ક્યારેય ન જોયેલા દસ્તાવેજ પર પોતાની સહી જોતાં જ કારીગર સ્તબ્ધ થઈ ગયો, શેઠની ડાયરી ખૂલતાં જ...

શારદાબેને રમેશભાઈના હાથમાં ગરમ રોટલી અને અથાણાંનો ડબ્બો આપતાં કહ્યું હતું, 'રમેશ, કેતનને પોતાની નવી દુકાન શરૂ કરવા માટે પચાસ હજારની તાતી જરૂર છે.'

'જો ફેક્ટરીમાંથી થોડો ઉપાડ મળી શકે તો વાત કરો ને, આપણો દીકરો ક્યાંયનો નહીં રહે.'

રમેશભાઈએ ચાનો ઘૂંટડો ભરતાં કહ્યું હતું કે ઈશ્વર પર ભરોસો રાખો, પ્રામાણિકતાની કમાણીમાં હંમેશાં બરકત હોય છે, સાંજ સુધીમાં કોઈ રસ્તો જરૂર નીકળશે.

કેતન આ બધું સાંભળીને અંદરથી બળતો હતો કે બાપુજી કાયમ માત્ર આદર્શોની વાતો જ કરે છે.

સવારે આઠ વાગ્યા હતા અને પિત્તળના સ્પેરપાર્ટ્સ બનાવતી જૂની ફેક્ટરીના લેથ મશીન પર રમેશભાઈ એકધારા કામમાં પરોવાયેલા હતા.

તેમના હાથ કાળા ગ્રીસ અને ઓઇલથી ખરડાયેલા હતા અને કપાળ પર પરસેવાની ધારા વહી રહી હતી.

ફેક્ટરીના અન્ય જૂના કારીગરો પણ લંચ બ્રેકમાં વાતો કરતા હતા કે નવા શેઠ પરેશભાઈ સાવ નિર્દય છે, એમને માત્ર પોતાના નફાની જ પડી છે.

જ્યારે જૂના શેઠ ધનજીભાઈ તો દરેક મજૂરના સુખ-દુઃખમાં પોતાના પરિવારની જેમ ઊભા રહેતા હતા.

રમેશભાઈ ચૂપચાપ સાંભળતા હતા અને પોતાના મશીન પર પાછા ફરી જતા હતા.

રમેશભાઈ છેલ્લા બાવીસ વર્ષથી આ ફેક્ટરીમાં સામાન્ય મજૂર તરીકે પ્રામાણિકતાથી લોહીનું પાણી કરી રહ્યા હતા.

ત્યાં જ ફેક્ટરીના એડમિન વિભાગમાંથી પટાવાળો દોડતો આવ્યો અને રમેશભાઈને મેનેજરની કેબિનમાં તાત્કાલિક બોલાવ્યા.

રમેશભાઈએ મેલા રૂમાલથી હાથ લૂછ્યા અને ધ્રૂજતા પગલે કેબિનમાં પ્રવેશ્યા.

કેબિનમાં કંપનીના સ્વર્ગસ્થ માલિક ધનજીભાઈના એકમાત્ર વારસદાર અને નવા માલિક પરેશભાઈ વકીલો સાથે બેઠા હતા.

પરેશભાઈના હાથમાં સ્ટેમ્પ પેપર પર બનેલો એક મોટો રજિસ્ટર્ડ કાનૂની દસ્તાવેજ હતો.

'રમેશ, આ દસ્તાવેજ જો અને મને સાચું કહે કે આ તારી પોતાની જ સહી છે ને?' પરેશભાઈએ કાગળ ટેબલ પર પછાડતાં પૂછ્યું.

રમેશભાઈએ ચશ્મા સરખા કરીને કાગળના છેલ્લા પાને જોયું, જ્યાં તેમની પોતાની જ પાકી સહી અને અંગૂઠાનું નિશાન સ્પષ્ટ દેખાતું હતું!

