પિતાના ગયા પછી જૂના કપડાં દાન કરી દીધા, પણ બીજા દિવસે સવારે એક અજાણ્યો છોકરો એક શર્ટ પાછો આપીને બોલ્યો...
બાપુજીના ગયા પછી આખા ઘરમાં એક વિચિત્ર શાંતિ છવાઈ ગઈ હતી.
ઘરનો દરેક ખૂણો જાણે એમની હાજરી શોધતો હતો.
તેમના ગયાને બાર દિવસ પૂરા થઈ ગયા હતા.
તેરમાના દિવસે સવારે ઘરમાં સગા-સંબંધીઓની અવરજવર ઓછી થઈ ગઈ હતી.
નરેશભાઈ ઓસરીમાં બેસીને બાપુજીના જૂના ચશ્મા સાફ કરી રહ્યા હતા.
એમની આંખોમાં હજુ પણ ભીનાશ હતી.
ત્યાં જ અંદરના રૂમમાંથી એમની પત્ની સુધાબેન બહાર આવ્યા.
એમના હાથમાં બે મોટા કોથળા હતા.
"આ બાપુજીના કપડાં છે," સુધાબેને ધીમા અવાજે કહ્યું.
"આપણે આ કપડાં કોઈ જરૂરિયાતમંદને આપી દઈએ તો કોઈના કામમાં આવે."
નરેશે માથું હલાવ્યું.
તેમણે ઊભા થઈને બંને કોથળા જોયા.
બાપુજીના સાદા સુતરાઉ ઝભ્ભા, ધોતી અને ચાર-પાંચ સાદા ઇસ્ત્રી કરેલા શર્ટ હતા.
બાપુજી આખી જિંદગી એકદમ સાદગીથી જીવ્યા હતા.
ક્યારેય કોઈ મોંઘી વસ્તુનો શોખ નહોતો રાખ્યો.
"બધાં કપડાં બરાબર તપાસી લીધાં છે ને?" નરેશે પૂછ્યું.
"હા, મેં બધાં ખિસ્સાં જોઈ લીધાં છે, કશું નથી," સુધાબેને જવાબ આપ્યો.
સાંજના સમયે નરેશ તેમના દીકરા રોહિત સાથે ગાડી લઈને નીકળ્યા.
શહેરના છેવાડે આવેલા એક અનાથાશ્રમ અને વૃદ્ધાશ્રમ સાથે જોડાયેલા સેવા કેન્દ્ર પાસે તેઓ ગયા.
ત્યાં ગરીબ લોકોને કપડાં અને અનાજ વહેંચવામાં આવતું હતું.
નરેશે બંને કોથળા ત્યાં સંસ્થાના સંચાલકને આપી દીધા.
સંચાલકે હાથ જોડીને કહ્યું, "ભગવાન તમારા બાપુજીના આત્માને શાંતિ આપે, આ કપડાં કોઈ ગરીબનું તન ઢાંકશે."
નરેશનું મન થોડું હળવું થયું.
ઘરે પાછા આવ્યા પછી પણ બાપુજીના ખાલી ખાટલા સામે જોઈને રાત વિતી ગઈ.
બીજા દિવસે વહેલી સવારે પાંચ વાગ્યે અચાનક ઘરનો દરવાજો ખખડ્યો.
આટલી વહેલી સવારે કોણ હોઈ શકે એ વિચારીને નરેશ સફાળા જાગી ગયા.
તેમણે ઓસરીની લાઈટ ચાલુ કરી અને ધીમે રહીને દરવાજો ખોલ્યો.
બહાર સવારનું આછું અંધારું હતું અને ઝાકળ પડી રહી હતી.
ઓટલા પર એક સાધારણ દેખાતો યુવાન ઊભો હતો.
એના શરીર પર ફાટેલું સ્વેટર હતું અને પગમાં જૂના રબરના ચંપલ હતા.
એના હાથમાં પ્લાસ્ટિકની એક સાદી થેલી હતી.
