કન્યાદાન વખતે સાસુએ વેવાણના કપડાં પર ટોણો માર્યો તો વહુએ અટકાવી દીધા ફેરા...

લગ્નની શરણાઈઓ વાગી રહી હતી અને આખો મંડપ ફૂલોની મહેકથી ગૂંજી રહ્યો હતો, ત્યારે જાનના સ્વાગત વખતે બધાની નજર વહુની માતા પર અટકી ગઈ.

સામે ઊભેલી સુધાએ જે સાડી પહેરી હતી તેનો છેડો સહેજ ઝાંખો પડી ગયો હતો અને તેના પરનો સોનેરી તાર પણ ઘણી જગ્યાએથી ઘસાઈ ચૂક્યો હતો.

આટલા ભવ્ય સમારંભમાં કન્યાની પોતાની માતા આવી સાદી અને સાવ જૂની સાડી પહેરીને ઊભી રહેશે એવી કોઈએ કલ્પના પણ નહોતી કરી.

વરરાજાની માતા માલતીબહેને જ્યારે પોતાના મોંઘા પાટણના પટોળાના પાલવને સરખો કરતાં સુધા સામે જોયું, ત્યારે તેમની આંખોમાં સ્પષ્ટ અણગમો તરવરી ઊઠ્યો.

તેમણે પોતાના હાથમાં રહેલા સોનાના કંગન સરખા કર્યા અને બાજુમાં ઊભેલી પોતાની નણંદના કાનમાં કંઈક ધીમેથી કહ્યું.

સુધાના ચહેરા પર એક નમ્ર સ્મિત હતું, પણ તેમની નજરો સતત નીચે ઢળેલી હતી.

તેમણે બંને હાથ જોડીને વેવાણનું સ્વાગત કરવા માટે પગલું આગળ ભર્યું.

પણ માલતીબહેને આગળ વધવાને બદલે ત્યાં જ ઊભા રહીને સુધાની સાડી સામે તાકીને જોયું.

તેમણે બધા સંબંધીઓ સાંભળે એવા સ્પષ્ટ અવાજે કહ્યું, વેવાણ, અમે તો સાંભળ્યું હતું કે તમે દીકરીના લગ્ન ખૂબ ધામધૂમથી કરો છો.

આજુબાજુ ઊભેલા મહેમાનો ધીમે ધીમે વાતો કરતા બંધ થઈ ગયા અને મંડપમાં એકાએક સન્નાટો છવાઈ ગયો.

માલતીબહેને પોતાના ગળાનો હાર સહેજ ઊંચો કર્યો અને હોઠ મચકોડીને ઉમેર્યું, પણ તમારી આ સાડી જોઈને તો એવું લાગે છે કે જાણે તમે કોઈના બેસણામાંથી સીધા અહીં આવી ગયા હોવ.

સુધાનો ચહેરો ક્ષણવારમાં ફિક્કો પડી ગયો અને તેમના હાથમાં રહેલી પૂજાની થાળી સહેજ ધ્રૂજી ગઈ.

તેમણે ધીમા અવાજે કહ્યું, ના વેવાણ, એવું કંઈ નથી, આ સાડી તો મારા માટે ખૂબ ખાસ છે.

માલતીબહેન મોટેથી હસી પડ્યા અને આસપાસ નજર ફેરવીને બોલ્યા, ખાસ તો હોય જ ને, કદાચ પચીસ વર્ષ જૂની પેટીમાંથી કાઢી લાગે છે.

મંડપમાં ઊભેલા કેટલાક દૂરના સગાંવહાલાં પણ મોં પર રૂમાલ રાખીને મરક મરક હસવા લાગ્યા.

સુધાની આંખોમાં પાણી આવી ગયું, પણ તેમણે દીકરીના લગ્નમાં કોઈ અપશુકન ન થાય તે માટે આંસુ પાંપણ પાછળ જ રોકી રાખ્યા.

તેમણે નીચું જોઈને ફક્ત એટલું જ કહ્યું, તમારો ઉતારો તૈયાર છે, તમે અંદર પધારો અને થાક ઉતારો.

માલતીબહેન મોં ફેરવીને પોતાના રૂમ તરફ આગળ વધી ગયા, પણ સુધા ત્યાં જ થોડી ક્ષણો માટે પથ્થર બનીને ઊભા રહી ગયા.

લગ્નનો મંડપ સજાવવા માટે લાખો રૂપિયા ખર્ચાયા હતા, પણ કન્યાની માના બદન પર એક નવી સાડી પણ નહોતી એ વાત આખા હોલમાં ચર્ચાનો વિષય બની ગઈ.

થોડીવાર પછી મંડપની વચ્ચે ચોરી બંધાઈ અને વરરાજા કાર્તિક પોતાની જગ્યાએ આવીને બેઠો.

કાર્તિક સ્વભાવે શાંત અને વિવેકી યુવાન હતો, પણ તેને પોતાની માતાના આ સ્વભાવની પહેલેથી ખબર હતી.

તેણે જોયું કે તેની માતા હજુ પણ પોતાની બહેનો સાથે બેસીને સુધાની એ જૂની સાડીની મજાક ઉડાવી રહ્યા હતા.

ગોર મહારાજે કન્યા પધરાવો સાવધાન કહ્યું અને ઢોલના તાલે કન્યાનું આગમન થયું.

પ્રિયા જ્યારે મંડપમાં પ્રવેશી ત્યારે તે લાલ ચણિયાચોળીમાં કોઈ રાજકુમારી જેવી લાગતી હતી.

તેના ચહેરા પર લગ્નનો આનંદ હતો, પણ જેવી તેની નજર માતાના ઉતરેલા ચહેરા પર પડી કે તેનું સ્મિત અટકી ગયું.

પ્રિયાએ જોયું કે તેની માતા મંડપના એક ખૂણામાં થાંભલાને ટેકો દઈને નીચી નજરે ઊભી હતી.

સામાન્ય રીતે દરેક માતા પોતાની દીકરીના લગ્નમાં હરખથી આગળ દોડતી હોય, પણ સુધા જાણે પોતાની જાતને છુપાવી રહી હતી.

પ્રિયા મંડપમાં આવીને કાર્તિકની બાજુમાં બેઠી, પણ તેનું ધ્યાન સતત તેની માતા તરફ જ હતું.

વિવાહની વિધિ શરૂ થઈ, મંત્રોચ્ચાર ગૂંજવા લાગ્યા અને હસ્તમેળાપનો સમય આવ્યો.

ગોર મહારાજે કન્યાદાન માટે માતાપિતાને આગળ આવવા માટે સાદ પાડ્યો.

સુધા ધીમા પગલે આગળ આવ્યા અને તેમની સાથે પ્રિયાના પિતા નરેશ પણ આવ્યા.

જેવા સુધા મંડપની સાવ નજીક આવ્યા, કે માલતીબહેને ફરીથી મોટેથી કહી દીધું, ભાઈ, કન્યાદાન જેવી પવિત્ર વિધિમાં તો ઓછામાં ઓછું સારા કપડાં પહેરીને આવવું હતું.

તેમણે પ્રિયા સામે જોઈને કહ્યું, વહુબેટા, તારી માને કહે કે ફોટા સારા નહીં આવે, આટલા જૂના લૂગડાંમાં આખી આલ્બમ ખરાબ દેખાશે.

મંડપમાં બેઠેલા કેટલાક લોકોએ સુધા તરફ દયાભાવથી જોયું, તો કેટલાક વળી સાસુની વાતમાં માથું હલાવવા લાગ્યા.

નરેશની આંખોમાં ગુસ્સો ધસી આવ્યો, પણ તેમણે દીકરીના ભવિષ્યનો વિચાર કરીને હોઠ સીવી લીધા.

સુધાએ પ્રિયાના હાથ પર પોતાનો ધ્રૂજતો હાથ મૂક્યો અને આંખો નીચી ઢાળી દીધી.

પણ પ્રિયા હવે વધુ સહન કરી શકી નહીં.

તેણે અચાનક પોતાનો હાથ ઊંચો કર્યો અને ગોર મહારાજને મંત્રો રોકવા માટે વિનંતી કરી.

આખો મંડપ સ્તબ્ધ થઈ ગયો, કારણ કે ફેરા ફરતા પહેલાં કન્યા આ રીતે વિધિ અટકાવે તે કોઈ સામાન્ય વાત નહોતી.

માલતીબહેન એકદમ ચમકી ગયા અને બોલ્યા, શું થયું પ્રિયા, તબિયત તો સારી છે ને?

પ્રિયા ઊભી થઈ અને તેણે પોતાની સાસુ માલતીબહેન સામે સીધી નજર મેળવી.

તેના અવાજમાં કોઈ ક્રોધ નહોતો, પણ એક ગજબની મક્કમતા અને ગંભીરતા હતી.

પ્રિયાએ કહ્યું, સાસુમા, તમે સવારથી મારી માતાની આ સાડી જોઈને સતત ટોણા મારી રહ્યા છો અને બધાની સામે તેમનું અપમાન કરી રહ્યા છો.

માલતીબહેનનો ચહેરો સહેજ લાલ થયો, તેમણે વાત વાળવાનો પ્રયત્ન કરતાં કહ્યું, હું તો મજાક કરતી હતી અને વળી આટલા મોટા પ્રસંગે સાચું કહેવામાં ખોટું શું છે?

પ્રિયાએ મંડપમાં બેઠેલા તમામ મહેમાનો તરફ નજર ફેરવી અને ખૂબ જ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં બોલવાનું શરૂ કર્યું.

તેણે કહ્યું, આ સાડી સાચી જ પચીસ વર્ષ જૂની છે, પણ આ કોઈ સાધારણ કપડું નથી.

આ સાડી મારી બાએ પોતાના લગ્નમાં પહેરી હતી, જ્યારે તે મારા પિતાના ઘરે પહેલીવાર વહુ બનીને આવી હતી.

સુધાએ પ્રિયાનો હાથ પકડીને રોકવાનો પ્રયત્ન કર્યો અને કહ્યું, બેટા, અત્યારે આ બધું રહેવા દે, વિધિ પૂરી થવા દે.

પણ પ્રિયાએ માતાનો હાથ પોતાના બંને હાથમાં લઈ લીધો અને પોતાની છાતી સરસો ચાંપી દીધો.

પ્રિયાએ આગળ કહ્યું, સાસુમા, તમને કદાચ ખબર નથી કે આ લગ્ન માટે તમે જે હોલ પસંદ કર્યો હતો, તેનું ભાડું અમારા બજેટ કરતાં ઘણું વધારે હતું.

તમે જે કેટરર્સ અને જે સજાવટ માંગી હતી, એ બધું પૂરું કરવા માટે મારા પિતાની આખી જિંદગીની બચત ઓછી પડતી હતી.

મંડપમાં સોપો પડી ગયો, કોઈ એક શ્વાસ પણ મોટેથી નહોતું લઈ રહ્યું.

પ્રિયાની આંખમાંથી એક આંસુ સરી પડ્યું અને તેણે કહ્યું, લગ્નની ખરીદી વખતે મારી બા મને રોજ બજાર લઈ જતી હતી.

તેણે મારા માટે પાંચ લાખ રૂપિયાના ઘરેણાં ખરીદ્યા, મારા માટે સૌથી મોંઘો લહેંગો લીધો અને તમારી આખી જાન માટે ઉત્તમ ભેટો તૈયાર કરી.

પણ જ્યારે મારા પિતાએ બાને કહ્યું કે તું પણ તારા માટે એક સરસ નવી પાટણની કે બનારસી સાડી લઈ લે, ત્યારે મારી બાએ શું કર્યું તમને ખબર છે?

પ્રિયાએ પોતાની માતા સામે જોયું, જેમની આંખોમાંથી હવે આંસુ અટકવાનું નામ નહોતા લેતા.

પ્રિયા બોલી, મારી બાએ દુકાનદારને કહી દીધું કે મને કોઈ સાડી પસંદ નથી આવતી અને ચૂપચાપ ઘેર આવી ગઈ.

