કચરાપેટીમાંથી વીસ લાખનો સોનાનો હાર મળતાં જ સફાઈ કામદારે સાચા માલિકને શોધવા માટે તપાસ કરી, અંદર જોયું તો...

સવારના બરાબર સાડા પાંચ વાગ્યાનો સમય હતો અને ચારેય તરફ હજુ હળવો અંધકાર છવાયેલો હતો. મંગળ પોતાના જૂના સાયકલ-ગાડા સાથે શાંતિનિકેતન સોસાયટીના મુખ્ય દરવાજે આવી પહોંચ્યો હતો. તેના ખભા પર એક જૂનો ટુવાલ હતો અને હાથમાં કચરો સાફ કરવા માટેનું મોટું ઝાડુ હતું.

પાછલા પંદર વર્ષથી મંગળ આ સોસાયટીમાં સફાઈ કામદાર તરીકે પ્રામાણિકતાથી સેવા આપી રહ્યો હતો. સોસાયટીના દરેક બંગલામાંથી કચરો એકઠો કરવો અને રસ્તાઓ સાફ રાખવા એ તેનું રોજનું નિત્યક્રમ હતું. મંગળનો સ્વભાવ એટલો શાંત અને નમ્ર હતો કે તેણે ક્યારેય કોઈની સાથે ઊંચા અવાજે વાત સુદ્ધાં કરી નહોતી.

પરંતુ મંગળનું અંગત જીવન અત્યંત કપરી પરિસ્થિતિમાંથી પસાર થઈ રહ્યું હતું. તેની બાર વર્ષની નાની દીકરી પૂજા છેલ્લા એક વર્ષથી ફેફસાંની ગંભીર બીમારીથી પીડાઈ રહી હતી. તેની પત્ની શાંતા લોકોના ઘરકામ કરીને જે કંઈ કમાતી તે બધું જ દીકરીની દવાઓમાં વપરાઈ જતું હતું.

મંગળ પર સ્થાનિક શાહુકારોનું પચાસ હજાર રૂપિયાનું મોટું દેવું થઈ ગયું હતું. દર મહિને વ્યાજ ચૂકવવામાં જ તેનો આખો પગાર ખતમ થઈ જતો હતો. છતાં મંગળે ક્યારેય કોઈની આગળ ખોટો હાથ લંબાવ્યો નહોતો કે ક્યારેય હિંમત હારી નહોતી.

તે દિવસે સવારે મંગળ સોસાયટીના મોટા કચરાપેટી પાસે બેસીને ભીનો અને સૂકો કચરો અલગ કરી રહ્યો હતો. ત્યારે તેની નજર એક કાળા રંગની ભારે પ્લાસ્ટિકની કોથળી પર પડી. એ કોથળી સોસાયટીના સૌથી મોટા બંગલાના કચરાના ડબ્બામાંથી નીકળી હતી.

મંગળે જ્યારે એ કોથળી ખોલી ત્યારે અંદરથી વાસી ખોરાક અને શાકભાજીના છોતરાં વચ્ચેથી એક લાલ મખમલની જૂની પોટલી બહાર નીકળી. પોટલી ઉપર જૂના છાપાનું કાગળ લપેટેલું હતું અને તેના પર દોરી બાંધેલી હતી. કચરામાં આવી સુંદર પોટલી જોઈને મંગળને ભારે આશ્ચર્ય થયું.

મંગળે ઉત્સુકતાથી એ પોટલીની દોરી ખોલી અને અંદર જોયું તો તેની આંખો અંજાઈ ગઈ. પોટલીની અંદર શુદ્ધ સોનાનો એક પ્રાચીન, ભારે અને કિંમતી હાર ચમકી રહ્યો હતો. તેમાં અસલી માણેક અને હીરા જડેલા હતા જે સવારના આછા સૂર્યપ્રકાશમાં ઝગમગી રહ્યા હતા.

એ હારની સાથે ચાંદીનું એક જૂનું પવિત્ર લૉકેટ અને એક પીળો પડી ગયેલો હાથથી લખાયેલો પત્ર પણ હતો. મંગળના હાથ ધ્રૂજવા લાગ્યા અને તેના મોંમાંથી અવાજ નીકળતો બંધ થઈ ગયો. એક સામાન્ય સફાઈ કામદાર માટે આટલું સોનું પોતાની આખી જિંદગીની કમાણી કરતાં પણ ઘણું વધારે હતું.

મંગળે ઝડપથી આજુબાજુ નજર દોડાવી પણ આખી સોસાયટી હજુ સૂતી હતી. કોઈ તેને જોઈ રહ્યું નહોતું. જો મંગળ ઈચ્છત તો તે એ હાર ચૂપચાપ પોતાના ખિસ્સામાં મૂકીને ત્યાંથી જતો રહી શક્યો હોત અને તેની તમામ ગરીબી પળવારમાં દૂર થઈ જાત.

પરંતુ મંગળના અંતરાત્માએ તેને રોકી લીધો. તેણે એ પોટલીને ખૂબ સંભાળીને પોતાના જૂના થેલાના તળિયે છુપાવી દીધી અને બાકીનું કામ પૂરું કરીને ઝડપથી પોતાના ઘરે પહોંચ્યો. ઝૂંપડપટ્ટીમાં આવેલા પોતાના એક ઓરડાના કાચા મકાનમાં પ્રવેશતાં જ તેણે સાંકળ વાસી દીધી.

શાંતા ખાટલા પર બીમાર પૂજાના માથે ભીના પોતાં મૂકી રહી હતી. મંગળે ધ્રૂજતા હાથે થેલામાંથી એ લાલ પોટલી કાઢીને ખાટલા પર મૂકી અને શાંતાને ખોલીને બતાવી. ઝગમગતો સોનાનો હાર જોઈને શાંતાના પગ નીચેથી ધરતી સરકી ગઈ.

શાંતાએ ગભરાઈને પૂછ્યું કે આટલું બધું સોનું તમે ક્યાંથી લાવ્યા. શું તમે કોઈ ખોટું કામ કર્યું છે કે કોઈ મુસીબતમાં ફસાયા છો. મંગળે તેને કચરાપેટીમાંથી પોટલી મળવાની આખી વાત વિગતવાર જણાવી.

પૂજા ખાટલા પર બેભાન જેવી પડી હતી અને તેના ઇલાજ માટે લાખો રૂપિયાની તાતી જરૂર હતી. મંગળે કહ્યું કે શાંતા, આ હાર વેચી દઈએ તો આપણી દીકરીનો મોટો ઈલાજ થઈ શકે અને આપણું આખું દેવું પણ પૂરું થઈ જાય. આપણી આખી જિંદગી સુધરી જાય.

પરંતુ શાંતાએ આંસુ ભરી આંખે મંગળનો હાથ પકડીને સ્પષ્ટ ના પાડી દીધી. શાંતાએ કહ્યું કે હરામનો રૂપિયો આપણા ઘરમાં ક્યારેય દવા ન બની શકે પણ ઝેર બની જાય. જેનું આ ઘરેણું હશે તે પરિવાર આજે ચોધાર આંસુએ રડતો હશે.

શાંતાએ આગળ કહ્યું કે ભલે આપણે ભૂખ્યા રહીએ કે મજૂરી કરીએ પણ પારકા ધન પર આપણો કોઈ અધિકાર નથી. આપણે આ હાર તેના અસલ માલિકને જ પાછો પહોંચાડવો પડશે. મંગળે પત્નીના આ શબ્દો સાંભળીને ગર્વથી માથું હલાવ્યું અને સાચા માલિકને શોધવાનો સંકલ્પ કર્યો.