"કોણ છો ભાઈ તું? આટલી સવારે શું કામ છે?" નરેશે આશ્ચર્યથી પૂછ્યું.
પેલો યુવાન થોડો અચકાતો હતો.
તેણે બે હાથ જોડ્યા.
"માફ કરજો સાહેબ, ઊંઘ બગાડી તમારી," યુવાને નીચી નજરે કહ્યું.
ત્યાં સુધીમાં સુધાબેન પણ જાગીને દરવાજા પાસે આવી ગયાં હતાં.
"કોણ છે આ?" સુધાબેને ધીમેથી પૂછ્યું.
યુવાને હાથમાં રહેલી થેલી આગળ કરી.
"આ કપડું તમારું છે, સાહેબ."
નરેશે થેલીમાંથી વસ્તુ બહાર કાઢી.
એ આછા વાદળી રંગનો, જૂનો પણ એકદમ ચોખ્ખો સુતરાઉ શર્ટ હતો.
આ એ જ શર્ટ હતો જે બાપુજી ખાસ તહેવારોમાં કે કોઈ સગાને ત્યાં જતી વખતે પહેરતા હતા.
ગઈકાલે સાંજે જ એમણે આ શર્ટ પેલા કોથળામાં દાન કરી દીધો હતો.
નરેશ અને સુધાબેન એકબીજા સામે જોઈ રહ્યા.
"આ શર્ટ તો અમે ગઈકાલે દાનમાં આપ્યો હતો," નરેશે કહ્યું.
"તું આ પાછો કેમ લાવ્યો છે?"
"અને તને અમારું સરનામું ક્યાંથી મળ્યું?"
યુવાને માથું ખંજવાળ્યું અને ગજવામાંથી એક નાની કાગળની કાપલી કાઢી.
"કાલે સાંજે સંસ્થાવાળા વહેંચતા હતા ત્યારે મને આ શર્ટ મળ્યો હતો."
"શર્ટના ઉપરના ખિસ્સામાં તમારા ઘરના ગેસ બિલની આ જૂની પહોંચ હતી."
"એના પર તમારું સરનામું લખેલું હતું," યુવાને વિગતવાર સમજાવ્યું.
નરેશે કાગળ જોયો, એ સાચું હતું.
બાપુજી ઘણીવાર અગત્યના કાગળો ખિસ્સામાં રાખતા હતા.
"પણ તું આ શર્ટ પાછો આપવા કેમ આવ્યો?" સુધાબેને અધીરાઈથી પૂછ્યું.
"શર્ટ ખરાબ છે? કે તારે નથી જોઈતો?"
યુવાને માથું નકારમાં હલાવ્યું.
"ના બેન, શર્ટ તો બહુ સારો છે, પણ..."
યુવાન અટકી ગયો.
તેની આંખોમાં એક વિચિત્ર સંકોચ હતો.
"પણ શું ભાઈ? જે હોય તે સાચું કહી દે," નરેશે પ્રેમથી એના ખભા પર હાથ મૂક્યો.
યુવાને કહ્યું, "સાહેબ, તમે આ શર્ટ અંદરથી જોયો છે?"
નરેશે શર્ટ ઊંધો કર્યો.
અંદરની તરફ, બટનપટ્ટીની બિલકુલ નીચેના ભાગમાં એક વધારાનું અસ્તર સીવેલું હતું.
એ એટલી સફાઈથી સીવેલું હતું કે બહારથી જોતાં કોઈને ખબર જ ન પડે.
યુવાને ધીમે રહીને કહ્યું, "ગઈકાલે રાત્રે મારી માએ આ શર્ટ મને માપે સરખો કરવા લીધો."
"એ સોય-દોરો લઈને બેઠી ત્યારે એનો હાથ આ જાડા ભાગ પર પડ્યો."
"અમે અંદર હાથ નાખીને જોયું તો..."
યુવાને પોતાની જેબમાંથી એક નાનું પ્લાસ્ટિકનું પેકેટ કાઢ્યું.
એ પેકેટમાં વાળીને મૂકેલી પાંચસો રૂપિયાની ચાર નવી નોટો હતી.
સાથે સોનાની એક નાની પાતળી વીંટી પણ હતી.
આખી ઓસરીમાં સોપો પડી ગયો.
નરેશ અને સુધાબેન બંને સ્તબ્ધ થઈને પેલી વીંટી સામે જોઈ રહ્યા.
આ વીંટી બાપુજીની વર્ષો જૂની વીંટી હતી, જે એમણે ઘણા સમયથી પહેરવાની બંધ કરી દીધી હતી.
ઘરમાં બધા માનતા હતા કે એ વીંટી ક્યાંક ખોવાઈ ગઈ છે.
"આ બે હજાર રૂપિયા અને આ સોનું આ શર્ટના અંદરના છૂપા ખિસ્સામાંથી મળ્યું," યુવાને ધ્રૂજતા અવાજે કહ્યું.
"મારી માએ કહ્યું કે આપણે ગરીબ છીએ, પણ કોઈના હકનું આપણાથી ન રખાય."
"જેણે કપડાં દાન કર્યા છે, એમને આ વાતની ખબર નહીં હોય."
"એટલે સવાર થતાં જ હું પહેલી બસ પકડીને અહીં સરનામું શોધતો આવી ગયો."
નરેશની આંખોમાંથી આંસુ વહી નીકળ્યા.
તેમણે પેલા યુવાનના બંને હાથ પકડી લીધા.
આજના જમાનામાં જ્યાં લોકો રસ્તા પર પડેલા દસ રૂપિયા પણ ખિસ્સામાં મૂકી દે છે, ત્યાં આ ગરીબ છોકરો સોનું પાછું આપવા આવ્યો હતો.
"તારું નામ શું છે ભાઈ?" નરેશે ગળગળા અવાજે પૂછ્યું.
"મારું નામ કાનજી છે સાહેબ," તેણે નમ્રતાથી કહ્યું.
"તું શું કામ કરે છે કાનજી?"
"હું કડિયાકામમાં મજૂરી કરું છું સાહેબ, રોજનું જે મળે એમાંથી ઘર ચાલે છે."
સુધાબેન અંદર ગયાં અને કાનજી માટે ગરમ ચા અને નાસ્તો લઈ આવ્યા.
કાનજીએ પહેલા તો ના પાડી, પણ નરેશના આગ્રહથી એણે ઓટલા પર બેસીને ચા પીધી.
ચા પીતાં પીતાં કાનજીએ કહ્યું, "સાહેબ, પેલી ચિઠ્ઠી પણ હતી એમાં."
"કઈ ચિઠ્ઠી?" નરેશે પૂછ્યું.
કાનજીએ પેકેટમાંથી એક ગડી વળેલો કાગળ કાઢ્યો જે નોટો સાથે વીંટાળેલો હતો.
નરેશે કાગળ ખોલ્યો.
એમાં બાપુજીના પરિચિત, સુંદર અક્ષરો હતા.
કાગળ વાંચતાં જ નરેશના હાથ ધ્રૂજવા લાગ્યા.
કાગળમાં લખ્યું હતું:
"આ કપડું જે પણ પહેરે, એને મારા આશીર્વાદ છે."
"હું જાણું છું કે મારા ગયા પછી મારાં કપડાં કોઈ ગરીબ માણસને જ મળશે."
"મારા પોતાના દીકરાઓ તો હવે સુખી છે, એમને મારી કોઈ જરૂર નથી."
"પણ જે આ જૂનો શર્ટ પહેરશે, કદાચ એને મારી આ નાની બચતની વધારે જરૂર હશે."
"આ બે હજાર રૂપિયા અને મારી આ વીંટી એ ભાઈ માટે છે જેને આ શર્ટ મળે."
"આ કોઈ ચોરી નથી, આ એક વડીલ તરફથી મળેલી ભેટ છે. સુખી રહેજે દીકરા."
કાગળ વાંચીને નરેશનું હૃદય ભરાઈ આવ્યું.
બાપુજી પોતાના મૃત્યુ પહેલાં પણ કોઈ અજાણ્યા ગરીબ માણસના ભલાનો વિચાર કરી રહ્યા હતા.
તેમણે જાણીજોઈને આ પૈસા અને વીંટી આ શર્ટમાં સીવી રાખ્યા હતા.
તેમને ખબર હતી કે ઘરના લોકો કપડાં દાન કરશે ત્યારે આ વસ્તુ કોઈ જરૂરિયાતમંદ સુધી પહોંચશે.
સુધાબેનની આંખોમાંથી પણ ચોધાર આંસુ વહી રહ્યા હતા.
"બાપુજી કેટલા મોટા દિલના હતા," સુધાબેને ડૂસકું ભરતાં કહ્યું.
કાનજી આ બધું સાંભળીને મૂંગો થઈ ગયો હતો.
એને સમજાતું નહોતું કે શું બોલવું.
નરેશે પેલા બે હજાર રૂપિયા, સોનાની વીંટી અને પેલો વાદળી શર્ટ કાનજીના હાથમાં પાછા મૂકી દીધા.
કાનજી ચમકી ગયો.
"ના સાહેબ, આ હું ન લઈ શકું, આ તો તમારી અમાનત છે," કાનજી પાછળ હટ્યો.
"કાનજી, આ અમારી અમાનત નથી," નરેશે એના બંને હાથ પોતાના હાથમાં લીધા.
"આ બાપુજીએ ખાસ તારા માટે જ રાખ્યું હતું."
"તેં કાગળમાં વાંચ્યું ને? એમણે લખ્યું છે કે જેને આ શર્ટ મળે એ આ રાખે."
"જો તું બેઈમાન હોત, તો તું આ ઘરે પાછું આપવા ન આવત."
"તારી ઈમાનદારી જોઈને આજે સ્વર્ગમાં બેઠેલા મારા બાપુજી પણ હસતા હશે."
કાનજીની આંખો છલકાઈ ગઈ.
"સાહેબ, મારી મા છેલ્લા બે મહિનાથી બીમાર છે, એની દવા માટે મારી પાસે પૈસા નહોતા."
"કાલે રાત્રે હું વિચારતો હતો કે સવારે દવા ક્યાંથી લાવીશ."
"અને ભગવાને આ રસ્તો બતાવ્યો, પણ મને પાપનો ડર હતો એટલે હું પાછો આપવા આવ્યો હતો."
નરેશે કાનજીને ભેટી પડ્યા.
"આ પાપ નથી ભાઈ, આ તારી ઈમાનદારીનું ફળ છે અને મારા બાપુજીના આશીર્વાદ છે."
નરેશે અંદર જઈને બીજા પાંચ હજાર રૂપિયા લાવીને કાનજીના હાથમાં મૂક્યા.
"આ મારી તરફથી તારી માની દવા માટે છે."
"અને આજ પછી તારે કોઈ પણ તકલીફ હોય તો આ ઘર તારું જ છે, એમ સમજીને આવી જજે."
કાનજી જમીન પર બેસીને રડી પડ્યો.
તેણે બાપુજીના પેલા શર્ટને પોતાની આંખોએ અડાડ્યો.
સૂરજનો પહેલો તડકો ઓસરીમાં પથરાયો ત્યારે ઘરમાંથી ઉદાસી ગાયબ થઈ ગઈ હતી.
બાપુજી ભલે શરીરથી જતા રહ્યા હતા, પણ એમનો પ્રેમ અને સંસ્કાર આજે પણ જીવતા હતા.
નરેશને લાગ્યું કે આજે બાપુજીનું ખરેખરું તેરમું સાર્થક થઈ ગયું હતું.
જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.