લગ્નમાં વૃદ્ધ દાદાની વિચિત્ર માંગણી પર હસીને મજાક ઉડાવનાર વરરાજાના હોશ ઊડી ગયા, જૂનો ડબ્બો ખૂલતાં જ...

લગ્નના ભવ્ય શણગારેલા એરકન્ડિશન્ડ હોલમાં રોશનીનો અદભુત ઝગમગાટ છવાયેલો હતો અને શરણાઈના મધુર સૂર ગુંજી રહ્યા હતા.

સ્ટેજ પર વરરાજા ચેતન અને દુલ્હન પૂજા સુવર્ણ સિંહાસન જેવી કિંમતી મખમલી ખુરશીઓ પર બેઠા હતા.

પરિવારના ખોટા મોભા અને આંધળી પ્રતિષ્ઠાનો દેખાડો કરવા માટે ચેતનની માતા સરલાબાએ કરોડો રૂપિયા પાણીની જેમ વહાવી દીધા હતા.

તેમણે હોલના ડેકોરેશન અને કેટરિંગ પાછળ શહેરની સૌથી મોંઘી એજન્સીઓને કરોડોનો કોન્ટ્રાક્ટ આપ્યો હતો.

ચેતન પોતાની હીરાજડિત મોંઘી ઘડિયાળ અને રેશમી શેરવાની સંભાળતો સંભાળતો પોતાની જાતને કોઈ રાજાથી કમ નહોતો સમજી રહ્યો.

ચેતનના પિતા વિનોદભાઈ એક ખૂણામાં ઊભા રહીને પોતાના ભૂતકાળના સાદા સંસ્કારો યાદ કરી રહ્યા હતા.

સવારે લગ્નની જાન નીકળી તે પહેલાં પિતા વિનોદભાઈએ ચેતનને સમજાવ્યો હતો કે આપણા કુળના સાચા દેવતા તારા દાદા હરિલાલબાપા છે.

તેમણે પોતાના સુખોનો ભોગ આપીને આપણને ભણાવ્યા છે, એટલે તેમનું સન્માન સૌથી પહેલાં કરજે.

પરંતુ ચેતને એ વાતને હસી કાઢી હતી અને કહ્યું હતું કે આજના જમાનામાં પૈસા વગર કોઈનું કોઈ સન્માન નથી હોતું.

પરંતુ સરલાબાએ તેમને કડક શબ્દોમાં કહી રાખ્યું હતું કે આજે માત્ર અમીરો અને ઉદ્યોગપતિઓ સામે આપણો વટ જ દેખાવો જોઈએ.

શહેરના મોટા વેપારીઓ અને રાજકારણીઓ સ્ટેજ પર આવીને મોંઘી ભેટ-સોગાદો અને રોકડ ભરેલા કવર વર-વધૂના હાથમાં આપી રહ્યા હતા.

સરલાબા સ્ટેજની બરાબર બાજુમાં ઊભાં રહીને દરેક ભેટનું મૂલ્યાંકન કરવામાં અને પોતાના શ્રીમંત સંબંધીઓ સામે બડાઈ હાંકવામાં મશગૂલ હતાં.

એવામાં હોલના પાછળના નાના દરવાજેથી ચેતનના એંસી વર્ષના વૃદ્ધ દાદા હરિલાલબાપા ધીમા પગલે અંદર પ્રવેશ્યા.

હરિલાલબાપા ગામડેથી એકલા સાદી એસટી બસમાં ત્રણ કલાક સુધી મુસાફરી કરીને અહીં પહોંચ્યા હતા.

તેમણે સાદો, ધોયેલો પણ ઠેરઠેરથી થીગડાં મારેલો જૂનો ખાદીનો કુરતો અને ધોતી પહેરેલી હતી.

તેમના પગમાં સાવ ઘસાઈ ગયેલા જૂના રબરના ચંપલ હતા અને તેમના હાથમાં એક જૂનો, કાળો પડી ગયેલો પતરાનો લંચ બોક્સ હતો.

હરિલાલબાપાના ગોઠણમાં અસહ્ય દુખાવો થતો હોવા છતાં, તેઓ પોતાના પૌત્રને આશીર્વાદ આપવા માટે વહેલી સવારના નીકળ્યા હતા.

તેમણે ધીમા અને લથડતા પગલે સ્ટેજ પર જઈને ચેતન અને પૂજાના માથા પર પોતાના કાંપતા હાથ મૂક્યા.

ચેતને પોતાના સગા દાદાના જૂના કપડાં અને ધૂળવાળા ચંપલ જોઈને મોં મચકોડ્યું અને ભારે અણગમો વ્યક્ત કર્યો.

