મોટા પ્રસંગમાં જવા પત્નીએ જૂનો ફાટેલો કુર્તો પહેર્યો ત્યારે પતિની આંખોમાંથી ઉતરી ગયો મોહનો પડદો...

"આ નવા ડ્રેસની શી જરૂર હતી, દીપાલી? ગયા મહિને જ તો તું પેલા પીળા રંગનો કુર્તો લાવી હતી. ઘર ચલાવવું કંઈ રમત વાત નથી, પૈસા ઝાડ પર નથી ઊગતા."

સાંજના સમયે હોલના સોફા પર બેઠેલા કૌશિકે હાથમાં રહેલું કુરિયરનું પાર્સલ ટેબલ પર સહેજ જોરથી પછાડ્યું. તેના ચહેરા પર ભારે નારાજગી હતી. બાજુના હીંચકા પર બેઠેલાં સાસુ ગીતાબેને પણ તરત ચશ્મા સરખા કરીને સુર પુરાવ્યો.

"સાચી વાત છે ભાઈ. અમારો જમાનો અલગ હતો. અમે તો તહેવાર આવે ત્યારે જ એક સાડી લેતાં. આજકાલની વહુઓને દર અઠવાડિયે નવાં કપડાં પહેરીને વટ પાડવો હોય છે. દીકરો આખો મહિનો ઓફિસમાં લોહી-પાણી એક કરે અને અહીં પૈસાનો ધુમાડો થાય."

દીપાલી રસોડાના દરવાજે ઊભી રહી ગઈ. તેના હાથમાં લોટવાળા વાસણ હતા. ટેબલ પર પડેલું પાર્સલ માત્ર સાતસો રૂપિયાના સાદા સુતરાઉ ડ્રેસનું હતું, જે તેણે પોતાની શાળામાં પહેરવા માટે ડિસ્કાઉન્ટમાંથી મંગાવ્યો હતો. આ ડ્રેસ ખરીદતાં પહેલાં તેણે ત્રણ વખત વિચાર કર્યો હતો અને પોતાના બીજા નાના-મોટા ખર્ચા કાપ્યા હતા.

"કૌશિક, આ ડ્રેસ મેં મારા ટ્યુશનના મળેલા પૈસામાંથી લીધો છે. અને મારો જૂનો વાદળી કુર્તો બે જગ્યાએથી ફાટી ગયો હતો એટલે મારે શાળાએ પહેરવા માટે એક સારા કપડાની જરૂર હતી," દીપાલીએ શાંત અવાજે ખુલાસો કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો.

"તારા પૈસા એટલે શું? તું કમાય કે હું કમાઉં, પૈસા તો ઘરના જ કહેવાય ને?" કૌશિકનો અવાજ ઊંચો થયો. "અને જરૂરિયાતો તો ક્યારેય પૂરી નથી થતી. સંયમ રાખતાં શીખવું પડે. જો હું પણ આવી રીતે મારા શોખ પાછળ પૈસા ઉડાવવા લાગું તો આ ઘર એક દિવસમાં રસ્તે આવી જાય."

આ વાક્ય સાંભળીને દીપાલીના હોઠ ભીડાઈ ગયા. તેના ગળા સુધી એક તીખો જવાબ આવીને અટકી ગયો, પણ ઘરની શાંતિ ખાતર તે કશું બોલી નહીં. તેણે પાર્સલ હાથમાં લીધું અને ચૂપચાપ બેડરૂમમાં જતી રહી.

બેડરૂમમાં જઈને તેણે કબાટ ખોલ્યો. કબાટના એક નાના ખાનામાં તેના જૂના, રંગ ઊડી ગયેલા સાત-આઠ કુર્તા લટકતા હતા. એ જ કબાટના ઉપરના મોટા શેલ્ફ પર કૌશિકનો અલાયદો સામાન ગોઠવાયેલો હતો. એક મોંઘો ડીએસએલઆર કેમેરો, જેના ત્રણ અલગ અલગ લેન્સ હતા. એક ખાસ પ્રકારનું સાયકલિંગ હેલ્મેટ અને બ્રાન્ડેડ શૂઝ, જે કૌશિકે ગયા મહિને જ 'વીકેન્ડ સાયકલિંગ ગ્રુપ' માટે પંદર હજાર રૂપિયા ખર્ચીને લીધા હતા. એટલું જ નહીં, કૌશિકને જૂના સિક્કા અને મોંઘી ઘડિયાળો ભેગી કરવાનો જબરદસ્ત શોખ હતો. દર બે-ત્રણ મહિને તેના આવા કોઈ શોખ પાછળ હજારો રૂપિયા પાણીની જેમ વહી જતા હતા.

ત્યારે ઘરમાં કોઈ નહોતું પૂછતું કે પૈસા ઝાડ પર ઊગે છે કે નહીં. ગીતાબેન પણ ત્યારે ગર્વથી પડોશીઓને કહેતાં કે મારા દીકરાને સારા શોખ છે, એની કદર કરવી જોઈએ.

પુરુષનો ખર્ચ 'શોખ' અને 'વ્યક્તિત્વ' ગણાતો હતો, જ્યારે સ્ત્રી પોતાની સાદી જરૂરિયાત માટે પણ રૂપિયો વાપરે તો તે 'ઉડાઉપણું' બની જતું હતું. આ બેવડા ધોરણો દીપાલીને છેલ્લા પાંચ વર્ષથી અંદરથી કોરી ખાતા હતા.

બીજા દિવસે રવિવાર હતો. સવારના પહોરમાં જ દરવાજે ઘંટડી વાગી.

દીપાલીએ દરવાજો ખોલ્યો તો સામે ડિલિવરી બોય એક મોટો બોક્સ લઈને ઊભો હતો. બોક્સ પર એક જાણીતી સ્પોર્ટ્સ બ્રાન્ડનું મોટું લેબલ લાગેલું હતું.

"કૌશિકભાઈનું પાર્સલ છે. બાર હજાર આઠસો રૂપિયા કેશ ઓન ડિલિવરી છે," ડિલિવરી બોયે બિલ લંબાવ્યું.

કૌશિક અંદરથી દોડતો આવ્યો. તેના ચહેરા પર ઉત્સાહ છલકાતો હતો. "હા, મારું જ છે! અરે વાહ, આટલું જલ્દી આવી ગયું?" તેણે તરત કબાટમાંથી પર્સ કાઢીને બાર હજાર આઠસો રૂપિયા ગણીને પેલા છોકરાના હાથમાં મૂકી દીધા.

ગીતાબેન હીંચકેથી ઊભા થઈને આવ્યા, "શું છે બેટા આમાં? આટલો મોટો ખોખો શેનો છે?"

"મમ્મી, ગયા અઠવાડિયે તમને વાત કરી હતી ને? અમારા ઓફિસના ગ્રુપે દર રવિવારે બેડમિન્ટન રમવાનું નક્કી કર્યું છે. આ પ્રોફેશનલ ગ્રેફાઇટ રેકેટ અને ખાસ ગ્રીપવાળા સ્પોર્ટ્સ શૂઝ છે. સ્પેશિયલ ઈમ્પોર્ટેડ છે," કૌશિકે વટથી બોક્સ ખોલતાં કહ્યું.

"અરે વાહ, રમવું તો બહુ સારું. શરીર પણ સારું રહે અને ચાર મોટા માણસોમાં ઉઠબેસ થાય," ગીતાબેને ખુશ થઈને દીકરાના માથા પર હાથ ફેરવ્યો.

દીપાલી ડાઇનિંગ ટેબલ સાફ કરતી કરતી આ બધું જોઈ રહી હતી. ગઈકાલે સાંજે સાતસો રૂપિયાના કુર્તા પર ઘરનું બજેટ બગડી જવાની વાતો કરનાર પતિ આજે એક ક્ષણના વિચાર વગર તેર હજાર રૂપિયા રમતના સાધનો પાછળ ખર્ચી ચૂક્યો હતો. અને સાસુમાને તેમાં ઘરની બરબાદીને બદલે 'મોટા માણસોમાં ઉઠબેસ' દેખાતી હતી.

દીપાલીએ કશું ન કહ્યું. તે રસોડામાં ગઈ અને ચા બનાવીને બધાને આપી. તેના ચહેરા પર કોઈ ગુસ્સો નહોતો, પણ આંખોમાં એક વિચિત્ર શાંતિ હતી. તેણે મનોમન કંઈક નક્કી કરી લીધું હતું.

