નવી ઇમારતમાં પગ મૂકવાની ના પાડતા ઘરડા કર્મચારી પર ગુસ્સે થયેલા માલિકના હોશ ઊડી ગયા, જમીનનું સત્ય સાંભળતાં જ...

નિલેશભાઈનાં પત્ની શીતલબેને તેમના કોટ પર સોનાની પિન લગાવતાં કહ્યું હતું, 'નિલેશ, આજે આપણું સપનું પૂરું થઈ રહ્યું છે.'

'તમારા પિતાજીએ આખી જિંદગી પતરાના શેડમાં વિતાવી, પણ આજે તમે આખા શહેરમાં સૌથી ભવ્ય કોર્પોરેટ ટાવર ઊભો કરી દીધો છે.'

દીકરા રાહુલે પણ નવી મોંઘી ગાડીની ચાવી ફેરવતાં ગર્વથી કહ્યું હતું કે આજે આખું શહેર આપણી સંપત્તિ અને વૈભવ જોઈને દંગ રહી જશે.

નિલેશભાઈએ હસીને કહ્યું હતું કે આ મારી મહેનત અને કાબેલિયતનું ફળ છે.

સવારના દસ વાગ્યા હતા અને હાઈટેક ઔદ્યોગિક વિસ્તારમાં કંપનીના નવા પાંચ માળના આલીશાન કાચના ભવન સામે ભવ્ય સામૈયું થઈ રહ્યું હતું.

કંપનીના યુવાન માલિક નિલેશભાઈ પોતાના ગળામાં ગુલાબના હાર પહેરીને દેશ-વિદેશના મોટા રોકાણકારો અને પત્રકારોનું સ્વાગત કરી રહ્યા હતા.

નવા બિલ્ડિંગના મુખ્ય પ્રવેશદ્વાર પર લાલ રિબન બાંધેલી હતી અને આરસપહાણની ચળકતી લાદીઓ અરીસાની જેમ ચમકી રહી હતી.

આખા કેમ્પસમાં રેડ કાર્પેટ પાથરેલી હતી અને બેન્ડવાજાંની ધૂન વાગી રહી હતી.

મોટા-મોટા ઉદ્યોગપતિઓ અને બેંકના ડિરેક્ટર્સ હાથમાં ફૂલોના ગુલદસ્તા લઈને નિલેશભાઈને શુભકામનાઓ આપી રહ્યા હતા.

પણ બરાબર એ જ વખતે જ્યારે કાંતિકાકા પોતાની ખખડધજ સાયકલ લઈને ગેટ પાસે પહોંચ્યા, ત્યારે સિક્યુરિટી ગાર્ડે તેમને રોકવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો, પણ નિલેશભાઈએ તેમને જોઈને અંદર બોલાવ્યા હતા.

ત્યાં જ કંપનીના સૌથી જૂના, અડસઠ વર્ષના વફાદાર કર્મચારી કાંતિકાકા પોતાની જૂની સાયકલ સ્ટેન્ડ પર મૂકીને મુખ્ય દરવાજા આગળ આવીને ઊભા રહ્યા.

તેમના પગમાં સાદા રબરના ચંપલ હતા અને આંખોમાં એક અજીબ, ઊંડી વેદના છવાયેલી હતી.

નિલેશભાઈએ હસીને આગળ વધીને કાંતિકાકાનો હાથ પકડ્યો, 'આવો કાંતિકાકા! મારા સ્વર્ગસ્થ પિતા પોપટભાઈ પછી તમે જ આ કંપનીના વડીલ છો, તમારા હાથે જ આ રિબન કપાશે!'

પણ કાંતિકાકાએ ધીમેથી પોતાનો હાથ પાછળ ખેંચી લીધો.

તેમણે નવા બિલ્ડિંગના મુખ્ય દરવાજાના ઉંબરા સામે જોયું અને માથું ધુણાવીને કહ્યું, 'નિલેશભાઈ, મને માફ કરજો, પણ આ નવા મકાનમાં મારાથી પગ નહીં મુકાય.'