મંગળે પોટલીમાં રહેલો જૂનો પત્ર ખોલ્યો. મંગળ રાત્રિ શાળામાં થોડું ગુજરાતી વાંચતા શીખ્યો હતો એટલે તેણે અક્ષરો ઉકેલવાનો પ્રયત્ન કર્યો. એ પત્ર કોઈ વડીલ પિતાએ પોતાના હાથે લખેલો હતો પણ નીચે માત્ર આશીર્વાદ લખેલું હતું અને કોઈનું પૂરું નામ સ્પષ્ટ નહોતું.

બીજા દિવસથી મંગળે સોસાયટીમાં સાચા માલિકની છૂપી તપાસ શરૂ કરી. તેને ખબર હતી કે આ કચરાની કોથળી કયા બંગલામાંથી આવી હતી. એ બંગલો સોસાયટીના સૌથી અમીર અને ઘમંડી વેપારી અરવિંદનો હતો.

અરવિંદના ઘરમાં પાછલા થોડા દિવસોથી નવીનીકરણ અને જૂના સામાનની સફાઈનું કામ ચાલી રહ્યું હતું. મંગળે વિચાર્યું કે કદાચ ભૂલથી આ પોટલી કચરામાં ફેંકાઈ ગઈ હશે. પણ સૌથી મોટી અચરજની વાત એ હતી કે સોસાયટીમાં કોઈએ પણ ઘરેણું ગુમ થયાની કોઈ ચર્ચા કે ફરિયાદ કરી નહોતી.

જો વીસ લાખનો સોનાનો હાર ખોવાઈ જાય તો કોઈ પણ ઘરમાં મોટો કકળાટ મચી જાય. પણ અરવિંદના ઘરમાંથી કોઈ ફરિયાદ નહોતી આવી અને ન તો પોલીસને જાણ કરવામાં આવી હતી. આ રહસ્ય મંગળના મનમાં ભારે મૂંઝવણ ઊભી કરી રહ્યું હતું.

ત્રીજા દિવસે મંગળ અરવિંદના બંગલે કચરો લેવા ગયો ત્યારે તેણે હિંમત કરીને દરવાજે ઊભેલા અરવિંદને પૂછ્યું. મંગળે કહ્યું કે શેઠ, તમારા ઘરમાં સફાઈ વખતે કોઈ જૂની કે કિંમતી ચીજ આઘીપાછી થઈ ગઈ છે. આ સાંભળતાં જ અરવિંદનો ચહેરો ગુસ્સાથી લાલચોળ થઈ ગયો.

અરવિંદે મંગળને ધમકાવતાં કહ્યું કે એય કચરાવાળા, તારું કામ માત્ર ગંદકી ઉપાડવાનું છે, અમારા ઘરની પંચાત કરવાનું નહીં. તું શું અમારા ઘરમાં ચોરી કરવાની ફિરાકમાં છે કે આવી પૂછપરછ કરે છે. અરવિંદે મંગળને અપમાનિત કરીને ત્યાંથી તગેડી મૂક્યો.

પરંતુ મંગળે જોયું કે બંગલાની ઓસરીમાં બેઠેલી અરવિંદની વૃદ્ધ માતા જશોદાની આંખો સતત રડી રહી હતી. જશોદાબા સાવ શાંત બેઠા હતા અને તેમણે છેલ્લા ત્રણ દિવસથી અન્નનો એક દાણો પણ મોંમાં મૂક્યો નહોતો. મંગળને લાગ્યું કે આ આંસુ પાછળ કોઈ બહુ ઊંડો ભેદ છુપાયેલો છે.

મંગળે બીજા દિવસે સોસાયટીના પ્રમુખ નરેશ પાસે જઈને પણ આડકતરી રીતે પૂછપરછ કરી. નરેશે પણ કહ્યું કે સોસાયટીમાં કોઈની કોઈ વસ્તુ ખોવાઈ નથી. મંગળ વધુ મૂંઝાયો કે આખરે આ હાર કોનો છે અને કચરામાં કેમ આવ્યો.