તે જ અઠવાડિયે કૌશિકના મોટા માસાની દીકરીના લગ્નનું આમંત્રણ આવ્યું. લગ્ન બીજા શહેરમાં હતા અને આખો પરિવાર સાથે જવાનો હતો.

લગ્નના બે દિવસ પહેલાં ગીતાબેને દીપાલીને કહ્યું, "વહુ, પેલી તારી લાલ બનારસી સાડી કાઢીને ઇસ્ત્રી કરાવી લેજે. માસાના ત્યાં બધા મોટા ખાતાપીતા ઘરના લોકો આવશે. આપણી આબરૂ દેખાવી જોઈએ."

"મમ્મીજી, એ સાડી તો મારા લગ્નની છે. પાંચ વર્ષ જૂની થઈ ગઈ છે અને હવે મને બરાબર ફિટ પણ નથી થતી," દીપાલીએ સહજતાથી કહ્યું.

"તો શું થઈ ગયું? સાડીઓ કંઈ રોજ રોજ નવી ન લેવાય. સાચવીને પહેરીએ તો દસ વર્ષ ચાલે," ગીતાબેને સલાહ આપી.

શનિવારે સાંજે લગ્નપ્રસંગમાં જવાની તૈયારીઓ શરૂ થઈ. કૌશિકે પોતાનો નવો બ્લેઝર પહેર્યો હતો અને હાથમાં નવી લીધેલી મોંઘી ઘડિયાળ બાંધી હતી. ગીતાબેને પણ પોતાની પાટલીવાળી રેશમી સાડી પહેરી હતી.

"દીપાલી, જલ્દી કર! ગાડી આવી ગઈ છે, મોડું થાય છે," કૌશિકે હોલમાંથી બૂમ પાડી.

બેડરૂમનો દરવાજો ખૂલ્યો અને દીપાલી બહાર આવી. તેને જોઈને કૌશિક અને ગીતાબેન બંનેના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ.

દીપાલીએ એક સાવ સાદો, જૂનો સુતરાઉ કુર્તો પહેર્યો હતો, જેનો રંગ ત્રણ-ચાર જગ્યાએથી સાવ ઉતરી ગયો હતો. ગળા પાસે સહેજ સિલાઈ ઉખડેલી હતી. પગમાં જૂના ફ્લેટ્સ હતા અને ચહેરા પર કોઈ મેકઅપ નહોતો, હાથ પણ સાવ ખાલી હતા.

"આ... આ શું પહેર્યું છે તેં?" કૌશિકની આંખો ફાટી ગઈ. "તારું મગજ તો ઠેકાણે છે ને? આપણે કોઈના લગ્નમાં જઈએ છીએ કે કોઈ સામાન્ય બેસણામાં?"

"કેમ, શું થયું?" દીપાલીએ એકદમ નિર્દોષ ભાવે પૂછ્યું. "આ કપડાં સ્વચ્છ અને ધોયેલાં છે."

"વહુ, તું અમારું નાક કપાવવા બેઠી છે કે શું?" ગીતાબેનનો પારો સાતમા આસમાને પહોંચી ગયો. "ત્યાં સો માણસો ભેગા થશે. તારા જેઠ-જેઠાણી અને નણંદ પણ આવશે. બધા શું કહેશે કે અમે વહુને પહેરવા સારા લૂગડાં પણ નથી આપતા?"

"પણ મમ્મીજી, તમે જ તો કહ્યું હતું ને કે પૈસા ઝાડ પર નથી ઊગતા? સંયમ રાખતાં શીખવું પડે?" દીપાલીનો અવાજ બિલકુલ શાંત હતો, પણ દરેક શબ્દ સોયની જેમ ભોંકાતો હતો. "ગયા અઠવાડિયે જ્યારે મેં સાતસો રૂપિયાનો નવો કુર્તો લીધો ત્યારે ઘરમાં મોટો ભૂકંપ આવી ગયો હતો. મને સમજાયું કે મારા નવા કપડાં ખરીદવાથી ઘર રસ્તે આવી જાય છે. એટલે મેં નક્કી કર્યું કે હવેથી હું કોઈ નવો ખર્ચ નહીં કરું. જે જૂનું છે એ જ પહેરીશ."

"દીપાલી, આ તારી નાદાની બંધ કર!" કૌશિક દાંત પીસીને બોલ્યો. "તારે જે કહેવું હોય એ ઘરમાં કહેવાય. બહાર બધાની સામે મારું અપમાન કરવાની આ કઈ રીત છે? લોકો મને પૂછશે કે મારી પત્ની કેમ આવી ભિખારણ જેવી બનીને ફરી રહી છે!"

"અપમાન?" દીપાલીએ કૌશિકની આંખોમાં સીધું જોયું. પહેલીવાર તેની આંખોમાં ડરને બદલે એક અદભુત મક્કમતા હતી. "કૌશિક, જ્યારે તમે તેર હજાર રૂપિયાના બેડમિન્ટન રેકેટ અને શૂઝ એક પળનો વિચાર કર્યા વગર લાવી શકો છો, જ્યારે તમે પંદર હજારનું સાયકલિંગ હેલ્મેટ પોતાના મોજશોખ માટે વસાવી શકો છો, ત્યારે ઘરની આબરૂ વધે છે. પણ તમારી પત્ની પોતાના જ કમાયેલા પૈસામાંથી સાતસો રૂપિયાનો સાદો ડ્રેસ લે, ત્યારે તમારા ઘરનું બજેટ બગડી જાય છે અને આખો પરિવાર એને ટોણા મારે છે. ત્યારે મારું જે અપમાન થાય છે એનું શું?"

કૌશિક અવાચક થઈ ગયો. તેના મોઢામાંથી એક શબ્દ ન નીકળ્યો.

"શોખ રાખવાનો અધિકાર માત્ર આ ઘરના પુરુષને જ છે?" દીપાલીએ ગીતાબેન તરફ જોયું. "મમ્મીજી, દીકરો હજારો રૂપિયા રમતના સાધનો પાછળ ઉડાવે ત્યારે તમને એમાં તંદુરસ્તી અને મોટા માણસોની સોબત દેખાય છે. પણ વહુ પોતાના માટે એક જોડ કપડાં માંગે ત્યારે તમને ઉડાઉ દેખાય છે. શા માટે? કારણ કે હું આ ઘરની વહુ છું એટલે મારી કોઈ અંગત ઈચ્છાઓ કે જરૂરિયાતો હોવી જ ન જોઈએ? મારે માત્ર ઘરની સેવા કરવાની અને જૂના થીંગડાં મારીને ફરવાનું?"

ગીતાબેને શરમથી નજર નીચી કરી લીધી. તેમને પહેલીવાર સમજાયું કે તેમના શબ્દો કેટલા પક્ષપાતી હતા.

"જો મારી સાચી પરિસ્થિતિ બતાવવાથી તમારી આબરૂ જતી હોય કૌશિક," દીપાલીએ આગળ કહ્યું, "તો એ આબરૂ સાચી નથી, માત્ર એક ઢોંગ છે. જો તમારી પત્ની સારા કપડાં પહેરીને તમારી બાજુમાં ઊભી રહે ત્યારે જ તમારી ઈજ્જત વધતી હોય, તો એ પત્નીની મૂળભૂત જરૂરિયાતોને માન આપતાં પણ શીખવું પડશે. હું કોઈ બિનજરૂરી ખર્ચા નથી કરતી. પણ મારી વાજબી જરૂરિયાતને પણ ગુનો ગણવામાં આવે એ હવે મારાથી સહન નહીં થાય."

હોલમાં પિન ડ્રોપ સાયલન્સ છવાઈ ગયું. બહાર ગાડીનો હોર્ન વાગ્યો, પણ કોઈ હલ્યું નહીં.

કૌશિકના મનમાં દીપાલીના શબ્દો ઘૂમરાતા રહ્યા. તેણે ટેબલ પર પડેલી પોતાની મોંઘી ઘડિયાળ અને નવા જૂતા તરફ જોયું, અને પછી દીપાલીના ફિક્કા પડી ગયેલા કુર્તા સામે જોયું. તેને અંદરથી એક ઊંડો આંચકો લાગ્યો. તે હંમેશાં પોતાની જાતને એક પ્રગતિશીલ અને સારો પતિ માનતો હતો. પણ હકીકતમાં તે પોતાના સ્વાર્થ અને શોખમાં એટલો અંધ થઈ ગયો હતો કે પોતાની સાથે જીવતી સ્ત્રીની નાની નાની ખુશીઓને તેણે તુચ્છ ગણી લીધી હતી. તે પૈસાની બચતના નામે દીપાલી પર રોફ જમાવતો હતો, જ્યારે પોતાના પર પૈસા ઉડાવતી વખતે નિયમો ભૂલી જતો હતો.