આખો માહોલ સાવ સ્તબ્ધ થઈ ગયો, હજારો મહેમાનોની સામે સોપો પડી ગયો.

નિલેશભાઈના પચીસ વર્ષના અહંકારી દીકરા રાહુલે આગળ આવીને મોટેથી કહ્યું, 'પપ્પા, આ જૂનવાણી ડોસો આખી દુનિયા સામે આપણી આબરૂના ધજાગરા ઉડાવી રહ્યો છે!'

'જો એને આપણી આલીશાન નવી ઓફિસમાં પગ ન મૂકવો હોય તો એને ધક્કો મારીને બહાર કઢાવો અને નોકરીમાંથી કાઢી મૂકો!'

નિલેશભાઈનો ચહેરો પણ ક્રોધથી લાલચોળ થઈ ગયો હતો.

'કાંતિકાકા, આ તમે શું કરી રહ્યા છો? મારા પિતાએ તમને ચાલીસ વર્ષ સાચવ્યા અને આજે મારી આટલી મોટી ખુશીના દિવસે તમે આવો તમાશો કરો છો?' નિલેશભાઈએ કડક અવાજે પૂછ્યું.

કાંતિકાકાની આંખોમાંથી આંસુ ટપકી પડ્યા, તેમણે બંને હાથ જોડીને કહ્યું, 'નિલેશભાઈ, તમે મને નોકરીમાંથી કાઢી મૂકશો તો હું ચૂપચાપ ચાલ્યો જઈશ, પણ આ ઉંબરો મારાથી નહીં ઓળંગાય.'

કાંતિકાકા ચૂપચાપ પાછા વળીને બાજુમાં આવેલા જૂના પતરાવાળા વર્કશોપના ખૂણામાં જઈને બેસી ગયા.

તેમણે યાદ કર્યું કે જ્યારે ફેક્ટરીના પહેલા મશીનનું ઉદ્ઘાટન થયું હતું ત્યારે પોપટભાઈએ કાંતિકાકાના હાથે જ પૂજાનો નારિયેળ વધેરાવ્યો હતો.

તે સમયે પોપટભાઈએ કહ્યું હતું કે કાંતિ, તારા પરસેવાની બુંદ-બુંદ આ કંપનીના પાયામાં સીંચાયેલી છે, તું મારો ભાગીદાર છે.

એ જૂની વાતો યાદ આવતાં જ કાંતિકાકાના ગાલ પરથી અશ્રુધારા વહી નીકળી.

અપમાનના કડવા ઘૂંટડા પીને નિલેશભાઈએ જાતે રિબન કાપી અને ઉદ્ઘાટન પૂરું કર્યું, પણ તેમના હૃદયમાં એક અજાણી બેચેની ભરાઈ ગઈ હતી.

સાંજે તમામ મહેમાનો ચાલ્યા ગયા પછી નિલેશભાઈ પોતાની એરકન્ડિશન્ડ કેબિનમાં બેઠા હતા, પણ તેમને ચેન પડતું નહોતું.

તેમને પોતાના સ્વર્ગસ્થ પિતા પોપટભાઈના છેલ્લા શબ્દો યાદ આવ્યા: 'નિલેશ, કાંતિ માત્ર કારીગર નથી, એ આપણું જીવતું-જાગતું દેવસ્થાન છે.'

નિલેશભાઈ ભારે પગલે લિફ્ટમાંથી નીચે ઉતર્યા અને પેલી જૂની પતરાવાળી વર્કશોપમાં પહોંચ્યા.

અંધારા ખૂણામાં એક જૂના બાંકડા પર કાંતિકાકા બેઠા હતા અને તેમના હાથમાં એક કાટ ખાઈ ગયેલી નાની પતરાની પેટી હતી.

નિલેશભાઈ અંદર ગયા અને બોલ્યા, 'કાંતિકાકા, આજે તમારે મને સાચું કારણ કહેવું જ પડશે, કેમ તમે આ નવી ઇમારતમાં પગ મૂકવાનો ઇનકાર કર્યો?'

કાંતિકાકાએ ધ્રૂજતા હાથે પેલી પતરાની પેટી ખોલી અને તેમાંથી એક પીળો પડી ગયેલો કાનૂની દસ્તાવેજ અને એક નાનો ચાંદીનો ઘૂઘરો બહાર કાઢ્યો.

તેમણે નિલેશભાઈ સામે જોયું અને ત્રીસ વર્ષ જૂનો એવો કાળો ઇતિહાસ ખોલ્યો જેને સાંભળીને નિલેશભાઈના પગ નીચેથી ધરતી સરકી ગઈ.

'નિલેશભાઈ, આજે જ્યાં તમારી આ પાંચ માળની ચમકતી ઇમારત ઊભી છે ને, એ જમીન આજથી ત્રીસ વર્ષ પહેલાં મારું વડીલોપાર્જિત ખેતર અને મારું નાનું ઘર હતું,' કાંતિકાકાએ ડૂસકાં ભરતાં કહ્યું.

'તે સમયે તમારા પિતા પોપટભાઈ દેવામાં સાવ ડૂબી ગયા હતા અને ગામના નિર્દય વ્યાજખોરોએ તમારા જૂના કારખાના પર કબ્જો કરવાની ધમકી આપી હતી.'

'તેઓ કહેતા હતા કે જો દેવું નહીં ચૂકવાય તો પોપટભાઈના પાંચ વર્ષના નાના દીકરા નિલેશનું અપહરણ કરી લઈશું!'

'ત્યારે તમે માત્ર પાંચ વર્ષના માસૂમ બાળક હતા નિલેશભાઈ.'

કાંતિકાકાએ યાદ કર્યું કે જ્યારે નિલેશ નાનો બાળક હતો, ત્યારે એ કાંતિકાકાના ખભા પર બેસીને આખા ખેતરમાં ફરતો હતો.

કાંતિકાકા પોતાના ઘરના આંબા પરથી પાકી કેરીઓ ઉતારીને નિલેશને ખવડાવતા હતા.

અને દુષ્કાળના વર્ષોમાં જ્યારે પોપટભાઈના ઘરમાં અનાજ નહોતું, ત્યારે કાંતિકાકા પોતાના ઘરની બાજરી અને ગોળ આપીને નિલેશના પરિવારને સાચવતા હતા.

કાંતિકાકાએ રડતાં રડતાં આગળ કહ્યું, 'તે જ વર્ષે મારો આઠ વર્ષનો એકમાત્ર દીકરો ભરત ભયંકર બીમારીમાં ગુજરી ગયો હતો.'

'મેં મારા વ્હાલસોયા દીકરા ભરતને આ જ જમીનમાં આવેલા જૂના પવિત્ર વડલાના ઝાડ નીચે સમાધિ આપીને દાટ્યો હતો.'

'જ્યારે તમારા પિતા રડતાં રડતાં મારી પાસે આવ્યા કે કાંતિ, મારો પરિવાર બરબાદ થઈ જશે, ત્યારે મેં એક ક્ષણનો પણ વિચાર ન કર્યો.'

'મેં મારી આખી પિતૃક જમીન તમારા પિતાને માત્ર એક રૂપિયાના ટોકન પર લખી આપી હતી જેથી એ ફેક્ટરી બચાવી શકે અને તમે જીવી શકો!'

'તમારા પિતાએ તે દિવસે રડતાં રડતાં મારા પગ પકડીને ગંગાજળના સોગંદ ખાધા હતા કે કાંતિ, આખી જિંદગી હું તારા દીકરા ભરતની આ પવિત્ર સમાધિવાળા વડલાને ક્યારેય આંચ નહીં આવવા દઉં!'

