શાંત દૂધવાળા પર ચોરીનો આક્ષેપ મૂકીને સોસાયટીના ચોકમાં લાકડીઓ લઈને ઘેરી લીધા, ખિસ્સું તપાસીને અંદર જોયું તો...

સવારના પાંચ વાગ્યાના ધૂંધળા અજવાળામાં સાયકલની ઘંટડીનો પરિચિત અવાજ વૃંદાવન સોસાયટીની શાંત શેરીઓમાં ગૂંજી ઊઠતો હતો. પચાસ વર્ષની ઉંમર વટાવી ચૂકેલા કાનજી પોતાના જૂના સાયકલના બંને હેન્ડલ પર દૂધના મોટા પિત્તળના કેન લટકાવીને આવતા હતા. સફેદ ખાદીનો સાદો કુર્તો અને માથે બાંધેલો રૂમાલ એ તેમની વર્ષો જૂની ઓળખ હતી.

છેલ્લા બાર વર્ષથી કાનજી આ સોસાયટીના ઘરે-ઘરે શુદ્ધ દૂધ પહોંચાડવાનું કામ અત્યંત ઈમાનદારીથી કરી રહ્યા હતા. કાનજી સ્વભાવે સાવ અંતર્મુખી, ઓછાબોલા અને શાંત માણસ હતા. તેઓ માત્ર દૂધનું માપ ભરીને તપેલીમાં રેડતા અને મહિનાની પહેલી તારીખે હિસાબની ડાયરી લઈને ચૂપચાપ બિલ ઉઘરાવીને ચાલ્યા જતા હતા.

સોસાયટીના લોકો ક્યારેય કાનજી સાથે વધારે વાતચીત કરતા નહોતા. કોઈ તેમના સુખ-દુઃખ કે પરિવાર વિશે પૂછવાની તસ્દી પણ લેતું નહોતું. પણ કાનજીએ ક્યારેય કોઈની સાથે રકઝક નહોતી કરી કે ક્યારેય દૂધમાં પાણી ભેળવવાની ફરિયાદ પણ આવી નહોતી.

પરંતુ છેલ્લા પંદર દિવસથી વૃંદાવન સોસાયટીમાં એક અજીબ અને ભયાનક સિલસિલો શરૂ થયો હતો. સોસાયટીના અલગ-અલગ ઘરોમાંથી અચાનક રોકડ રૂપિયા ગાયબ થવા લાગ્યા હતા. સૌથી પહેલાં સોસાયટીના મંત્રી રમણિકના દીવાનખંડના ટેબલ પરથી બે હજાર રૂપિયા ગાયબ થઈ ગયા હતા.

તેના બે દિવસ પછી સામે રહેતા હસમુખના ઘરની બારી પાસે પડેલા પાકીટમાંથી પાંચ હજાર રૂપિયાની નોટો ગાયબ થઈ ગઈ હતી. ત્યારબાદ મીનાબેનના રસોડાના ડબ્બામાં રાખેલા કરિયાણાના ત્રણ હજાર રૂપિયા પણ રહસ્યમય રીતે ચોરાઈ ગયા હતા. સોસાયટીના લોકોમાં ભારે ફફડાટ અને અજંપો ફેલાઈ ગયો હતો.

સૌથી ચોંકાવનારી વાત એ હતી કે આ તમામ ચોરીઓ વહેલી સવારે પાંચથી સાડા છ વાગ્યાની વચ્ચે જ થતી હતી. એ સમયે સોસાયટીના મોટાભાગના લોકો દૂધ અને છાપા લેવા માટે ઘરના મુખ્ય દરવાજાની સાંકળ ખુલ્લી રાખતા હતા. કોઈ બહારનું માણસ સોસાયટીમાં ઘૂસ્યું હોય તેવા કોઈ પુરાવા મળતા નહોતા.

સોસાયટીના વડીલોએ રમણિકના ઓટલે ભેગા મળીને એક કટોકટી બેઠક બોલાવી. રમણિકે ગંભીર અવાજે કહ્યું કે સવારના એ પહોરમાં આખી સોસાયટીમાં માત્ર બે જ બહારની વ્યક્તિઓ ફરે છે, એક છાપાવાળો અને બીજો દૂધવાળો કાનજી. છાપાવાળો તો દરવાજેથી જ પેપર ફેંકીને જતો રહે છે.

