કરોડોની રેસ્ટોરન્ટનો માલિક રસોડામાં મૂંઝાયો છે, ત્યારે જ એક વૃદ્ધા આવીને સીધો વઘાર કરે છે. કારણ જાણશો તો તમે પણ...
દેવાંગના હાથમાં રહેલું લોખંડનું ભારે તપેલું આજે તેને ઘણું વજનદાર લાગતું હતું. રસોડાની અત્યાધુનિક લાઈટો નીચે તે એકલો ઉભો હતો અને તેની આસપાસ મોંઘા મશીનોનો ઘોંઘાટ સાવ શાંત હતો. તેના કપાળ પર પરસેવાનું એક ટીપું વળી આવ્યું હતું. રસોડાના પથ્થર પર પડેલો તેજસ્વી પ્રકાશ તેની આંખોમાં ખૂંચતો હતો. તેની સામે પડેલા મોંઘા કાચના વાસણો ખાલી હતા અને તેનો આત્મવિશ્વાસ પણ જાણે ઓગળી રહ્યો હતો. કેમેરા ચાલુ થવાની ગણતરીની મિનિટો બાકી હતી પણ તેના મનમાં કોઈ પણ નવી વાનગીનો વિચાર આવતો નહોતો.
તેણે પોતાના સફેદ એપ્રોનને સરખો કર્યો અને તેની ધૂળ ખંખેરી. રસોડાના ટેબલ પર પડેલી સ્ટીલની ચમચીઓ એકબીજા સાથે ટકરાઈને ધીમો અવાજ કરી રહી હતી. તે એક પ્રખ્યાત રસોઈયો હતો અને લાખો લોકો તેની નવીનતમ વાનગીઓની રાહ જોતા હતા. તેના મનમાં ઉથલપાથલ મચી હતી કારણ કે તેને લાગતું હતું કે તેણે બધું જ રાંધી લીધું છે. હવે દુનિયાને બતાવવા માટે તેની પાસે કશું નવું બચ્યું નહોતું. રસોડાની હવા ગરમ હતી અને મસાલાની ડબ્બીઓ તેની મજાક ઉડાવતી હોય તેમ લાગતું હતું.
ત્યાં જ રસોડાના દરવાજા પાસે પગરખાંનો ધીમો અને લયબદ્ધ અવાજ સંભળાયો. કસ્તૂરબા ધીમે ડગલે અંદર આવ્યા અને તેમના હાથમાં એક નાની લાકડાની લાકડી હતી. તેમણે દેવાંગ સામે જોયું અને તેમના ચહેરા પરની કરચલીઓમાં એક પ્રકારની અનોખી શાંતિ દેખાતી હતી. તેમણે માથે ઓઢેલું સુતરાઉ કપડું સરખું કર્યું અને રસોડાના પ્લેટફોર્મ પાસે આવીને ઉભા રહ્યા. દેવાંગની મથામણ જોઈને તેમણે ખૂબ જ નરમાશથી પૂછ્યું કે કેમ મારો દીકરો આજે આટલો મૂંઝાયેલો લાગે છે.
દેવાંગે તેની બા સામે જોયું અને તેને બાળપણના એ દિવસો યાદ આવ્યા જ્યારે તે રસોડાના ખૂણે બેસીને બાને જોતો હતો. તેણે કહ્યું કે બા આજે લાખો લોકો મને જોવાના છે અને મારે કંઈક એવું બનાવવું છે જે તેમણે ક્યારેય જોયું ન હોય. કસ્તૂરબાએ મૃદુ સ્મિત કર્યું અને રસોડાના ખાનામાંથી પીળી દાળનો ડબ્બો બહાર કાઢ્યો. તેમણે દેવાંગના ખભા પર હાથ મૂક્યો અને કહ્યું કે સાદગીમાં જે તાકાત છે તે બીજા કશામાં નથી. તેમણે સલાહ આપી કે આજે તું સાદી ખીચડી અને કઢી બનાવજે.
દેવાંગને પહેલા તો આ વાત થોડી અજીબ લાગી કારણ કે તે હંમેશા વિદેશી વાનગીઓ માટે જાણીતો હતો. તેણે વિચાર્યું કે લોકો સાદી ખીચડી જોવા માટે શા માટે સમય બગાડશે. પરંતુ બાની આંખોમાં રહેલી ખાતરી અને તેમની મર્યાદિત વાણીમાં રહેલો વિશ્વાસ તે ટાળી શક્યો નહીં. તેણે મનમાં નક્કી કર્યું કે આજે તે બાની શિખામણ મુજબ જ આગળ વધશે. તેણે કેમેરાના બટન દબાવ્યા અને લાઈવ પ્રસારણ શરૂ કર્યું. તેની સામે હજારો કોમેન્ટ્સ આવવા લાગી હતી.
