મોટા દીકરાને બધી જમીન જોઈતી હતી અને નાનાને દુકાન, પણ પિતાની આ એક વસિયત વાંચીને બંને ભાઈઓ

એક જમાનો હતો જ્યારે રામપુર ગામમાં રમણલાલનું નામ બહુ આદરપૂર્વક લેવાતું હતું. તેમણે આખી જિંદગી ખૂબ જ મહેનત કરીને, પસીનો વહાવીને થોડી જમીન અને બજારમાં એક નાની કરિયાણાની દુકાન બનાવી હતી. રમણલાલનો એક જ સિદ્ધાંત હતો કે ગમે તેવી પરિસ્થિતિ આવે પણ ક્યારેય અન્યાયના રસ્તે ચાલવું નહીં. તેમની પત્નીના અવસાન પછી તેમણે પોતાના બે દીકરાઓ, મનોજ અને રમેશને ખૂબ જ વ્હાલથી ઉછેર્યા હતા. પિતાએ ક્યારેય બંને ભાઈઓ વચ્ચે કોઈ ભેદભાવ રાખ્યો નહોતો અને પોતાની ક્ષમતા કરતાં પણ વધુ સારું શિક્ષણ આપ્યું હતું.

સમય વહેતો ગયો અને બંને દીકરાઓના લગ્ન થઈ ગયા. મોટો દીકરો મનોજ સ્વભાવે થોડો ગણતરીબાજ અને મહત્વાકાંક્ષી હતો, જ્યારે નાનો દીકરો રમેશ શાંત અને સીધો સાદો હતો. જ્યાં સુધી રમણલાલ જીવતા હતા ત્યાં સુધી ઘરમાં બધું જ બરાબર ચાલતું હતું. પિતાની હાજરી એક વડલાના વૃક્ષ જેવી હતી, જેની છાયામાં આખો પરિવાર શાંતિથી રહેતો હતો. પરંતુ કુદરતનો નિયમ છે કે સમય હંમેશા એકસરખો રહેતો નથી. લાંબી બીમારી બાદ રમણલાલનું અવસાન થયું અને આખા ઘરમાં માતમ છવાઈ ગયો.

રમણલાલના અવસાનના હજુ માંડ થોડા દિવસો વિત્યા હશે ત્યાં જ ઘરમાં મિલકતની વહેંચણીને લઈને ગણગણાટ શરૂ થઈ ગયો. મોટા દીકરા મનોજની પત્ની અને મનોજ પોતે માનતા હતા કે ઘરમાં મોટી વહુ અને મોટો દીકરો હોવાના નાતે તેમનો હક વધારે છે. મનોજની નજર પિતાની એ ફળદ્રુપ જમીન પર હતી જે ગામની ભાગોળે આવેલી હતી. બીજી તરફ, રમેશ અને તેની પત્નીનું માનવું હતું કે બજારની દુકાન પર તેમનો અધિકાર હોવો જોઈએ કારણ કે છેલ્લા કેટલાક સમયથી રમેશ જ પિતા સાથે દુકાન સંભાળતો હતો.

ધીમે-ધીમે આ ગણગણાટ એક મોટા ઝઘડામાં ફેરવાઈ ગયો. એક જ ઘરમાં રહેતા બંને ભાઈઓ હવે એકબીજા સાથે સીધી વાત પણ કરતા નહોતા. વાત વણસી ગઈ અને એક દિવસ પંચાયતના માણસો અને વકીલને બોલાવવાની નોબત આવી ગઈ. ગામના ચોરે બેસીને મિલકતના ભાગલા પાડવાની તૈયારીઓ શરૂ થઈ. મનોજ કહી રહ્યો હતો કે જમીન પર તેનો જ હક રહેશે અને તે કોઈ પણ સંજોગોમાં નાની દુકાન લઈને સંતોષ નહીં માને. રમેશ પણ પોતાની જીદ પર અડી ગયો હતો કે દુકાન તેના હાથમાંથી જશે તો તેનું ઘર કેવી રીતે ચાલશે.