કાંતિકાકાની આંખોમાંથી આંસુનો ધોધ વહી નીકળ્યો, 'પણ ગયા વર્ષે જ્યારે તમે અમેરિકાથી પાછા આવ્યા અને આ નવી ઇમારતનું બાંધકામ શરૂ કરાવ્યું, ત્યારે તમારા કોન્ટ્રાક્ટરોએ પેલો પવિત્ર વડલો જેસીબીથી ઉખેડી નાખ્યો!'

'અને મારા માસૂમ બાળકની સમાધિની પવિત્ર માટી પર સિમેન્ટ અને આરસપહાણની લાદીઓ જડી દીધી!'

'આજે જ્યાં તમારો મુખ્ય પ્રવેશદ્વાર અને આરસનો ઉંબરો છે, બરાબર એની નીચે મારા મૃત દીકરાના હાડકાં અને રાખ દબાયેલાં છે!'

કાંતિકાકાએ પેલી પેટીમાંથી પોતાના મૃત બાળકની એક નાની માટીની ઢીંગલી પણ કાઢી, જે ભરત રમતો હતો.

તેમણે કહ્યું કે મારા બાળકના ગયા પછી મેં નિલેશમાં જ મારા ભરતને જોયો હતો અને એના જીવ માટે મેં મારી જમીન આપી દીધી હતી.

આ શબ્દો સાંભળીને નિલેશભાઈની છાતીમાં પશ્ચાતાપની જ્વાળાઓ ભભૂકી ઊઠી.

'હું એક બાપ છું... હું મારા પોતાના દીકરાની છાતી પર મારા મેલા ચંપલ મૂકીને અંદર કેવી રીતે જઈ શકું?' કાંતિકાકા પોતાની છાતી પીટવા લાગ્યા.

આ શબ્દો સાંભળતાં જ નિલેશભાઈના હાથમાંથી પેલી પેટી નીચે પડી ગઈ.

તેમનું આખું અસ્તિત્વ થરથર કાંપવા લાગ્યું અને તેમના કાળજાના ટુકડે-ટુકડા થઈ ગયા.

તેમને પોતાની સંપત્તિ, આલીશાન કાચની ઇમારત અને અહંકાર પર એટલો બધો ધિક્કાર થયો કે તેઓ પોતાની જાતને માફ નહોતા કરી શકતા.

જે જમીન પર તેઓ ગર્વથી ઊભા હતા, એ તો આ દેવ જેવા માણસના એકમાત્ર સંતાનના બલિદાનની પવિત્ર સમાધિ હતી!

નિલેશભાઈ એક પણ ક્ષણનો વિચાર કર્યા વગર સીધા કાંતિકાકાના ચરણોમાં સાષ્ટાંગ ઢળી પડ્યા.

તેમણે પોતાના બંને હાથ કાંતિકાકાના ધૂળ ભરેલા પગ પર મૂકી દીધા અને માથું પછાડીને પોકેપોકે રડવા લાગ્યા.

'કાંતિકાકા... મને માફ કરી દો! હું કેટલો મોટો અંધ અને પાપી નીકળ્યો!' નિલેશભાઈનો અવાજ રડીને રૂંધાઈ ગયો હતો.

'મારા પિતાના વચનને હું ભૂલી ગયો, મેં તમારા પવિત્ર દીકરાની સમાધિ પર મારી સંપત્તિનો મહેલ ચણી દીધો!'

'મને સજા કરો કાકા, પણ મને તમારા આ પાપમાંથી મુક્ત કરો!'

નિલેશભાઈએ તરત જ પોતાના દીકરા રાહુલ અને પત્નીને ત્યાં બોલાવી લીધા.

રાહુલે જ્યારે આ સત્ય સાંભળ્યું, ત્યારે તેના પગ ધ્રૂજી ઊઠ્યા અને તે પણ રડતો-રડતો કાંતિકાકાના પગમાં પડી ગયો.

'દાદા, મને માફ કરી દો... મેં અહંકારમાં આવીને તમારું ઘોર અપમાન કર્યું!' રાહુલે કાન પકડીને માફી માંગી.