સરલાબાએ પણ તિરસ્કારભરી નજરે જોયું અને મનોમન વિચાર્યું કે આ ડોસો અમારા રંગમાં ભંગ પાડવા અહીં કેમ ચડી આવ્યો.

દુલ્હનના ધનાઢ્ય પિતા પણ આ ગરીબ વૃદ્ધને જોઈને અંદરોઅંદર કાનમાં વાતો કરવા લાગ્યા.

તે પતરાના જૂના ડબ્બા પર પચ્ચીસ વર્ષ જૂના ઘસરકા અને હરિલાલબાપાના કાંપતા હાથે કોતરેલું ચેતનનું નામ હજી પણ સ્પષ્ટ દેખાતું હતું.

એ ડબ્બો માત્ર એક વાસણ નહોતો, પણ અસહ્ય ગરીબી અને ભૂખમરા સામે લડેલા એક પવિત્ર પરિવારનો જીવંત સાક્ષી હતો.

હરિલાલબાપા એ ડબ્બાને પોતાના જીવ કરતાં પણ વધારે સાચવીને રાખતા હતા.

ત્યારબાદ હરિલાલબાપાએ પોતાના હાથમાં રહેલો પેલો જૂનો પતરાનો ડબ્બો અત્યંત વહાલથી ચેતન સામે ધર્યો.

તેમણે અત્યંત નમ્રતાપૂર્વક કહ્યું, 'બેટા ચેતન, મને આ મોંઘા કાજુ-બદામ કે ભારે પકવાનો હવે નથી પચતા.'

'શું તું મને રસોડામાંથી બે સૂકી રોટલી અને તારી ભરેલી થાળીમાંથી બે ચપટી મીઠું આ ડબ્બામાં ભરી આપીશ?'

'તારા હાથની એ બે રોટલી જ મારા જીવનનો સૌથી મોટો આશીર્વાદ બની રહેશે બેટા.' હરિલાલબાપાએ સ્નેહથી કહ્યું.

આ વિચિત્ર માંગણી સાંભળતાં જ સ્ટેજ પર અને આજુબાજુ ઊભેલા તમામ અમીર મહેમાનોમાં હાસ્યનું મોજું ફરી વળ્યું.

કેટલાક લોકો મોં પર રૂમાલ દબાવીને હસવા લાગ્યા, તો કેટલાક અહંકારી સંબંધીઓ વિડીયો બનાવીને મજાક ઉડાવવા લાગ્યા.

ચેતનનો ચહેરો પોતાના સાસરીવાળા સામે અપમાન અને શરમથી લાલચોળ થઈ ગયો.

તેણે ક્રોધાવેશમાં આવીને પોતાના સગા દાદાના હાથમાંથી પેલો પતરાનો ડબ્બો આંચકીને સ્ટેજ પરથી નીચે ફેંકી દીધો.

'દાદા, તમને આટલા મોટા આંતરરાષ્ટ્રીય સમારંભમાં જરાય શરમ નથી આવતી?' ચેતને દાંત પીસીને તાડૂકીને કહ્યું.

'આખા શહેરના મોટા કરોડપતિઓ સામે તમે ભિખારી જેવી સૂકી રોટલી માંગીને અમારું નાક કાપી નાખ્યું!'

'જો તમારે ભીખ જ માંગવી હતી તો ગામડે કોઈ મંદિરના દરવાજે બેસી જવું હતું!' ચેતનના શબ્દોમાં ઝેર ભરેલું હતું.

સરલાબાએ પણ આગળ આવીને કડવાશથી કહ્યું, 'આ ડોસાનું મગજ ઘડપણમાં સાવ ચસકી ગયું છે!'

'આખી જિંદગી કંજૂસાઈ કરીને ધૂળ ભેગી કરી અને આજે મારા દીકરાના લગ્નમાં અમારો તમાશો બનાવી દીધો!'

ચેતને સિક્યુરિટી ગાર્ડ્સ અને વેઇટરોને બૂમ પાડીને કહ્યું કે આ ડોસાને પાછળના ખૂણે લઈ જાવ અને એંઠવાડમાંથી બે રોટલી ફેંકીને રવાના કરો.

હરિલાલબાપા કશું જ બોલ્યા વિના નીચું માથું રાખીને ઊભા રહ્યા અને તેમની બંને આંખોમાંથી ચોધાર અશ્રુધારા વહી નીકળી.

તેમણે જમીન પર પડેલો પોતાનો ડબ્બો ધ્રૂજતા હાથે ઉપાડ્યો અને આંસુ લૂછતાં સ્ટેજ પરથી નીચે ઊતરવા લાગ્યા.

બરાબર એ જ ક્ષણે હોલના મુખ્ય દરવાજેથી શહેરની જાણીતી બેંકના ચેરમેન અને જૂના વકીલ વિઠ્ઠલભાઈ સ્ટેજ તરફ દોડી આવ્યા.

તેમના હાથમાં એક લાલ મખમલની ફાઈલ અને સોનાની ફ્રેમમાં મઢેલો જૂનો દસ્તાવેજ હતો.

વિઠ્ઠલભાઈએ દોડીને માઈક પાસે જઈને મોટા અવાજે બોલવાનું શરૂ કર્યું, 'અરે અહંકારીઓ, થોભો અને આ સત્ય સાંભળો!'

આખા હોલમાં ક્ષણભરમાં સોપો પડી ગયો અને તમામ મહેમાનો સ્તબ્ધ થઈને ઊભા રહી ગયા.

વિઠ્ઠલભાઈએ રડતાં રડતાં આખી સભા સામે પચ્ચીસ વર્ષ જૂનું ભયાનક સત્ય જાહેર કર્યું.

'ચેતન, તું જે માણસને ભિખારી કહીને ધક્કો મારી રહ્યો છે, એ તારા સાક્ષાત જીવનદાતા ભગવાન છે!'

'આજથી પચ્ચીસ વર્ષ પહેલાં જ્યારે તું માત્ર એક વર્ષનો માસૂમ શિશુ હતો, ત્યારે તારા પિતાનો વેપાર સાવ બરબાદ થઈ ગયો હતો.'

'તારા પરિવાર પર કરોડોનું દેવું હતું અને ઘરમાં ખાવા માટે અન્નનો એક દાણો પણ નહોતો!'

'તું ગંભીર ન્યુમોનિયામાં સપડાયો હતો અને દવા તથા દૂધ વિના ભૂખથી તડપતો હતો!'

વિઠ્ઠલભાઈના ગળામાંથી ડૂસકું નીકળી ગયું અને તેમની બંને આંખો અશ્રુઓથી છલકાઈ ગઈ.

'તે સમયે આ હરિલાલબાપાએ પોતાની દસ વીઘા કિંમતી જમીન વેચીને તારી ખાનગી હોસ્પિટલમાં સારવાર કરાવી હતી!'

'અને પરિવારને ભૂખમરામાંથી બચાવવા માટે આ દેવ જેવા દાદાએ સળંગ બે વર્ષ સુધી આ પતરાના ડબ્બામાં સૂકી રોટલી અને મીઠું ખાઈને દિવસો કાઢ્યા હતા!'

'તેમણે પોતાનું પેટ બાળીને તારા પિતાની કંપની ફરીથી ઊભી કરી હતી જેથી તું આજે મોટો સાહેબ બની શકે!'

વિઠ્ઠલભાઈએ લાલ ફાઈલમાંથી એક અસલ ફિક્સ ડિપોઝિટનું સર્ટિફિકેટ બહાર કાઢીને ચેતનની આંખો સામે ધર્યું.

'અને આજે આ પવિત્ર દિવસે તારા લગ્નની ભેટ તરીકે આ દાદાએ પોતાની છેલ્લી જમીન વેચીને પચીસ લાખ રૂપિયા તારા નામે જમા કરાવ્યા છે!'

'તેમણે આજે તારી પાસે રોટલી માંગીને એ જોયું કે મારો પૌત્ર સંપત્તિના નશામાં પોતાના મૂળિયાં અને ભૂખ્યા વડીલોની વેદના યાદ રાખે છે કે નહીં!'

'પણ તેં તો સાબિત કરી દીધું કે તારી પાસે કરોડોનું ધન છે પણ હૃદયમાં એક ટીપું પણ માણસાઈ નથી!'

આ શબ્દો સાંભળતાં જ ચેતનના કાનમાં જાણે હજારો આકાશી વીજળીઓ એકસાથે ત્રાટકી હોય તેવો કારમો ભૂકંપ આવી ગયો!

તેના હાથ-પગ ધ્રૂજવા લાગ્યા અને તેની આંખો સામે ઘોર અંધકાર છવાઈ ગયો.

જે દાદાએ પોતાનું લોહી રેડીને તેને જીવનદાન આપ્યું હતું, એ જ દાદાને તેણે ભિખારી કહીને એંઠવાડ ખાવા કહ્યું હતું!

ચેતનનું આખું અસ્તિત્વ શરમ, પશ્ચાતાપ અને અસીમ અપરાધભાવથી કંપી ઊઠ્યું.

તેના મનમાંથી ધનદોલત, શેરવાની અને મોટાઈનો તમામ ગંદો અહંકાર ક્ષણભરમાં ઓગળીને રાખ થઈ ગયો.

તેણે શેરવાનીનો છેડો પકડીને એક પણ ક્ષણનો વિચાર કર્યા વગર સ્ટેજ પરથી નીચે કૂદકો માર્યો.