આ આખી ખેંચતાણ અને દલીલો વચ્ચે બંને ભાઈઓ પિતાના રૂમમાં વસિયતનામું અથવા કોઈ સોના-દાગીનાની શોધ કરવા માટે ગયા. રમણલાલના રૂમમાં એક ખૂણામાં પિત્તળના તાળાવાળી એક જૂની લાકડાની પેટી પડી હતી. મનોજે કીધું કે નક્કી આ પેટીમાં જ પિતાએ પોતાની જિંદગીની ગુપ્ત કમાણી અથવા કોઈ કિંમતી કાગળો છુપાવીને રાખ્યા હશે. બંને ભાઈઓએ ઉત્સુકતા અને લોભ સાથે એ પેટીનું તાળું તોડ્યું.

પેટી ખોલતાની સાથે જ અંદરથી કોઈ સોનું કે જમીનના દસ્તાવેજ ન મળ્યા, પણ અંદર એક જૂની, થોડી ફાટેલી અને પીળા પડી ગયેલા પાનાવાળી ડાયરી મળી. ડાયરીના ઉપરના પાના પર રમણલાલના અક્ષરોમાં લખેલું હતું, "મારો પરિવાર, મારી જિંદગી". બંને ભાઈઓને લાગ્યું કે કદાચ આમાં પિતાએ કોની પાસે કેટલા રૂપિયા લેવાના છે અથવા ક્યાં ગુપ્ત મિલકત રોકી છે તેનો હિસાબ લખ્યો હશે. વકીલ અને ગામના વડીલોની હાજરીમાં એ ડાયરી ખોલવામાં આવી.

જેવો મનોજે ડાયરીનો પહેલો ભાગ વાંચવાનું શરૂ કર્યું, રૂમમાં સન્નાટો છવાઈ ગયો. તેમાં કોઈ મિલકતનો હિસાબ નહોતો, પણ પિતાના હૃદયની વાતો લખેલી હતી. પહેલા પાના પર લખ્યું હતું, "આજે મારો મોટો દીકરો મનોજ જન્મ્યો. ભગવાનના ઘરેથી આજે મારા ઘરે સાક્ષાત લક્ષ્મી પધાર્યા હોય એવું લાગ્યું. તેની નાની નાની આંગળીઓ પકડીને જ્યારે હું ચાલતા શીખવાડતો ત્યારે દુનિયાનો સૌથી અમીર માણસ હું પોતે હોઉં એવો અહેસાસ થતો હતો."

આગળના પાના પર રમેશના જન્મની વાતો હતી, "જ્યારે રમેશનો જન્મ થયો ત્યારે ઘરમાં પૈસાની ભારે તંગી હતી. પણ જ્યારે મનોજે પોતાની નાની રમકડાની ગાડી રમેશના હાથમાં આપી અને રમેશ ખડખડાટ હસી પડ્યો, ત્યારે મને સમજાયું કે મારા દીકરાઓનો પ્રેમ જ મારી અસલી મૂડી છે. મારે કોઈ ધનની જરૂર નથી."

જેમ જેમ પાના ઉથલાવતા ગયા તેમ તેમ બંને ભાઈઓની આંખો ભીની થવા લાગી. એક જગ્યાએ રમણલાલે લખ્યું હતું, "વર્ષ ૨૦૧૨, જ્યારે મનોજ બહુ જ બીમાર પડ્યો હતો અને તેને શહરની મોટી હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવો પડ્યો હતો. મારી પાસે એક પણ રૂપિયો નહોતો. મેં મારી સોનાની વીંટી ગિરવે મૂકીને લોન લીધી હતી. આખી રાત હું અને તેની માતા હોસ્પિટલના પગથિયે બેસીને રડતા હતા અને ભગવાન પાસે મનોજની જિંદગીની ભીખ માંગતા હતા. એ રાત્રે રમેશ આખી રાત તેના મોટા ભાઈનો હાથ પકડીને બેસી રહ્યો હતો, પોતે નાનો હોવા છતાં ભાઈને એકલો નહોતો મૂકતો."