તેણે ગેસ પર એક નાની કડાઈ મૂકી અને તેમાં શુદ્ધ ગાયનું ઘી નાખ્યું. ઘી ગરમ થવા લાગ્યું એટલે તેની સોડમ આખા રસોડામાં ફેલાઈ ગઈ. બાએ બાજુમાં ઉભા રહીને તેને જીરું અને હિંગ નાખવા માટે ઈશારો કર્યો. દેવાંગે ખૂબ જ કાળજીપૂર્વક મસાલા ઉમેર્યા અને તેનો તતડવાનો અવાજ ખૂબ જ મધુર લાગતો હતો. તેણે કેમેરામાં જોઈને કહ્યું કે આજે હું મારી બાની સ્પેશિયલ ટિપ્સ સાથે સાદી ખીચડી બનાવી રહ્યો છું. તેના અવાજમાં એક પ્રકારની નમ્રતા હતી જે પહેલા ક્યારેય જોવા મળી નહોતી.
ચોખા અને દાળને ધોતી વખતે જે પાણીનો અવાજ આવતો હતો તે દેવાંગને શાંત કરી રહ્યો હતો. બાએ તેને હળદર ઉમેરવાનું કહ્યું અને જણાવ્યું કે હળદરનો રંગ જ આ વાનગીનો આત્મા છે. દેવાંગે જોયું કે બાના હાથ ખૂબ જ ધીમેથી પણ મક્કમતાથી કામ કરી રહ્યા હતા. તેમણે કઢીમાં છાશ અને ચણાનો લોટ ભેળવ્યો ત્યારે તેની સુગંધ વાતાવરણમાં ભળી ગઈ. દેવાંગે આ બધી પ્રક્રિયા ખૂબ જ કુશળતાથી કેમેરામાં બતાવી. તેણે એ પણ સમજાવ્યું કે રસોઈમાં મસાલા કરતાં પણ વધુ મહત્વ પ્રેમનું હોય છે.
રસોડામાં હવે વરાળના વાદળો બનવા લાગ્યા હતા અને તેની સાથે ખીચડી ચડવાની સુગંધ આવતી હતી. દેવાંગે જ્યારે કુકરની સીટીનો અવાજ સાંભળ્યો ત્યારે તેને લાગ્યું કે તે પોતાના ઘરે પાછો આવી ગયો છે. તેણે બાના હાથની જૂની ટિપ્સ લોકો સાથે શેર કરી કે કેવી રીતે ખીચડીને વધુ સ્વાદિષ્ટ બનાવી શકાય. લોકોના પ્રશ્નો આવવા લાગ્યા અને દેવાંગે ખૂબ જ ધીરજથી દરેકને જવાબ આપ્યા. તેની બોલીમાં રહેલો અહંકાર હવે સાવ ઓગળી ગયો હતો. તેની જગ્યાએ એક પ્રેમાળ પૌત્ર દેખાઈ રહ્યો હતો.
જેમ જેમ વાનગી તૈયાર થતી ગઈ તેમ તેમ લાઈવ જોનારા લોકોની સંખ્યા વધવા લાગી. કસ્તૂરબાએ રસોઈના વાસણને ખૂબ જ પવિત્રતાથી સાફ કર્યું અને વધારાનો કચરો તરત જ દૂર કર્યો. તેમણે દેવાંગને શીખવ્યું હતું કે રસોડું એ મંદિર છે અને ત્યાં ગંદકી ન હોવી જોઈએ. દેવાંગે બાની આ વાત પણ પ્રેક્ષકોને કહી અને લોકો આ નમ્રતા જોઈને પ્રભાવિત થયા. પીરસતી વખતે તેણે કાંસાની થાળીનો ઉપયોગ કર્યો કારણ કે બા હંમેશા તેમાં જ જમવાનું પસંદ કરતા હતા. ગરમાગરમ ખીચડી પર ઘીની ધાર જ્યારે થતી હતી ત્યારે તે દ્રશ્ય ખૂબ જ લોભામણું હતું.
લાઈવ શો પૂરો થયો અને દેવાંગે પોતાના મોબાઈલ પર જોયું તો આશ્ચર્ય પામી ગયો. લાખો લોકોએ તે વીડિયોને પસંદ કર્યો હતો અને હજારો સકારાત્મક પ્રતિસાદ મળ્યા હતા. ઘણા લોકોએ લખ્યું હતું કે આ ખીચડી જોઈને તેમને તેમની માતા કે દાદીની યાદ આવી ગઈ. એક વ્યક્તિએ લખ્યું કે તમે આજે અમારા બાળપણનો સ્વાદ પાછો લાવી દીધા છો. દેવાંગની આંખોમાં હર્ષના આંસુ આવી ગયા અને તેણે બા સામે જોયું. બા રસોડાના એક ખૂણે બેસીને શાંતિથી માળા ફેરવી રહ્યા હતા.
તેને સમજાયું કે અત્યાર સુધી તે જે મોંઘી વાનગીઓ બનાવતો હતો તેમાં કદાચ આત્મા નહોતો. બાના હાથે બનેલી સાદી ખીચડીમાં જે જાદુ હતો તે કોઈ ફાઈવ સ્ટાર હોટલના મેનૂમાં નહોતો. તેણે બા પાસે જઈને તેમના આશીર્વાદ લીધા અને તેમનો આભાર માન્યો. કસ્તૂરબાએ માત્ર તેનો માથું પંપાળ્યું અને કહ્યું કે સાચું સુખ બીજાના પેટને ઠારવામાં છે. રસોડાની તે રાત દેવાંગ માટે એક મોટો પાઠ બની ગઈ હતી. તેણે નક્કી કર્યું કે તે હવેથી હંમેશા મૂળિયા સાથે જોડાયેલો રહેશે.
દેવાંગે પછીના દિવસોમાં જોયું કે લોકો હજી પણ તે વિડિયોની ચર્ચા કરી રહ્યા હતા. તેને ઘણા મોટા કાર્યક્રમો માટે આમંત્રણ મળવા લાગ્યું પણ તેણે સાદગી છોડી નહીં. તે હવે જ્યારે પણ રસોઈ બનાવતો ત્યારે બાના શબ્દો તેના કાનમાં ગુંજતા હતા. રસોડાના તે જૂના વાસણો અને મસાલાના ડબ્બાઓ હવે તેને મિત્રો જેવા લાગતા હતા. જીવનની દોડમાં તે જે સ્વાદ ભૂલી ગયો હતો તે તેને ફરીથી મળી ગયો હતો. તે હવે માત્ર એક રસોઈયો નહોતો પણ એક વારસાનો રખેવાળ પણ હતો.
તેણે પોતાની ચેનલનું નામ પણ બદલી નાખ્યું અને તેમાં ઘરના સ્વાદને મહત્વ આપ્યું. કસ્તૂરબા ક્યારેક ક્યારેક તેની સાથે રસોડામાં આવતા અને નવી પેઢીને જૂની વાતો કહેતા. આ રીતે દેવાંગે આધુનિકતા અને પરંપરા વચ્ચે એક મજબૂત સેતુ બનાવ્યો. લોકો તેને પ્રેમ કરવા લાગ્યા કારણ કે તે હવે દિલથી વાત કરતો હતો. રસોઈ એ માત્ર કળા નથી પણ તે લાગણીઓ વ્યક્ત કરવાનું એક માધ્યમ છે તે વાત તેને પૂરેપૂરી સમજાઈ ગઈ હતી. બાની તે સાદી ખીચડીએ દેવાંગનું આખું જીવન બદલી નાખ્યું હતું.
તે રાત્રે આખું પરિવાર સાથે બેસીને તે જ ખીચડી જમ્યું જે દેવાંગે બનાવી હતી. ટેબલ પર હાસ્યના અવાજો હતા અને પ્રેમની ઉષ્મા ફેલાયેલી હતી. દેવાંગે અનુભવ્યું કે સૌથી મોટો એવોર્ડ તો આ પરિવારનો સંતોષ અને બાનો આશીર્વાદ છે. તેની મુસાફરી હવે સાચી દિશામાં શરૂ થઈ હતી. તે જાણતો હતો કે ગમે તેટલી પ્રગતિ થાય પણ પોતાની માટીનો સ્વાદ ક્યારેય ન ભૂલવો જોઈએ. બાની કરચલીઓ પાછળ છુપાયેલું જ્ઞાન આજે વિજ્ઞાન કરતા પણ મોટું સાબિત થયું હતું.