હસમુખે તરત જ ટેકો આપતાં કહ્યું કે હા, મેં બે-ત્રણ વાર કાનજીને દરવાજા પાસે બહુ વધારે પડતો સમય ઊભેલો જોયો છે. એ માણસ હંમેશાં સાવ મૂંગો રહે છે અને જે માણસ ઓછું બોલે તેના પેટમાં હંમેશાં પાપ છુપાયેલું હોય છે. મીનાબેને પણ ઉમેર્યું કે કાનજી ઘણીવાર બારીમાંથી અંદર નજર નાખતો હોય છે.

લોકોને કાનજીની સાદગી હવે એક ઢોંગ લાગવા માંડી. કોઈએ કહ્યું કે કાનજીએ હમણાં જ પોસ્ટ ઓફિસમાં મોટી રકમ જમા કરાવી છે એવું સાંભળવા મળ્યું છે. માત્ર શંકાના આધારે જ આખી સોસાયટીએ કાનજીને ચોર માની લીધો.

રમણિકે કહ્યું કે આપણે કાનજીને રંગેહાથ પકડવો પડશે જેથી તે કોઈ બહાનું ન કાઢી શકે. રમણિકે પોતાના ઘરના દરવાજા પાસે રહેલા જૂતાના સ્ટેન્ડ પર પાંચસો રૂપિયાની ચાર ચિહ્નિત કરેલી નોટો ખુલ્લી મૂકી દીધી. સાથે સાથે તેમણે બારીના પડદા પાછળ સંતાઈને નજર રાખવાનું નક્કી કર્યું.

બીજા દિવસે સવારે સવા પાંચ વાગ્યે કાનજીની સાયકલ આવીને રમણિકના ઘર પાસે ઊભી રહી. કાનજીએ સાયકલ સ્ટેન્ડ પર મૂકી અને દૂધનું કેન હાથમાં લીધું. કાનજી ધીમા પગલે દરવાજા તરફ આગળ વધ્યા.

પડદા પાછળ છુપાયેલા રમણિકે જોયું કે કાનજીએ પોતાના ખિસ્સામાંથી એક કવર કાઢ્યું અને દરવાજા પાસે થોડી ક્ષણો માટે અટક્યા. કાનજીનો હાથ જૂતાના સ્ટેન્ડ અને દરવાજાના પગલૂછણિયા તરફ આગળ વધ્યો. રમણિકને લાગ્યું કે ચોર પોતાની જાળમાં ફસાઈ ગયો છે.

રમણિકે એક ક્ષણનો પણ વિલંબ કર્યા વિના જોરથી દરવાજો ખોલી નાખ્યો અને કાનજીનો કાંઠલો પકડી લીધો. રમણિકે મોટેથી બૂમ પાડી કે પકડાઈ ગયો ચોર, આજે તને રંગેહાથ પકડી લીધો છે. અવાજ સાંભળતાં જ હસમુખ, વિનોદ અને આસપાસના અન્ય પાડોશીઓ પણ લાકડીઓ લઈને દોડી આવ્યા.

કાનજીના હાથમાંથી દૂધનું કેન છટકી ગયું અને સફેદ દૂધ જમીન પર ઢોળાઈ ગયું. કાનજી ભય અને આશ્ચર્યથી થરથર ધ્રૂજવા લાગ્યા. તેમના ચહેરા પરથી પરસેવો વળી ગયો અને આંખો પહોળી થઈ ગઈ.

રમણિક અને હસમુખે કાનજીને ઘસડીને સોસાયટીના વચલા ચોકમાં લાવીને પટક્યા. રમણિકે આખી સોસાયટીને જગાડીને કહ્યું કે જુઓ આ ભલા માણસનો અસલી ચહેરો, આ દૂધવાળો જ આપણા ઘરોમાંથી રૂપિયા ચોરતો હતો. લોકો કાનજી પર તૂટી પડ્યા અને તેને ગાળો ભાંડવા લાગ્યા.

કાનજીએ પોતાના બંને હાથ જોડી દીધા અને આંખોમાંથી આંસુ વહેવા લાગ્યા. તેમણે ધ્રૂજતા અવાજે કહ્યું કે રમણિકભાઈ, ભગવાન ખાતર મારી વાત સાંભળો, મેં ક્યારેય કોઈના એક રૂપિયાની પણ ચોરી નથી કરી. પણ લોકો તેમની વાત સાંભળવા તૈયાર નહોતા.