ડાયરીમાં આગળ એક કિસ્સો લખેલો હતો જે વાંચીને મનોજનું હૃદય ચિરાઈ ગયું. રમણલાલે લખ્યું હતું, "આજે શાળામાં રમેશને કોઈ છોકરાએ મારી દીધો હતો. મનોજને ખબર પડી તો તે પોતાના ભાઈ માટે આખી શાળાના છોકરાઓ સામે લડી પડ્યો હતો. ઘરે આવ્યા પછી મનોજે રમેશના આંસુ લૂછ્યા અને કીધું કે તારો મોટો ભાઈ જીવતો છે ત્યાં સુધી તને કોઈ આંગળી પણ નહીં અડાડી શકે. મારા બંને દીકરાઓ વચ્ચેનો આ પ્રેમ જોઈને મારી આંખો ભરાઈ આવી હતી. હું ઈશ્વરનો આભાર માનું છું કે મને આવા દીકરા આપ્યા."

ડાયરીના છેલ્લા પાના પર રમણલાલે તેમના મૃત્યુના થોડા દિવસો પહેલા જ ધ્રૂજતા હાથે લખ્યું હતું, "હવે મારી જિંદગીનો અંત નજીક છે. મારી પાસે મારા દીકરાઓને આપવા માટે કોઈ મોટો બંગલો કે અઢળક સોનું નથી. મેં જે કંઈ પણ કમાણી કરી છે તે આ જમીન અને દુકાન છે. પણ મારી સાચી મિલકત મારા આ બંને દીકરાઓ અને તેમનો સંપીલો પ્રેમ છે. મને વિશ્વાસ છે કે મારા ગયા પછી પણ મનોજ અને રમેશ એકબીજાનો હાથ પકડીને રાખશે. જો તેઓ ક્યારેય અલગ થશે તો મારી આત્માને ક્યારેય શાંતિ નહીં મળે."

આટલું વાંચતાની સાથે જ મનોજના હાથમાંથી ડાયરી નીચે પડી ગઈ. મિલકતનો અહંકાર અને જમીનની ભૂખ પળવારમાં ઓગળી ગઈ. તેના કાનમાં પિતાના એ શબ્દો ગુંજવા લાગ્યા કે "તારો મોટો ભાઈ જીવતો છે ત્યાં સુધી તને કોઈ આંગળી પણ નહીં અડાડી શકે." મનોજે રમેશ સામે જોયું, રમેશની આંખોમાંથી પણ ચોધાર આંસુ વહી રહ્યા હતા.

કોઈ કંઈ બોલે તે પહેલા જ મનોજ દોડીને રમેશને ભેટી પડ્યો અને ધ્રુસકે ને ધ્રુસકે રડવા લાગ્યો. તેણે કીધું, "મને માફ કરી દે ભાઈ, હું મિલકતના લોભમાં એટલો અંધ થઈ ગયો હતો કે પિતાના સંસ્કાર અને તારો પ્રેમ ભૂલી ગયો હતો. મને આ જમીન કે કશું જ નથી જોઈતું, મને બસ મારો નાનો ભાઈ પાછો જોઈએ છે." રમેશે પણ મોટા ભાઈને મજબૂત રીતે પકડી લીધો અને કીધું, "ના મોટા ભાઈ, ભૂલ મારી પણ હતી. પિતાની અસલી વસિયત તો આ ડાયરી છે, જેના ભાગલા ક્યારેય ન પડી શકે."

ગામના વડીલો અને વકીલ આ દ્રશ્ય જોઈને સ્તબ્ધ થઈ ગયા. જે ઘરમાં થોડી મિનિટો પહેલા વેરઝેર અને નફરતની દીવાલો ચણાતી હતી, ત્યાં આજે પિતાના પ્રેમની ડાયરીએ ફરીથી એકતાનો રંગ ભરી દીધો હતો. વકીલે હસીને પોતાના કાગળો થેલામાં મૂકી દીધા અને કીધું કે આજે કોર્ટ કે કાયદા વગર જ સૌથી મોટો ન્યાય થઈ ગયો છે. બંને ભાઈઓએ પિતાની એ લાકડાની પેટી અને ડાયરીને ઘરના મંદિરમાં સ્થાપિત કરી દીધી. મિલકતના ભાગલા પડતા અટકી ગયા અને આખો પરિવાર ફરી એક થઈને ખુશીથી રહેવા લાગ્યો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો.