સાસુએ વહુના કામને આખો દિવસ રૂમમાં બેસી રહેવાનો ઢોંગ ગણાવ્યો, પણ મુશ્કેલી આવતાં જ સત્ય સામે આવી ગયું...

લેપટોપની સ્ક્રીન પર ક્લાયન્ટની અગત્યની મીટિંગ ચાલુ હતી અને બરાબર એ જ ક્ષણે રસોડામાંથી કૂકરની ત્રણ સીટીઓ એકસાથે વાગી ઊઠી.

પૂજાએ ઉતાવળે માઇક મ્યુટ કર્યું અને દોડીને ગેસ બંધ કર્યો. પાછા વળતાં જ સાસુ સરલાબેનનો અવાજ કાને પડ્યો, "દિવસ આખો રૂમમાં બેસીને ખાલી આ કમ્પ્યુટરમાં આંગળાં જ ઘસવાનાં છે કે ઘરનું કોઈ કામ પણ દેખાશે? ઘરમાં નવી વહુ આવી છે કે કોઈ મહેમાન?"

પૂજા ઊંડો શ્વાસ લઈ રહી ગઈ. તેણે ઘડિયાળ જોઈ, બપોરના બે વાગ્યા હતા. સવારે છ વાગ્યે ઊઠીને તેણે ચા-નાસ્તો બનાવ્યો હતો, કચરા-પોતા કર્યા હતા અને પછી નવ વાગ્યાથી ઓફિસના કામમાં જોતરાઈ હતી. છતાં, સાસુ અને નણંદ ભાવના માટે તે માત્ર 'રૂમમાં બેસી રહેતી વહુ' હતી.

ભાવના રોજ બપોરે ટીવી સામે બેસીને શાક સમારતી કે ફોન પર વાતો કરતી. પણ જ્યારે પણ પૂજા રૂમમાંથી બહાર નીકળે ત્યારે ભાવના ટોણો મારવાનું ચૂકતી નહીં, "ભાભી, તમારી જિંદગી તો જલસાવાળી છે. ઘરમાં બેસીને જ ખાલી બોલવાનું અને પગાર મળી જાય. અમારી મમ્મી બિચારી આખી જિંદગી ચૂલા ફૂંકીને થાકી ગઈ."

પૂજાનો પતિ નિમેષ એક પ્રાઇવેટ બેંકમાં કેશિયર હતો. સાંજે સાત વાગ્યે થાકીને ઘેર આવતો ત્યારે તેની સામે આખો દિવસ થયેલી ફરિયાદોનો પટારો ખૂલી જતો. સરલાબેન ચાનો કપ આપતાં જ શરૂ થતાં, "જોયું નિમેષ, તારી વહુને કહી દે કે નોકરી કરવી હોય તો બહાર જઈને કરે. આ ઘરમાં રહીને ન તો ઘર સચવાય છે ન વહુધર્મ."

નિમેષે પૂજા તરફ જોયું. પૂજાની આંખોમાં થાક હતો, પણ તે કંઈ બોલી નહીં. રાત્રે સૂતી વખતે નિમેષે ધીમેથી કહ્યું, "પૂજા, તું થોડું મમ્મીને સાચવી લેતી હો તો? તું ઘરમાં જ હોય છે, તો થોડું રસોડામાં વધારે ઊભી રહે તો એમને શાંતિ થાય. આખો દિવસ કમ્પ્યુટર સામે બેસી રહેવાથી એમને લાગે છે કે તું કોઈ કામ નથી કરતી."

પૂજાએ શાંત અવાજે પૂછ્યું, "નિમેષ, તને પણ એવું જ લાગે છે કે હું કંઈ કામ નથી કરતી? હું જે સોફ્ટવેર કંપનીમાં પ્રોજેક્ટ મેનેજર છું, ત્યાં મારે પાંચ દેશના ક્લાયન્ટ્સ સંભાળવાના હોય છે. જો એક ભૂલ થાય તો કંપનીને લાખોનું નુકસાન થાય. હું અહીં બેસીને મહેનત કરું છું, કોઈ મનોરંજન નથી કરતી."

નિમેષ પાસે આ વાતનો કોઈ સીધો જવાબ નહોતો. તેણે પડખું ફેરવી લીધું.

વાત ત્યારે વણસી જ્યારે નિમેષના પિતા અશોકભાઈના જૂના મિત્રનો પરિવાર મહેમાન બનીને ઘેર આવ્યો. રવિવાર હતો, પણ પૂજાના પ્રોજેક્ટનું મોટું લોન્ચિંગ હોવાથી તેણે રવિવારે પણ કામ કરવું પડે તેમ હતું. તેણે સવારે આઠ વાગ્યા પહેલાં રસોઈની બધી તૈયારી કરી દીધી હતી. શાક સમારી આપ્યું, પુરીનો લોટ બાંધી દીધો અને મીઠાઈ પણ બનાવી દીધી.