તેણે પિતાને કહ્યું કે મારી પાસે લગ્નની સાડી સાચવીને મૂકેલી છે, એનાથી ઉત્તમ સાડી આખી દુનિયામાં મને ક્યાંય નહીં મળે.

બાએ પોતાના માટે એક પણ નવો રૂપિયો ખર્ચ ન કર્યો, જેથી તમારા દીકરાના સ્વાગતમાં કોઈ કમી ન રહી જાય.

જે પૈસાથી બા પોતાના માટે રેશમી સાડી ખરીદી શકતી હતી, એ પૈસાથી તેણે તમારા સંબંધીઓ માટે ચાંદીના સિક્કા ખરીદ્યા હતા.

પ્રિયાના આ શબ્દો મંડપમાં રહેલા દરેક વ્યક્તિના દિલને સોંસરવા ઉતરી ગયા.

માલતીબહેનના પગ નીચેથી જાણે જમીન સરકી ગઈ હોય તેમ તેઓ ખુરશી પર બેસી પડ્યા.

પ્રિયા આગળ બોલી, આ સાડી જૂની જરૂર છે, પણ આ સાડીમાં મારી બાનો પચીસ વર્ષનો ત્યાગ, તેનું સમર્પણ અને મારા માટેનો અપાર પ્રેમ વણાયેલો છે.

આ સાડીમાં મારા પરિવારની ઈજ્જત છે, જેને મારી બાએ આખી જિંદગી પોતાની ભૂખ અને તરસ ભૂલીને સાચવી રાખી છે.

જો તમારા સોનાના ઘરેણાં અને પટોળા સામે મારી બાની આ જૂની સાડી તમને હલકી લાગતી હોય, તો મને માફ કરજો સાસુમા.

પ્રિયાએ એક ક્ષણનો વિરામ લીધો અને જે કહ્યું તે સાંભળીને બધાના શ્વાસ અધ્ધર થઈ ગયા.

તેણે કહ્યું, જે ઘરમાં મારી માના આ પવિત્ર ત્યાગનું અપમાન થતું હોય અને જ્યાં સંબંધો કરતાં કપડાંની કિંમત વધારે અંકાતી હોય, ત્યાં વહુ બનીને આવતાં પહેલાં મારે સો વાર વિચાર કરવો પડશે.

આખી સભામાં સોપો પડી ગયો, કોઈના મોંમાંથી એક હરફ પણ ન નીકળ્યો.

સુધા ગભરાઈ ગઈ અને તેણે પ્રિયાને કહ્યું, ગાંડી થઈ ગઈ છે તું, આવું ન બોલાય, માંડ માંડ આટલું મોટું ઘર મળ્યું છે.

નરેશ પણ આગળ આવ્યા અને દીકરીના ખભા પર હાથ મૂક્યો, તેમની આંખોમાં પણ આંસુ હતા પણ સાથે સાથે દીકરીના સ્વાભિમાન પર ગર્વ પણ હતો.

તે જ સમયે કાર્તિક પોતાની જગ્યા પરથી ઊભો થયો.

તે સીધો સુધા પાસે આવ્યો અને તેણે કોઈ પણ સંકોચ વગર સુધાના બંને પગ પકડી લીધા.

આ દ્રશ્ય જોઈને માલતીબહેનની આંખો પહોળી થઈ ગઈ.

કાર્તિકે માથું ઊંચું કરીને સુધા સામે જોયું અને ગળગળા અવાજે કહ્યું, બા, મને માફ કરી દો.

મારી માતાએ જે શબ્દો કહ્યા એ સાંભળીને મને આજે દીકરો હોવા પર શરમ આવી રહી છે.

કાર્તિકે પાછળ ફરીને પોતાની માતા સામે જોયું.

તેણે કહ્યું, મમ્મી, તું હંમેશાં કહેતી હતી ને કે આપણે એવા ઘરમાંથી વહુ લાવવી છે જે આપણા ઘરને સાચવી શકે?

આજે જોઈ લે, જે માએ પોતાની દીકરી માટે પોતાની જાતને ઓગાળી નાખી હોય, એ દીકરી આપણા ઘરને સ્વર્ગ બનાવી દેશે.

કાર્તિકે માલતીબહેનનો હાથ પકડ્યો અને તેમને સુધાની સામે લાવીને ઊભા રાખ્યા.

કાર્તિકે કહ્યું, મમ્મી, જો તું આજે બાની માફી નહીં માંગે, તો કદાચ હું પોતે આ મંડપમાં બેસવાને લાયક નહીં રહું.

માલતીબહેનનું માથું શરમથી ઝૂકી ગયું હતું.

તેમને પોતાની ભૂલ સમજાઈ ગઈ હતી કે તેઓ માત્ર બાહ્ય દેખાડા અને આડંબરમાં અટવાયેલા હતા, જ્યારે સામે ઊભેલી સ્ત્રી સાક્ષાત સમર્પણની મૂર્તિ હતી.

માલતીબહેને ધ્રૂજતા હાથે સુધાના હાથ પકડી લીધા.

તેમની આંખોમાંથી પસ્તાવાના આંસુ વહેવા લાગ્યા.

તેમણે કહ્યું, વેવાણ, મને માફ કરી દો, મારી આંખો પર ધન અને દેખાડાનો એવો પડદો આવી ગયો હતો કે હું સાચો પ્રેમ અને સંસ્કાર ન જોઈ શકી.

તમારી આ સાડી તો ગંગાજળ જેવી પવિત્ર છે, જેને હું મારી નાસમજીથી ઓળખી ન શકી.

સુધાએ તરત જ માલતીબહેનને પોતાના ગળે લગાવી દીધા અને કહ્યું, ના વેવાણ, માફી ન માંગો, તમે તો મારા વેવાણ છો અને હવે પ્રિયા તમારી દીકરી છે.

મંડપમાં ઉપસ્થિત તમામ મહેમાનોની આંખો ભીની થઈ ગઈ હતી.

જે લોકો થોડીવાર પહેલાં સાડી જોઈને હસતા હતા, તેઓ હવે સુધાના ચરણોમાં નમી રહ્યા હતા.

કાર્તિકે પ્રિયા સામે જોયું અને પ્રેમથી તેનું માથું હલાવ્યું.

પ્રિયાએ હળવું સ્મિત આપ્યું અને તે ફરીથી મંડપમાં આવીને બેસી ગઈ.

ગોર મહારાજે ફરીથી મંત્રોચ્ચાર શરૂ કર્યા.

હસ્તમેળાપ થયો ત્યારે સુધાએ જ્યારે પ્રિયાનો હાથ કાર્તિકના હાથમાં સોંપ્યો, ત્યારે તેમની આંખોમાંથી હર્ષના આંસુ વહી રહ્યા હતા.

ફેરા ફરતી વખતે પ્રિયા વારંવાર પાછળ ફરીને પોતાની માતા સામે જોતી હતી.

તે જૂની સાડી હવે ઝાંખી નહોતી લાગતી, પણ મંડપના તમામ મોંઘા પોશાકો કરતાં હજાર ગણી વધુ તેજસ્વી દેખાતી હતી.

કન્યાદાન પૂરું થયું અને વિદાયની ઘડી આવી પહોંચી.

ગાડીમાં બેસતા પહેલાં માલતીબહેને સુધાને કહ્યું, વેવાણ, આવતા મહિને જ્યારે તમે અમારા ઘરે આવો ત્યારે આ જ સાડી પહેરીને આવજો, મારે આખા ગામને બતાવવું છે કે મારી વહુના સંસ્કાર ક્યાંથી આવ્યા છે.

સુધા હાથ જોડીને ઊભા રહ્યા અને પ્રિયા ગાડીમાં બેસી ગઈ.

ગાડી જ્યારે ધીમે ધીમે આગળ વધી ત્યારે પ્રિયાએ બારીમાંથી બહાર જોયું.

ઓસરીના થાંભલા પાસે ઊભેલી તેની મા તે જૂની સાડીના પાલવથી પોતાની આંખો લૂછી રહી હતી, અને પ્રિયાના મનમાં ફક્ત એક જ વિચાર હતો કે જિંદગીમાં સાચો વૈભવ પૈસામાં નહીં પણ માના ચરણોમાં હોય છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.