તેમના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ, કારણ કે આ દસ્તાવેજ તેમણે આખી જિંદગીમાં ક્યારેય જોયો પણ નહોતો!

'સાહેબ, આ સહી તો મારી જ છે, પણ આ કાગળ શું છે એ મને કશી જ ખબર નથી,' રમેશભાઈએ કંપતા અવાજે કહ્યું.

પરેશભાઈ ખુરશી પરથી ઊભા થઈ ગયા અને ક્રોધથી તાડૂક્યા, 'ઢોંગ બંધ કર રમેશ!'

'આ પંદર વર્ષ જૂનો દસ્તાવેજ કહે છે કે તું આ ફેક્ટરીની સામે આવેલા ત્રણ કરોડના કિંમતી પ્લોટમાં પૂરો વીસ ટકાનો ભાગીદાર છે!'

'અને દર વર્ષે તારા નામે કંપનીમાંથી પચાસ હજાર રૂપિયાનું ડિવિડન્ડ જમા થતું આવ્યું છે!'

'તેં મારા ભોળા પિતાની અંધશ્રદ્ધાનો લાભ ઉઠાવીને આ બનાવટી કાગળ બનાવ્યો છે અને કંપનીની જમીન પચાવી પાડવાનો ખેલ રચ્યો છે!'

'હું તને આજે જ નોકરીમાંથી કાઢી મૂકીશ અને પોલીસ બોલાવીને જેલભેગો કરીશ!' પરેશભાઈએ ટેબલ પર હાથ પછાડ્યો.

રમેશભાઈ સાવ સ્તબ્ધ થઈ ગયા, તેમનું ગળું રૂંધાઈ ગયું અને તેઓ કંઈ બોલી ન શક્યા.

સાંજે ઘરે પહોંચીને રમેશભાઈએ પોતાની પત્ની શારદાબેન અને ચોવીસ વર્ષના દીકરા કેતન સામે આખી વાત કહી.

કેતન નવી ઈલેક્ટ્રિકલ દુકાન શરૂ કરવા માટે લોન ન મળવાથી પહેલાંથી જ હતાશ બેઠો હતો.

આ વાત સાંભળતાં જ કેતનનો ગુસ્સો સાતમા આસમાને પહોંચી ગયો.

'બાપુજી, તમે અમારાથી આટલા વર્ષો સુધી આટલી મોટી સંપત્તિ છુપાવી રાખી?' કેતને મોટેથી બૂમ પાડી.

'અમે અહીં એક-એક રૂપિયા માટે વલખાં મારતા રહ્યા અને તમે કરોડોના પ્લોટના ભાગીદાર બનીને બેઠા હતા!'

'અથવા તો પેલા શેઠે તમારા નામે કાળું નાણું સફેદ કરવાનો કાળો ખેલ કર્યો છે અને હવે જેલમાં જવાનો વારો તમારો આવશે!'

કેતને રડતાં રડતાં કહ્યું, 'બાપુજી, આખી જિંદગી તમે અમને ગરીબીમાં રાખ્યા, જૂના ઘરમાં પતરાં ટપકે છે અને તમે કરોડોની જમીન પર સહી કરીને બેઠા છો!'

'મને હવે તમારા એક પણ શબ્દ પર વિશ્વાસ નથી રહ્યો!'

આ શબ્દો સાંભળીને રમેશભાઈની છાતીમાં જાણે તીક્ષ્ણ કટાર ભોંકાઈ ગઈ હોય તેવી અસહ્ય વેદના થઈ.

શારદાબેને કેતનને રોકતાં કહ્યું, 'કેતન, તારા બાપુજી પર આવો આક્ષેપ ન કર, એમણે આખી જિંદગી ક્યારેય એક પૈસાનું પણ ખોટું નથી કર્યું.'

રમેશભાઈની આંખોમાંથી આંસુ છલકાઈ આવ્યા, 'દીકરા, હું ભગવાનની સાક્ષીએ કહું છું કે મને આ જમીન કે પૈસા વિશે કશી જ ખબર નથી.'

કેતને મોં ફેરવી લીધું, 'જો કાલે સવારે આ કાગળનું સત્ય સામે નહીં આવે, તો હું આ ઘર છોડીને ચાલ્યો જઈશ!'

રમેશભાઈ આખી રાત પલંગ પર બેસીને રડતા રહ્યા.

તેમણે યાદ કર્યું કે જ્યારે ફેક્ટરી શરૂ થઈ હતી ત્યારે ધનજીશેઠ પોતાની સાયકલ પર રમેશભાઈને બેસાડીને કાચો માલ લેવા જતા હતા.

ધનજીશેઠ કહેતા હતા કે રમેશ, તું મારો મજૂર નથી પણ આ કંપનીનો પાયાનો પથ્થર છે.

એ જૂની વાતો યાદ આવતાં જ રમેશભાઈની આંખોમાંથી ટપ-ટપ આંસુ ખરી પડ્યા.

બીજા દિવસે સવારે રમેશભાઈ ફેક્ટરીના સૌથી જૂના, એંસી વર્ષના નિવૃત્ત એકાઉન્ટન્ટ હરીશકાકાના ઘરે પહોંચ્યા.

હરીશકાકા સ્વર્ગસ્થ ધનજીશેઠના સૌથી વિશ્વાસુ સલાહકાર હતા.

રમેશભાઈએ રડતાં રડતાં હરીશકાકાના પગ પકડી લીધા અને આખી વાત જણાવી.

હરીશકાકાની આંખો ભીની થઈ ગઈ અને તેમણે ઊંડો નિસાસો નાખ્યો.

'રમેશ, ચાલ મારી સાથે અત્યારે જ ફેક્ટરીએ, આજે પંદર વર્ષ જૂનું સત્ય ખોલવાનો સમય આવી ગયો છે,' હરીશકાકાએ કહ્યું.

હરીશકાકા પોતાના હાથમાં સ્વર્ગસ્થ ધનજીશેઠની જૂની અંગત ડાયરી અને એક સીલબંધ પરબિડીયું લઈને ફેક્ટરીના બોર્ડરૂમમાં પહોંચ્યા.

બોર્ડરૂમમાં પરેશભાઈ પોલીસ અધિકારીઓ અને વકીલો સાથે બેસીને રમેશભાઈ સામે એફઆઈઆર નોંધાવવાની તૈયારી કરી રહ્યા હતા.

ફેક્ટરીના તમામ બસો મજૂરો પણ બોર્ડરૂમ બહાર એકઠા થઈ ગયા હતા અને રમેશભાઈના સમર્થનમાં સૂત્રોચ્ચાર કરી રહ્યા હતા.

તેઓ કહેતા હતા કે રમેશભાઈ જેવા દેવમાણસ પર આંગળી ચીંધનાર કોઈ પણ માણસ પાપી છે.

આખો માહોલ અત્યંત ભાવુક અને ગંભીર બની ગયો હતો.

હરીશકાકાએ લાકડી ટેકવતાં અંદર પ્રવેશ કર્યો અને બોલ્યા: 'પરેશ, પેન નીચે મૂકી દે અને તારા પિતાના આ શબ્દો સાંભળ!'

પરેશભાઈએ આશ્ચર્યથી જોયું, 'હરીશકાકા, તમે અહીં કેમ આવ્યા?'

હરીશકાકાએ ટેબલ પર પેલી જૂની ડાયરી મૂકી અને ધનજીશેઠના હાથથી લખાયેલો પત્ર મોટેથી વાંચવા લાગ્યા.

પત્ર વાંચતાં જ આખા બોર્ડરૂમમાં નીરવ શાંતિ છવાઈ ગઈ.