બપોરે બાર વાગ્યે મહેમાનો આવ્યા ત્યારે પૂજા પોતાના રૂમમાં અર્જન્ટ સર્વર ઇશ્યૂ સોલ્વ કરી રહી હતી. બહારથી હાસ્ય અને વાતોના અવાજ આવી રહ્યા હતા. સરલાબેને મહેમાનો સામે ચા-નાસ્તો પીરસતાં પીરસતાં નિસાસો નાખ્યો, "શું કરીએ ભાઈસાબ, આજકાલની ભણેલી વહુઓ ઘરમાં રહીને પણ ઘરમાં નથી હોતી. રૂમનો દરવાજો બંધ કરીને બેસી ગઈ છે, બહાર આવીને કોઈને પાણી પૂછવાનીય તસદી નથી લેતી."

મહેમાનોમાં બેઠેલા એક વડીલે સહાનુભૂતિથી માથું હલાવ્યું. આ વાત પૂજાના કાને પડી. તેનું હૃદય ભરાઈ આવ્યું, પણ તેણે સ્ક્રીન પરથી નજર ન હટાવી. તેનું કામ પૂરું થયું ત્યારે બપોરના ત્રણ વાગ્યા હતા.

જ્યારે તે બહાર આવી ત્યારે મહેમાનો જમીને બેઠા હતા. સરલાબેને વાસણોનો ઢગલો સિંકમાં ફેંકતાં કહ્યું, "લે, હવે આ વાસણ માંજી નાખજે. એટલું તો તારા ભાગે આવે ને? કે પછી એના માટે પણ કોઈ પ્રોજેક્ટ પૂરો થવાની રાહ જોવી પડશે?"

પૂજા ચૂપચાપ રસોડામાં ગઈ અને વાસણ સાફ કરવા લાગી. હાથમાં સાબુના ફીણ હતા અને આંખમાંથી આંસુ ટપકી રહ્યા હતા. તે વિચારતી હતી કે જો તે બહાર જઈને કોઈ ઓફિસમાં આઠ કલાક બેસતી હોત, તો કદાચ બધાને લાગત કે તે કામ કરે છે. ઘરમાં રહીને કામ કરવાનો આ જ મોટો ગુનો હતો.

બે અઠવાડિયા પછી અચાનક એક દિવસ પરિવાર પર મુશ્કેલીનો પહાડ તૂટી પડ્યો. અશોકભાઈને છાતીમાં સખત દુખાવો ઉપડ્યો. તાબડતોબ તેમને હોસ્પિટલ લઈ જવાયા. ડોક્ટરે તપાસીને કહ્યું કે હૃદયની બે નળીઓ સંપૂર્ણ બ્લોક છે અને તાત્કાલિક બાયપાસ સર્જરી કરવી પડશે. ખર્ચ સાડા ચાર લાખ રૂપિયા થશે.

હોસ્પિટલના વેઇટિંગ એરિયામાં સોપો પડી ગયો. નિમેષે પોતાના બેંક એકાઉન્ટ ચેક કર્યા, પણ બધી બચત મળીને પણ માત્ર એંસી હજાર રૂપિયા ભેગા થતા હતા. સરલાબેન રડવા લાગ્યા, "હવે શું થશે? કોઈ સગા-સંબંધી આટલી મોટી રકમ તાત્કાલિક નહીં આપે. મારી દીકરીના લગ્ન માટે રાખેલી થોડી થાપણ પણ ઓછી પડશે."

નિમેષે પોતાના સાહેબને ફોન કર્યો, પણ લોન મંજૂર થતાં અઠવાડિયું લાગે તેમ હતું. ડોક્ટરે સ્પષ્ટ કહી દીધું કે સાંજે પાંચ વાગ્યા પહેલાં ડિપોઝિટ જમા નહીં થાય તો ઓપરેશન શરૂ નહીં થઈ શકે. સમય હાથમાંથી રેતીની જેમ સરકી રહ્યો હતો.

સરલાબેન હોસ્પિટલના બાંકડા પર માથું કૂટી રહ્યા હતા. બરાબર ત્યારે જ પૂજા બેગમાંથી પોતાનું લેપટોપ કાઢીને હોસ્પિટલના એક ખૂણામાં બેઠી. સરલાબેનની નજર તેના પર પડી અને તેમનો ગુસ્સો ફાટી નીકળ્યો.

"પૂજા, તને શરમ નથી આવતી? તારા સસરા જિંદગી અને મરણ વચ્ચે ઝોલા ખાય છે અને તું અહીં પણ આ રમકડું લઈને બેસી ગઈ? તારા આ કામ કરતાં માણસની જાનની કોઈ કિંમત નથી?" સરલાબેને આખી હોસ્પિટલમાં સંભળાય એવા અવાજે કહ્યું.

ભાવનાએ પણ મોં મચકોડ્યું, "મમ્મી, જેને લાગણી જ ન હોય એને શું કહેવું!"

પૂજા એક શબ્દ પણ બોલી નહીં. તેના હાથ કીબોર્ડ પર ઝડપથી ચાલી રહ્યા હતા. તેણે કોઈની સામે જોયું પણ નહીં. લગભગ પંદર મિનિટ પછી તે ઊભી થઈ અને સીધી હોસ્પિટલના કેશ કાઉન્ટર તરફ ગઈ.