રાહુલે પોતાના બંને હાથ જોડીને કહ્યું કે દાદા, હું હવેથી ક્યારેય પૈસાના મદમાં કોઈ ગરીબ કે વડીલનું અપમાન નહીં કરું.

કાંતિકાકાએ રાહુલના માથે પ્રેમથી હાથ મૂક્યો અને તેને આશીર્વાદ આપ્યા.

કાંતિકાકાએ ધ્રૂજતા હાથે નિલેશભાઈ અને રાહુલને ઊભા કર્યા અને પોતાની છાતી સરસા ચાંપી લીધા.

નિલેશભાઈએ તે જ રાત્રે તાત્કાલિક એન્જિનિયરોને બોલાવીને આદેશ આપ્યો કે મુખ્ય પ્રવેશદ્વારની સામે આવેલી લાદીઓ હટાવીને ત્યાં ફરી એક પવિત્ર લીલોછમ વડલો વાવવામાં આવે.

અને એ વડલાની નીચે કાંતિકાકાના સ્વર્ગસ્થ દીકરા ભરતની ભવ્ય આરસની સ્મૃતિ છત્રી બનાવવામાં આવી.

આખી કંપનીના બોર્ડ પર સોનેરી અક્ષરે નવું નામ લખવામાં આવ્યું: 'ભરત-કાંતિ સ્મૃતિ ભવન.'

અને કાંતિકાકાને કંપનીના આજીવન માનદ ચેરમેન તરીકે સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા.

કાંતિકાકાએ પોતાના હાથથી નિલેશ અને રાહુલના મોંમાં સાકરનો ગાંગડો મૂકીને પરિવારને ફરી એક તાંતણે બાંધી લીધો.

આખી ફેક્ટરીના પાંચસો કારીગરોએ ઊભા થઈને કાંતિકાકા પર પુષ્પવૃષ્ટિ કરી અને વાતાવરણ અત્યંત ભાવુક બની ગયું.

શીતલબેને પણ રડતાં રડતાં કાંતિકાકાના ચરણ સ્પર્શ કર્યા અને કહ્યું કે તમે અમારા કુળદેવતા સમાન છો.

આખી ફેક્ટરીમાં પેંડા વહેંચાયા અને કારીગરોના ઘરોમાં દીવા પ્રગટાવવામાં આવ્યા.

નિલેશભાઈએ વચન આપ્યું કે આ કંપનીનો દરવાજો કાયમ માટે ગરીબો અને મજૂરોના કલ્યાણ માટે ખુલ્લો રહેશે.

કાંતિકાકાના ચહેરા પર એક અનોખી શાંતિ અને પરમ સંતોષ છવાઈ ગયો હતો.

બીજા દિવસે સવારે કાંતિકાકાએ ભીની આંખે પેલા નવા વાવેલા વડલાને જળ ચડાવ્યું અને આખો પરિવાર તેમની પાછળ હાથ જોડીને ઊભો રહ્યો.

નિલેશભાઈએ ભીની આંખે સ્વીકાર્યું કે કાચના આલીશાન ટાવરો બનાવવા સહેલા છે, પણ આવા પવિત્ર સંબંધો અને ત્યાગને સાચવવા એ જ સાચું જીવન છે.

આખા ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રમાં આ અનોખા બલિદાન અને સમર્પણની ગાથા વાયુવેગે ફેલાઈ ગઈ અને લોકો આદરપૂર્વક નમન કરવા લાગ્યા.

એ ભવ્ય પરિસરમાં હવે અહંકાર નહીં, પણ પરમ કૃતજ્ઞતા અને શ્રદ્ધાનો પવિત્ર પવન લહેરાઈ રહ્યો હતો.

એ કાચની ચમકતી ઇમારત નીચેથી અહંકાર અને સ્વાર્થનો અંધકાર સદાય માટે ઓગળી ગયો હતો.

અને એક સાચા પિતાના અમર બલિદાન અને વફાદારીનો સૂર્ય સદાય માટે ઝળહળી ઊઠ્યો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.