તે પાગલની જેમ હોલના દરવાજા તરફ દોડ્યો અને હરિલાલબાપાના પગ પકડીને જમીનની ધૂળમાં સાષ્ટાંગ ઢળી પડ્યો.

તેણે પોતાના બંને હાથથી તે વૃદ્ધના ધૂળવાળા પગ પકડી લીધા અને ચોધાર આંસુએ રડવા લાગ્યો.

'દાદા, મને માફ કરી દો, હું કેટલો નીચ, અંધ અને રાક્ષસ જેવો પૌત્ર નીકળ્યો!' ચેતન ચોધાર આંસુએ રડવા લાગ્યો.

'જેણે મારા માટે આખી જિંદગી સૂકી રોટલી ખાધી, એ બાપને મેં આખા સમાજ સામે લાત મારી!'

'મને આકરી સજા કરો દાદા, હું તમારા ચરણોની ધૂળ બનવાને પણ લાયક નથી રહ્યો!'

સરલાબા અને પૂજા પણ દોડી આવીને હરિલાલબાપાના પગમાં પડી ગયાં અને ચોધાર આંસુએ માફી માંગી.

સરલાબાએ કહ્યું કે બાપા, હું સંપત્તિના નશામાં આંધળી થઈ ગઈ હતી, મને ક્ષમા કરો.

દુલ્હન પૂજાએ પણ પોતાના સોનાના ઘરેણાં બાજુ પર મૂકીને દાદાના ચરણ સ્પર્શ કર્યા.

હરિલાલબાપાએ નમીને ચેતનને જમીન પરથી બેઠો કર્યો અને તેને પોતાની છાતી સરસો ચાંપી લીધો.

'ના બેટા... તું રડ નહીં, સંસારની મોહમાયા માણસને ક્ષણવાર માટે આંધળો બનાવી દે છે.' હરિલાલબાપાએ વહાલથી તેના આંસુ લૂછતાં કહ્યું.

'મારા પૌત્રનું મન આજે પવિત્ર થઈ ગયું અને સંસ્કારો જાગી ગયા, એ જ મારા જીવનની સૌથી મોટી કમાણી છે બેટા!'

ચેતને પોતાના હાથે દાદાને ઊંચકીને સ્ટેજ પર સુવર્ણ સિંહાસન પર આદરપૂર્વક બેસાડ્યા.

ચેતને ગુલાબજળથી ભરેલા ચાંદીના થાળમાં પોતાના હાથે દાદાના ધૂળવાળા ચરણ ધોયા અને ચરણામૃત માથે ચડાવ્યું.

અને આખા સમાજની હાજરીમાં પોતાના હાથે ગરમાગરમ મિષ્ટાન્ન પીરસીને દાદાને પ્રેમપૂર્વક જમાડ્યા.

દુલ્હન પૂજાના પિતાએ પણ સ્ટેજ પર માઈક હાથમાં લઈને કહ્યું કે ચેતન, તું ધનવાન હોઈ શકે પણ તારા આ દાદા સાક્ષાત દેવતા છે.

આવા ત્યાગી વડીલના આશીર્વાદ જે પરિવાર પર હોય, ત્યાં ક્યારેય દરિદ્રતા કે દુઃખ આવી શકતું નથી.

ચેતને તે જૂના પતરાના ડબ્બાને અત્યંત આદર સાથે પોતાના નવા ઘરના પૂજા ઘરમાં પધરાવવાનો સંકલ્પ કર્યો.

તેણે વચન આપ્યું કે આ ડબ્બો અમને આખી જિંદગી સાદગી અને નમ્રતાની યાદ અપાવતો રહેશે.

હોલમાં ઉપસ્થિત તમામ ઉદ્યોગપતિઓ અને મહેમાનોએ ઊભા થઈને એ મહાન દાદાના ત્યાગને નમન કર્યા.

ચેતને બંને હાથ જોડીને કહ્યું કે દાદા, તમારી આ બે સૂકી રોટલીઓની કિંમત મારી આખી જિંદગીની સંપત્તિ કરતાં વધારે મોટી છે.

સરલાબાએ પણ દાદાના ચરણોમાં માથું નમાવીને આશીર્વાદ લીધા.

આખા મહોલ્લાના લોકોએ જ્યારે આ પવિત્ર ત્યાગની વાત સાંભળી, ત્યારે સૌ કોઈની આંખોમાંથી અશ્રુધારા વહી નીકળી હતી.

એ લગ્નમંડપમાંથી ખોટા દેખાડા, અહંકાર અને ઘમંડનો કાળો પડછાયો સદાય માટે ઓગળી ગયો હતો.

અને એક ત્યાગી વડીલના પવિત્ર સંસ્કારો અને ક્ષમાનો દિવ્ય સૂર્ય ચારેય દિશામાં ઝળહળી ઊઠ્યો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.