નિમેષ તેની પાછળ ગયો, "પૂજા, તું ત્યાં શું કરવા જાય છે?"

પૂજાએ કાઉન્ટર પર બેઠેલા કર્મચારીને એક રિસિપ્ટ અને ડિજિટલ ટ્રાન્ઝેક્શન કન્ફર્મેશન સ્લિપ આપી. કર્મચારીએ સિસ્ટમમાં જોઈને કહ્યું, "હા મેડમ, તમારા તરફથી ચાર લાખ રૂપિયા જમા થઈ ગયા છે. અમે પેશન્ટને ઓપરેશન થિયેટરમાં શિફ્ટ કરીએ છીએ."

આ સાંભળીને પાછળ ઊભેલા નિમેષના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ. સરલાબેન અને ભાવના પણ ત્યાં દોડી આવ્યા હતા.

"ચાર લાખ? પૂજા, તારી પાસે આટલા બધા પૈસા ક્યાંથી આવ્યા?" નિમેષે અવિશ્વાસથી પૂછ્યું.

પૂજાએ ખૂબ જ ધીમા અને ગંભીર અવાજે કહ્યું, "આ પૈસા એ જ કમ્પ્યુટરમાંથી આવ્યા છે, જેને તમે બધા આખો દિવસ ટાઇમપાસ માનતા હતા. છેલ્લા છ મહિનાથી હું દિવસ-રાત જાગીને એક વિદેશી કંપની માટે ઓવરટાઇમ કન્સલ્ટિંગ કરતી હતી. તેનું સ્પેશિયલ બોનસ અને પ્રોજેક્ટ પેમેન્ટ આજે જ રિલીઝ થવાનું હતું. મેં કંપનીના ડાયરેક્ટર સાથે ઇમરજન્સી વાત કરીને હમણાં જ એ પૈસા સીધા હોસ્પિટલના ખાતામાં ટ્રાન્સફર કરાવ્યા છે."

હોસ્પિટલની લોબીમાં એકદમ નીરવ શાંતિ છવાઈ ગઈ. સરલાબેનના શબ્દો ગળામાં જ અટકી ગયા. જે લેપટોપને તેઓ દિવસ-રાત કોસતા હતા, એ જ લેપટોપે આજે તેમના પતિનો જીવ બચાવ્યો હતો.

ઓપરેશન ચાર કલાક ચાલ્યું. ડોક્ટર બહાર આવ્યા અને તેમણે સ્મિત સાથે કહ્યું, "ઓપરેશન સફળ રહ્યું છે. સમયસર સર્જરી થઈ ગઈ એટલે દર્દી જોખમમાંથી બહાર છે."

બધાએ રાહતનો શ્વાસ લીધો. રાત્રે જ્યારે અશોકભાઈ ભાનમાં આવ્યા ત્યારે નિમેષે તેમને બધી વાત કરી. અશોકભાઈની આંખોમાંથી આંસુ વહી નીકળ્યા. તેમણે ધ્રૂજતા હાથે પૂજાના માથા પર હાથ મૂક્યો.

ઘેર પાછા આવ્યા પછી સરલાબેન રસોડામાં ગયા. પૂજા પોતાના રૂમમાં કામ કરી રહી હતી. થોડી વાર પછી દરવાજો ખખડ્યો. પૂજાએ જોયું તો સરલાબેન હાથમાં ગરમ દૂધનો ગ્લાસ લઈને ઊભા હતા.

સરલાબેનની આંખો જમીન તરફ ઢળેલી હતી. તેમણે ધીમેથી દૂધનો ગ્લાસ પૂજાના ટેબલ પર મૂક્યો અને કહ્યું, "વહુ, મેં આખી જિંદગી ફક્ત એ જ કામને કામ માન્યું જે હાથમાં સાવરણો કે તાવિથો પકડીને થતું હોય. તું બંધ રૂમમાં બેસીને અમારા આખા ઘરનો ભાર ઉપાડતી હતી, એ સમજવાની મારામાં સમજ જ નહોતી. મને માફ કરી દેજે."

પૂજાએ સાસુનો હાથ પકડી લીધો, "મમ્મી, મારે માફી નથી જોઈતી. મારે ફક્ત એટલું જ જોઈતું હતું કે તમે મારા કામને પણ એટલું જ માન આપો જેટલું તમે ઘરના બીજા કામોને આપો છો."

ભાવના પણ દરવાજે ઊભી રહીને બધું જોઈ રહી હતી. તેના ચહેરા પરનો ઘમંડ હવે પસ્તાવામાં ફેરવાઈ ગયો હતો. તે દિવસે પહેલીવાર એ ઘરમાં કોઈ બંધ રૂમમાં ચાલતા કીબોર્ડના અવાજને નકામો નહોતો ગણી રહ્યું, પણ તેને પરિવારના રક્ષણનો આધાર માની રહ્યું હતું.