પત્રમાં ધનજીશેઠે લખ્યું હતું: 'મારા વહાલા દીકરા પરેશ, જો ક્યારેય આ જમીનનો દસ્તાવેજ તારા હાથમાં આવે, તો રમેશને ચોર સમજવાની ભૂલ ન કરતો.'

'આજથી પંદર વર્ષ પહેલાં જ્યારે આપણી ફેક્ટરીના ફાઉન્ડ્રી વિભાગમાં પિત્તળનો બોઈલર ફાટ્યો હતો અને ઝેરી ગેસ ફેલાયો હતો, ત્યારે હું આગની વચ્ચે ફસાઈ ગયો હતો.'

'ત્યારે તું વિદેશમાં મોજશોખ કરી રહ્યો હતો અને ફેક્ટરીના તમામ એન્જિનિયરો પોતાનો જીવ બચાવીને ભાગી ગયા હતા.'

'તે સમયે આ રમેશે પોતાના જીવની પરવા કર્યા વગર ધગધગતી જ્વાળાઓની અંદર કૂદકો માર્યો હતો!'

'સળગતા લોખંડના ગર્ડરો પોતાની પીઠ પર ઝીલીને રમેશે મને બહાર કાઢ્યો હતો અને મારો જીવ બચાવ્યો હતો.'

'તે અકસ્માતમાં રમેશની છાતી અને બંને હાથ ચાલીસ ટકા બળી ગયા હતા અને તે મહિનાઓ સુધી હોસ્પિટલમાં રહ્યો હતો.'

'જ્યારે મેં રમેશને રોકડા લાખો રૂપિયા આપવાનો પ્રયત્ન કર્યો, ત્યારે આ ખુમારીવાળા મજૂરે હાથ જોડીને ના પાડી દીધી હતી કે શેઠ, માલિકનો જીવ બચાવવો એ મારી ફરજ હતી, એનો સોદો ન કરાય!'

'મને ખબર હતી કે રમેશ ક્યારેય મારી પાસેથી દાન નહીં લે, અને મને એ પણ ખબર હતી કે તું મોટો થઈને સ્વાર્થી બનીશ અને આ મજૂરોને રઝળાવી દઈશ.'

'તેથી મેં મારી અંગત કમાણીમાંથી આ ત્રણ કરોડનો પ્લોટ ખરીદીને રમેશની જૂની એમ્પ્લોયી ફાઇલમાંથી એની સહીનો ઉપયોગ કરીને એને ગુપ્ત ભાગીદાર બનાવ્યો હતો!'

'મેં બેંકમાં આ રકમ ફિક્સ કરી રાખી હતી જેથી ભવિષ્યમાં જ્યારે પણ રમેશના પરિવાર પર કોઈ આફત આવે, ત્યારે આ પૈસા એના સંતાનોના કામ આવે.'

'પરેશ, આ કોઈ દાન નથી, આ તો તારા બાપના જીવનદાનનું પવિત્ર ઋણ છે!'

હરીશકાકાએ પેલી ડાયરીમાંથી એક જૂનો ફોટો અને હોસ્પિટલનું મેડિકલ બિલ પણ કાઢ્યું, જેમાં રમેશભાઈના દાઝેલા શરીરની તસવીર હતી.

તે ફોટો જોઈને પરેશભાઈની આંખો ફાટી ગઈ અને તેમના પગ લથડવા લાગ્યા.

આ શબ્દો સાંભળતાં જ પરેશભાઈના હાથમાંથી પેન છૂટી ગઈ.

તેમનો ચહેરો રાખ જેવો ફિક્કો પડી ગયો અને આંખોમાંથી આંસુની ધાર વહી નીકળી.

તેમને પોતાના અહંકાર અને સ્વાર્થ પર એટલો બધો પશ્ચાતાપ થયો કે તેઓ પોતાની જાતને ધિક્કારવા લાગ્યા.

કેતન પણ બોર્ડરૂમના દરવાજે ઊભો રહીને આ બધું સાંભળી રહ્યો હતો અને તેના પગ નીચેથી ધરતી સરકી ગઈ હતી.

પરેશભાઈ એક પણ ક્ષણનો વિચાર કર્યા વગર ઊભા થયા અને સીધા રમેશભાઈના ચરણોમાં સાષ્ટાંગ ઢળી પડ્યા.

'રમેશકાકા... મને માફ કરી દો!' પરેશભાઈ પોકેપોકે રડવા લાગ્યા.

'હું મારા પિતાના જીવદાતા પર ચોરીનો આરોપ મૂકવા બેઠો હતો, હું કેટલો મોટો રાક્ષસ છું!'

'મને સજા કરો કાકા, પણ મને તમારા ચરણોમાંથી દૂર ન કરો!'

કેતન પણ દોડીને પોતાના પિતાના પગમાં પડી ગયો અને ધ્રૂસકે-ધ્રૂસકે રડવા લાગ્યો.

'બાપુજી, મેં તમારી પ્રામાણિકતા પર શંકા કરી, મને માફ કરી દો!' કેતને પિતાના હાથ ચૂમી લીધા.

રમેશભાઈની આંખોમાંથી પણ વાત્સલ્ય અને ક્ષમાના આંસુ સરી પડ્યા.

તેમણે બંને યુવાનોને ઊભા કર્યા અને પોતાની છાતી સરસા જોરથી ચાંપી લીધા.

પરેશભાઈએ તે જ ક્ષણે પેલી પોલીસ ફરિયાદ ફાડી નાખી અને જાહેરાત કરી કે આ પ્લોટ પર ફેક્ટરીના તમામ મજૂરોના બાળકો માટે એક આધુનિક ટેકનિકલ કોલેજ બનશે, જેનું સંચાલન રમેશભાઈ અને કેતન કરશે.

કેતને પિતાના ગળામાં હાથ નાખીને કહ્યું કે બાપુજી, તમારી આ પ્રામાણિકતા જ મારી સાચી મૂડી છે, હું ક્યારેય ખોટા માર્ગે નહીં જાઉં.

પરેશભાઈએ કેતનની નવી દુકાન માટે પણ કંપની તરફથી સહાય આપી અને બંને પરિવારો ફરી એક પવિત્ર સંબંધમાં જોડાઈ ગયા.

શારદાબેન પણ દોડીને ફેક્ટરીએ પહોંચ્યાં હતાં અને પોતાના પતિની નિર્દોષતા સાબિત થતાં તેમની આંખોમાંથી આનંદના આંસુ વહી નીકળ્યાં.

કેતને તે જ ક્ષણે પ્રતિજ્ઞા લીધી કે તે આખી જિંદગી પિતાના આદર્શો અને પ્રામાણિકતાના માર્ગે જ ચાલશે.

પરેશભાઈએ ભીની આંખે સ્વીકાર્યું કે ધન-સંપત્તિ કરતાં વડીલોના કરેલા ઉપકાર અને વફાદારીની કિંમત લાખો ગણી વધારે હોય છે.

આખી ફેક્ટરીમાં પેંડા વહેંચાયા અને મજૂરોના ઘરોમાં દીવા પ્રગટાવવામાં આવ્યા.

એ નાની ફેક્ટરી હવે માત્ર નફો કમાવાનું સ્થળ નહીં, પણ સાચા માનવધર્મનું પવિત્ર મંદિર બની ગઈ.

એ બોર્ડરૂમની છત નીચે શંકા અને અહંકારનો અંધકાર સદાય માટે ભૂંસાઈ ગયો હતો.

અને એક સાદા મજૂરની નિઃસ્વાર્થ વફાદારી અને પવિત્રતાનો સૂર્ય અમર બનીને ઝળહળી ઊઠ્યો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.