મંગળ વારંવાર અરવિંદના બંગલા તરફ આંટા મારતો હતો અને પૂછપરછ કરતો હતો. આ બાબત અરવિંદ અને તેની પત્નીના ધ્યાનમાં આવી ગઈ. અરવિંદના મનમાં શંકાનો કીડો સળવળ્યો કે આ કચરાવાળો કંઈક અજુગતું કરી રહ્યો છે.

પાંચમા દિવસે અરવિંદે અચાનક પોતાના ઘરની તિજોરી તપાસી ત્યારે તેની માતા જશોદાની જૂની પેટી ખાલી જોવા મળી. અરવિંદે ઘરમાં મોટો હોબાળો મચાવ્યો કે ઘરમાંથી કિંમતી ઘરેણાં ચોરાઈ ગયા છે. અને સૌથી પહેલો આક્ષેપ તેણે બિચારા મંગળ પર મૂક્યો.

અરવિંદે સોસાયટીના પ્રમુખ નરેશ અને અન્ય પાડોશીઓને ભેગા કર્યા. અરવિંદે બૂમો પાડીને કહ્યું કે આ કચરાવાળો મંગળ રોજ સવારે અમારા ઘરમાં ડોકિયાં કરતો હતો. એણે જ મારી માતાના દાગીના ચોરી લીધા છે.

સોસાયટીના તમામ સભ્યો અરવિંદની વાતમાં આવી ગયા. ગરીબ માણસ પર ચોરીનો આક્ષેપ મૂકવો દુનિયા માટે સૌથી સહેલું કામ હોય છે. નરેશે તાત્કાલિક પોલીસને ફોન કરવાની તૈયારી કરી અને મંગળને પકડી લાવવા ચોકીદારને મોકલ્યો.

ચોકીદાર મંગળને પકડીને સોસાયટીના કોમન પ્લોટમાં લઈ આવ્યો. ત્યાં અરવિંદ, નરેશ, કાંતિ અને અન્ય તમામ રહીશો ક્રોધથી ભરેલા ઊભા હતા. અરવિંદે આગળ વધીને મંગળનો કાંઠલો પકડી લીધો અને તેને જોરદાર ધક્કો માર્યો.

અરવિંદે બરાડો પાડીને કહ્યું કે સાચું બોલી જા ચોર, તેં મારી માતાનો સોનાનો હાર ક્યાં સંતાડ્યો છે. જો સીધી રીતે નહીં આપે તો તને જેલના સળિયા પાછળ ધકેલી દઈશ અને તારા ઘરની જડતી લેવડાવીશ. મંગળ ચૂપચાપ જમીન પર બેસી રહ્યો.

ત્યારે ભીડમાંથી રડતી રડતી જશોદાબા લાકડીના ટેકે આગળ આવ્યા. જશોદાબાએ અરવિંદનો હાથ પકડીને કહ્યું કે બેટા, આ ગરીબ પર ખોટો આળ ન લગાવ, એણે કોઈ ચોરી નથી કરી. પણ અરવિંદે પોતાની માતાને પણ ધમકાવીને ચૂપ રહેવા કહી દીધું.

આખરે મંગળ ધીમેથી ઊભો થયો અને તેણે પોતાના ચહેરા પરનો પરસેવો લૂછ્યો. તેણે પોતાની જૂની થેલીમાંથી એ લાલ મખમલની પોટલી બહાર કાઢી અને પંચાયતના ટેબલ પર મૂકી દીધી. સોનાનો અસલી હાર જોતાં જ આખી સોસાયટીમાં સોપો પડી ગયો.

અરવિંદે ઝડપથી એ હાર તરફ હાથ લંબાવ્યો અને કહ્યું કે જોયું બધાએ, આ ચોરે જ મારો હાર ચોર્યો હતો. પણ મંગળે તરત જ એ હાર પર પોતાનો હાથ મૂકી દેતા અને અરવિંદને રોકી લીધો. મંગળની આંખોમાં આજે કોઈ ડર નહોતો પણ એક અનોખું તેજ હતું.

