાન ઉપકાર અને ત્યાગને તેઓ એક ક્ષણ માટે પણ ભૂલ્યા નહોતા."

"તેથી જ તેઓ આ ફોટો પોતાના પાકીટમાં, પોતાની છાતીના ધબકારા પાસે સાચવીને રાખતા હતા."

"રોજ રાત્રે સૂતા પહેલાં તારા બાપુજી આ ફોટો જોઈને ઉમાને પ્રણામ કરતા અને કહેતા કે તારા કારણે આજે મારું આંગણું લીલુંછમ છે."

આટલું સાંભળતાં જ નિલેશની અંદરનો તમામ અહંકાર અને શંકાઓ ધોવાઈ ગઈ.

તેને સમજાયું કે જન્મ આપવો એ તો કુદરતનો નિયમ છે, પણ બીજાના બાળક માટે પોતાની આખી જિંદગી હોમી દેવી એ સાક્ષાત ઈશ્વરનું કામ છે.

તેણે સરલાના ખોળામાં માથું ઢાળી દીધું અને નાના બાળકની જેમ ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડવા લાગ્યો.

"બા... મને માફ કરી દો, હું કેટલો નાદાન હતો કે મેં તમારા નિઃસ્વાર્થ પ્રેમ પર સવાલ ઉઠાવ્યો," નિલેશ બોલ્યો.

"જેણે મને નવ મહિના પેટમાં રાખ્યો એ મારી મા હતી, પણ જેણે મને પાંત્રીસ વર્ષ પોતાના હૃદયમાં જીવાડ્યો એ તમે છો બા!"

સરલાએ નિલેશનું માથું ઊંચું કર્યું અને તેના કપાળ પર વહાલભર્યું ચુંબન કર્યું.

"બેટા, તેં આજે મને મારી ઉમાની યાદ અપાવી દીધી, આજે મારું હૃદય હળવું થઈ ગયું," સરલા સ્મિત સાથે બોલી.

જાગૃતિએ દોડી આવીને સરલાના ચરણ સ્પર્શ કર્યા.

નિલેશે પેલો જૂનો ફોટોગ્રાફ બંને હાથે ઊંચો કર્યો અને તેને પોતાના માથા પર અડાડ્યો.

તેણે એ ફોટો ઘરના પૂજાના મંદિરમાં, લાડુ ગોપાલની મૂર્તિની બિલકુલ બાજુમાં આદરપૂર્વક પધરાવી દીધો.

તેણે બંને હાથ જોડીને આંખો મીંચી લીધી.

તેણે સ્પષ્ટ અનુભવ થયો કે આકાશમાંથી ઉમા અને મોહન બંને તેમના પર આશીર્વાદ વરસાવી રહ્યા હતા.

ઘરની ઓસરીમાં હવે કોઈ અસમંજસ નહોતી, માત્ર એક અતૂટ પારિવારિક પ્રેમ અને કૃતજ્ઞતાની સુવાસ ફેલાઈ ચૂકી હતી.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.