રમણિકે કહ્યું કે જો તેં ચોરી નથી કરી તો તારા ખિસ્સામાં શું છે તે બતાવ. કાનજીએ પોતાનો જમણો હાથ પોતાના કુર્તાના ખિસ્સા પર સજ્જડ દબાવી રાખ્યો અને ખિસ્સું બતાવવાની સાફ ના પાડી દીધી. કાનજીના આ ઈનકારથી લોકોની શંકા પાકી ખાતરીમાં બદલાઈ ગઈ.

હસમુખે કાનજીના બંને હાથ પાછળ પકડી લીધા અને રમણિકે બળજબરીથી કાનજીના ખિસ્સામાં હાથ નાખ્યો. ખિસ્સામાંથી એક મોટું કાગળનું કવર બહાર આવ્યું. કવર ખોલતાં જ અંદરથી પાંચસો રૂપિયાની ઘણી બધી ચલણી નોટો અને એક નાની ડાયરી નીકળી.

રમણિકે વિજયી હાસ્ય સાથે કહ્યું કે આ રહ્યો ચોરીનો તમામ માલ અને આ કવરમાં પૂરા દસ હજાર રૂપિયા છે જે આપણા ઘરોમાંથી ચોરાયા હતા. આ ચોર આપણું જ ધન પોતાના ગજવામાં ભરીને ફરતો હતો. આ દ્રશ્ય જોઈને સોસાયટીના લોકોએ તાત્કાલિક પોલીસ બોલાવવાની તૈયારી કરી લીધી.

ત્યારે અચાનક વિનોદની નજર એ કવર પર પડેલા લખાણ પર પડી. કવરની ઉપર પેન્સિલથી સ્પષ્ટ ગુજરાતીમાં લખેલું હતું કે આ રૂપિયા રમણિકભાઈના ઘરના છે અને નીચે લખ્યું હતું કે આ રૂપિયા હસમુખભાઈના ઘરના છે. વિનોદે આશ્ચર્યથી પૂછ્યું કે આ નામ કેમ લખેલા છે.

કાનજી જમીન પર બેસીને ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી પડ્યા. તેમણે હાથ જોડીને કહ્યું કે સાહેબ, હું રૂપિયા ચોરવા નહોતો આવ્યો પણ તમારા ચોરાયેલા રૂપિયા પાછા મૂકવા આવ્યો હતો. આ સાંભળીને આખી સોસાયટીમાં સોપો પડી ગયો.

રમણિકે ગુસ્સામાં પૂછ્યું કે તું પાછા મૂકવા કેમ આવ્યો હતો અને અમારી ચોરીના રૂપિયા તારી પાસે ક્યાંથી આવ્યા. શું તેં જ ચોરી નહોતી કરી. કાનજીએ રડતાં રડતાં કહ્યું કે રમણિકભાઈ, જો હું સાચું કહીશ તો આ સોસાયટીના એક વડીલની આબરૂનો કચરો થઈ જશે અને એક નિર્દોષ બાળકનો જીવ જોખમમાં મુકાઈ જશે.

રમણિકે ધમકાવીને કહ્યું કે તું કોઈ બહાના ન બનાવ અને સીધેસીધું સત્ય બોલી દે. કાનજીએ ઊંડો શ્વાસ લીધો અને સોસાયટીના તમામ લોકો સામે જોયું.

કાનજીએ અત્યંત ગળગળા અવાજે કહ્યું કે આ સોસાયટીમાં ચોરી કોઈ બહારની વ્યક્તિએ નથી કરી પણ તમારા પોતાના જ એક દીકરાએ કરી છે. પંદર દિવસ પહેલાં વહેલી સવારે મેં સોસાયટીના પાછલા ભાગમાં તમારા સત્તર વર્ષના દીકરા પાર્થને સંતાઈને રડતો જોયો હતો.

આ સાંભળતાં જ રમણિકના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ અને તેનો ચહેરો ફિક્કો પડી ગયો. આખી સોસાયટી સ્તબ્ધ થઈ ગઈ. કાનજીએ આગળ જણાવ્યું કે પાર્થ મોબાઈલમાં ઓનલાઈન ગેમ રમવાની અને જુગારની ખરાબ લતમાં ફસાઈ ગયો હતો.

પાર્થ પર કેટલાક અજાણ્યા અસામાજિક તત્વોનું મોટું દેવું થઈ ગયું હતું અને તેઓ પાર્થને જાનથી મારી નાખવાની ધમકી આપતા હતા. પાર્થ પોતાના પિતા રમણિકના કડક સ્વભાવથી એટલો ડરતો હતો કે તે ઘરમાં સાચી વાત કરવાની હિંમત નહોતો કરી શકતો. એટલે તેણે વહેલી સવારે પાડોશીઓના ખુલ્લા ઘરોમાંથી રૂપિયા ચોરવાનું શરૂ કર્યું હતું.

કાનજીએ કહ્યું કે મેં પાર્થને હસમુખભાઈના ઘરમાંથી ચોરી કરીને ભાગતાં રંગેહાથ પકડી લીધો હતો. જ્યારે મેં તેને પૂછપરછ કરી ત્યારે પાર્થ મારા પગમાં પડીને ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી પડ્યો હતો. પાર્થે કહ્યું હતું કે જો મારા પિતાને આ વાતની ખબર પડશે તો તેઓ મને મારી નાખશે અથવા હું પોતે નહેરમાં કૂદીને આત્મહત્યા કરી લઈશ.

કાનજીના આ શબ્દો સાંભળીને રમણિકના હાથમાંથી લાકડી નીચે પડી ગઈ. આખી સભામાં પિનડ્રોપ શાંતિ છવાઈ ગઈ. કાનજીએ આંસુ લૂછતાં આગળ કહ્યું કે રમણિકભાઈ, હું પણ એક સંતાનનો બાપ છું અને બાળકના જીવની કિંમત હું જાણું છું.

મેં પાર્થને વચન આપ્યું હતું કે હું તારો જીવ બચાવીશ અને તારા પરિવારની ઈજ્જત પણ બચાવીશ. પાર્થે જે રૂપિયા ઓનલાઈન જુગારમાં ગુમાવી દીધા હતા, એ તમામ રૂપિયા મેં મારી આખી જિંદગીની જમાપૂંજી અને દૂધની કમાણીમાંથી ભેગા કર્યા હતા. મેં પોસ્ટ ઓફિસમાંથી મારી બચતના રૂપિયા ઉપાડી લીધા હતા.

હું રોજ સવારે તમારા ઘરોમાં ચોરીછૂપીથી એ રૂપિયા પાછા મૂકવા આવતો હતો જેથી કોઈ પાડોશીનું નુકસાન ન થાય અને કોઈને શંકા પણ ન જાય. આજે હું તમારા બે હજાર રૂપિયા તમારા પગલૂછણિયા નીચે મૂકવા જઈ રહ્યો હતો ત્યારે તમે મને પકડી લીધો.

કાનજીએ કહ્યું કે પાર્થને મેં ગઈકાલે જ એક વ્યસનમુક્તિ કેન્દ્રમાં કાઉન્સેલિંગ માટે દાખલ કરાવ્યો છે અને તેનો તમામ ખર્ચ પણ હું મારા ખિસ્સામાંથી ભોગવી રહ્યો છું જેથી એ બાળક સુધરી જાય. મેં કોઈ ચોરી નથી કરી પણ એક બાપની લાચારી અને સંતાનની જિંદગી બચાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.

બરાબર એ જ વખતે સોસાયટીના નાકેથી રમણિકનો દીકરો પાર્થ દોડતો આવ્યો. પાર્થના હાથમાં હોસ્પિટલની ફાઈલ હતી અને તેની આંખોમાંથી ચોધાર આંસુ વહી રહ્યા હતા. પાર્થે આવીને સીધા કાનજીના પગ પકડી લીધા.

પાર્થે આખી સોસાયટીની સામે પોક મૂકીને રડતાં કહ્યું કે પપ્પા, કાનજી કાકા નિર્દોષ છે, અસલી ચોર અને ગુનેગાર હું છું. મેં જ તમારા બધાના ઘરમાંથી ચોરી કરી હતી. જો કાનજી કાકાએ મને તે દિવસે ન બચાવ્યો હોત તો આજે હું જીવતો ન હોત.

પાર્થે રડતાં રડતાં પિતા રમણિકને કહ્યું કે પપ્પા, તમારા ડરના કારણે હું ગુનાના રસ્તે ચડી ગયો હતો પણ આ દેવદૂત જેવા માણસે પોતાની તમામ મૂડી ખર્ચીને મને નવો જન્મ આપ્યો છે. તમે એમને ચોર કહીને મારી નાખવા બેઠા છો.

આ દ્રશ્ય જોઈને આખી સોસાયટીના લોકો પર જાણે આભ તૂટી પડ્યું. જે લોકો કાનજીને લાકડીઓ મારવા દોડ્યા હતા, તેમના હાથ શરમથી નીચે ઢળી ગયા. હસમુખ, વિનોદ અને મીનાબેનની આંખોમાંથી પસ્તાવાના આંસુ વહેવા લાગ્યા.

રમણિક પોતાના પગ પર ઊભા રહેવાની પણ હિંમત ન કરી શક્યા અને ધબ્બ દઈને જમીન પર બેસી પડ્યા. જે ગરીબ દૂધવાળા પર તેમણે ચોરીનો કાળો ડાઘ લગાવ્યો હતો, એ માણસ પોતાના દીકરાનો જીવ અને પોતાના ખાનદાનની આબરૂ બચાવવા માટે સર્વસ્વ લૂંટાવી બેઠો હતો.

આખી કોલોનીના લોકો એટલા શરમાઈ ગયા કે કોઈ કાનજી સામે આંખ મિલાવવાની સ્થિતિમાં નહોતું. લોકો પોતાની સંકુચિત માનસિકતા અને વહેમી સ્વભાવ પર અંદરથી લજ્જિત થઈ ગયા. સાચો ચોર તેમના પોતાના ઘરમાં હતો અને તેઓ બહારના દેવ જેવા માણસને પથ્થર મારી રહ્યા હતા.

રમણિકે પોતાના બંને હાથ જોડી દીધા અને ઘૂંટણિયે બેસીને કાનજીના ચરણ સ્પર્શ કરી લીધા. રમણિકે ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડતાં કહ્યું કે કાનજીભાઈ, મને માફ કરી દો, હું પિતા તરીકે સાવ નિષ્ફળ ગયો પણ તમે સાચા વડીલ બનીને મારા સંતાનને બચાવી લીધો.

હસમુખ અને સોસાયટીના અન્ય સભ્યોએ પણ કાનજીની માફી માંગી. કાનજીએ નમ્રતાથી રમણિકને ઊભા કર્યા અને કહ્યું કે રમણિકભાઈ, બાળકો ભૂલ કરે ત્યારે તેમને સજા નહીં પણ સાચો રસ્તો બતાવવાની જરૂર હોય છે. પાર્થ હવે સાચા માર્ગે છે એ જ મારી સૌથી મોટી કમાણી છે.

સોસાયટીના તમામ સભ્યોએ તાત્કાલિક પોતાની વચ્ચે ફાળો એકઠો કર્યો અને કાનજીની એક-એક પાઈ પૂરા આદર સાથે પરત કરી. સાથે સાથે સોસાયટી તરફથી કાનજીને પાંચ લાખ રૂપિયાનું વિશેષ સન્માન અર્પણ કરવામાં આવ્યું.

તે દિવસ પછી વૃંદાવન સોસાયટી માટે કાનજી માત્ર એક દૂધવાળો ન રહ્યા પણ આખી સોસાયટીના સૌથી આદરણીય પરિવારજન બની ગયા. જ્યારે પણ કોઈના ઘરે દૂધ આપવા કાનજી પહોંચતા ત્યારે લોકો હાથ જોડીને તેમનું સ્વાગત કરતા હતા.

માણસના બાહ્ય દેખાવ કે ગરીબી પરથી તેના ચરિત્રનો અંદાજ ક્યારેય ન લગાવી શકાય. કાનજીના અસીમ ત્યાગ અને ઉદારતાએ આખી સોસાયટીને માનવતા અને સાચા પ્રેમનો એવો પાઠ ભણાવ્યો જે તેઓ જિંદગીભર ક્યારેય ભૂલી શકે તેમ નહોતા.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.