મંગળે અત્યંત ગંભીર અવાજે પૂછ્યું કે અરવિંદ શેઠ, આ હાર ચોરીનો નથી પણ તમે જ કચરામાં ફેંકી દીધો હતો. મેં આ હાર તમારી કચરાની કોથળીમાંથી શોધી કાઢ્યો છે. અરવિંદનો ચહેરો ક્ષણવારમાં ફિક્કો પડી ગયો.

અરવિંદે વાત વાળવાનો પ્રયત્ન કર્યો કે ભૂલથી કચરામાં ચાલ્યો ગયો હશે પણ હવે અમને પાછો આપી દે. મંગળે કહ્યું કે ના શેઠ, આ હાર ભૂલથી નથી ફેંકાયો પણ જાણીજોઈને ફેંકવામાં આવ્યો હતો. અને આ હાર તમારો નથી પણ તમારી બહેન ગીતાનો છે.

આ શબ્દો સાંભળતાં જ અરવિંદના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ અને આખી સભા સ્તબ્ધ થઈ ગઈ. જશોદાબાના મોંમાંથી જોરદાર ડૂસકું નીકળી ગયું. મંગળે પોટલીમાંથી પેલો પીળો કાગળ કાઢીને નરેશના હાથમાં આપ્યો.

નરેશે આખી સોસાયટીની સામે એ પત્ર મોટેથી વાંચવાનું શરૂ કર્યું. એ પત્ર અરવિંદના સ્વર્ગસ્થ પિતાએ પોતાના મૃત્યુ પહેલાં લખેલી અંતિમ વસિયત જેવો હતો. પિતાએ લખ્યું હતું કે આ સોનાનો હાર તેમની એકમાત્ર દીકરી ગીતા માટે છે.

ગીતાએ સાત વર્ષ પહેલાં પોતાના પિતાની મરજીથી એક સાધારણ શિક્ષક સાથે લગ્ન કર્યા હતા. પિતાના અવસાન પછી અરવિંદ અને તેની પત્નીએ ગીતા સાથે તમામ સંબંધો તોડી નાખ્યા હતા અને તેને પિતાની મિલકતમાંથી એક રૂપિયો પણ આપ્યો નહોતો. પિતાએ આ હાર છૂપી રીતે જશોદાબાને સોંપ્યો હતો જેથી યોગ્ય સમયે ગીતાને આપી શકાય.

અરવિંદની પત્નીને આ વાતની ખબર પડી ગઈ હતી. ગીતાને આ હાર ન મળે અને માતા કોઈને આપી ન શકે તે માટે અરવિંદની પત્નીએ આ પોટલીને જાણીજોઈને એંઠવાડ અને કચરાની કોથળીમાં ફેંકી દીધી હતી જેથી તે કાયમ માટે ગટરમાં વહી જાય.

જશોદાબા આ વાત જાણીને છેલ્લા પાંચ દિવસથી અન્ન-જળ છોડીને તરફડી રહ્યા હતા. પણ પુત્ર અને પુત્રવધૂના ત્રાસના કારણે તેઓ કોઈને કશું કહી શકતા નહોતા. મંગળે આ પત્ર વાંચી લીધો હતો એટલે તે ગીતાનું સરનામું શોધીને આ હાર સીધો તેને સોંપવા માંગતો હતો.

જ્યારે આ આખું સત્ય સોસાયટીના લોકો સામે આવ્યું ત્યારે અરવિંદ અને તેની પત્ની શરમથી ધરતીમાં ગરકાવ થઈ ગયા. જે મંગળને તેઓ ચોર કહેતા હતા, એ ગરીબ સફાઈ કામદારે તેમના ઘરના સૌથી મોટા કાળા રહસ્ય પરથી પડદો ઉઠાવી લીધો હતો. આખી સોસાયટી અરવિંદ પર ફિટકાર વરસાવવા લાગી.

નરેશ અને કાંતિ સહિતના વડીલોએ અરવિંદને ધિક્કાર્યો કે પોતાની સગી બહેનનો હક છીનવવા માટે આટલી હદે નીચા ઉતરી ગયા. પિતાની છેલ્લી ઈચ્છાનો કચરો બનાવી દીધો. અરવિંદ પાસે બચાવમાં બોલવા માટે એક શબ્દ પણ નહોતો.

ત્યારે જશોદાબા આગળ આવ્યા અને તેમણે ધ્રૂજતા હાથે મંગળના માથા પર હાથ મૂકી દીધો. જશોદાબાએ રડતાં રડતાં કહ્યું કે બેટા મંગળ, તું કોઈ સામાન્ય સફાઈ કામદાર નથી પણ મારા માટે સાક્ષાત ભગવાનનો દૂત બનીને આવ્યો છે. તેં મારા દિવંગત પતિની આબરૂ અને મારી દીકરીનો હક બચાવી લીધો.

મંગળે નમ્રતાથી એ હાર અને પત્ર જશોદાબાના હાથમાં મૂકી દીધા. મંગળે હાથ જોડીને કહ્યું કે માજી, મારી પત્નીએ મને શીખવ્યું છે કે ઈમાનદારીથી મોટો કોઈ ધર્મ નથી. મારી દીકરી ભલે બીમાર હોય પણ અમે કોઈનું પાપનું ધન ઘરમાં ન રાખી શકીએ.

જ્યારે લોકોને ખબર પડી કે મંગળની પોતાની દીકરી પૂજા હોસ્પિટલમાં જિંદગી અને મરણ વચ્ચે ઝોલાં ખાઈ રહી છે છતાં તેણે વીસ લાખના સોનાને અડકવાની પણ લાલચ ન કરી, ત્યારે આખી સોસાયટીના લોકોની આંખો ભીની થઈ ગઈ.

અરવિંદ પસ્તાવાની આગમાં બળી રહ્યો હતો. તે ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડતાં રડતાં મંગળના ચરણોમાં ઝૂકી ગયો. અરવિંદે બંને હાથ જોડીને માફી માંગી કે મને માફ કરી દે ભાઈ, હું અમીરીના ઘમંડમાં સાવ આંધળો થઈ ગયો હતો.

અરવિંદે તરત જ પોતાની બહેન ગીતાને ફોન કર્યો અને રડતાં રડતાં ઘરે બોલાવી. વર્ષો પછી ભાઈ-બહેન ભેગાં થયાં અને અરવિંદે પિતાનો હાર પોતાની બહેનના ગળામાં પહેરાવીને માફી માંગી. જશોદાબાના ચહેરા પર વર્ષો પછી સાચો સંતોષ છવાયો.

અરવિંદે આખી સોસાયટીની સામે જાહેર કર્યું કે મંગળની દીકરી પૂજાના ઓપરેશન અને સારવારનો તમામ ખર્ચ તે પોતે ઉપાડશે. સાથે સાથે સોસાયટીના તમામ સભ્યોએ ભેગા મળીને મંગળનું તમામ દેવું ચૂકવી આપ્યું અને તેને કાયમી આદરણીય સન્માન આપ્યું.

સાચી અમીરી ખિસ્સામાં રહેલા રૂપિયાથી નહીં પણ માણસના દિલમાં રહેલી પ્રામાણિકતાથી મપાય છે એ મંગળે સાબિત કરી દીધું. જે કચરામાંથી સોનું મળ્યું હતું, એ જ કચરાએ એક તૂટેલા પરિવારને જોડી દીધો અને એક ગરીબ બાળકીને નવું જીવન આપ્યું.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.