કૌશિકે ઊંડો શ્વાસ લીધો. તેણે આગળ વધીને ગાડીની ચાવી ટેબલ પર મૂકી દીધી.

"કૌશિક, મોડું થાય છે..." ગીતાબેને ધીમેથી કહ્યું.

"આપણે નથી જતાં મમ્મી," કૌશિકનો અવાજ ભારે થઈ ગયો હતો.

"શું?" ગીતાબેન ચોંકી ગયા.

"હા મમ્મી. જ્યાં સુધી હું મારા ઘરની વાસ્તવિકતા સ્વીકારી ન શકું, ત્યાં સુધી બહાર જઈને ખોટો દેખાવ કરવાનો કોઈ અર્થ નથી," કૌશિક દીપાલી પાસે ગયો.

તેણે દીપાલીના બંને હાથ પોતાના હાથમાં લીધા. કૌશિકની આંખોમાં પહેલીવાર પસ્તાવો દેખાતો હતો.

"મને માફ કરી દે દીપાલી," કૌશિકનો અવાજ ધ્રૂજતો હતો. "હું એટલો આંધળો થઈ ગયો હતો કે મને મારા પોતાના ખર્ચા 'જરૂરી શોખ' લાગતા હતા અને તારી વાજબી જરૂરિયાતો 'ફાલતુ ખર્ચ' લાગતી હતી. મેં ક્યારેય એ વિચાર્યું જ નહીં કે આ ઘર જેટલું મારું છે એટલું જ તારું પણ છે. તું આ ઘરની વહુ છે, કોઈ આશ્રિત નથી કે તારે પોતાના જ પૈસા વાપરવા માટે મારા ખુલાસા કરવા પડે કે ટોણા સાંભળવા પડે."

ગીતાબેન પણ ધીમા પગલે આગળ આવ્યા. તેમણે દીપાલીના ખભા પર હાથ મૂક્યો. "દીકરી, મને પણ માફ કરજે. સાસુ બનવાના વહેમમાં હું એ ભૂલી ગઈ કે હું પણ એક સ્ત્રી છું. મેં હંમેશાં દીકરાની ભૂલો પર પડદો પાડ્યો અને તારી નાની વાતને પણ મોટું રૂપ આપી દીધું. તારી આ ચૂપકીદી પાછળ આટલી મોટી પીડા હતી એ હું સમજી ન શકી."

દીપાલીની આંખમાંથી એક આંસુ સરી પડ્યું અને તેના ગાલ પરથી વહી ગયું. આ આંસુ દુઃખના નહોતા, પણ વર્ષોથી જામેલો ભાર હળવો થયાના હતા.

કૌશિકે પોતાના ખિસ્સામાંથી ક્રેડિટ કાર્ડ કાઢીને દીપાલીના હાથમાં મૂક્યું. "લગ્નમાં આપણે મોડા પહોંચીશું તો ચાલશે. પણ પહેલાં આપણે બંને બજાર જઈશું. તને જે ગમે, જેટલા ગમે એટલા કપડાં તું પોતાની પસંદગીથી લઈશ. અને આ કોઈ ઉપકાર નથી, આ તારો અધિકાર છે જે મેં આટલા સમયથી છીનવી રાખ્યો હતો."

દીપાલીએ સ્મિત સાથે કાર્ડ પાછું તેના હાથમાં મૂકી દીધું. "મારે આખા બજારની જરૂર નથી કૌશિક. મારે માત્ર એ સન્માન જોઈતું હતું જે આજે મને આ ઘરમાં મળી ગયું. મારા કબાટમાં એક સાડી છે જે હું દસ મિનિટમાં પહેરીને તૈયાર થઈ જાઉં છું. આપણે પરિવારના લગ્નમાં ચોક્કસ જઈશું."

જ્યારે દીપાલી તૈયાર થઈને બહાર આવી, ત્યારે તેણે કોઈ મોંઘી સાડી નહોતી પહેરી, પણ તેના ચહેરા પરનું આત્મસન્માન અને હળવાશ કોઈપણ ઘરેણાં કરતાં વધુ ચમકતાં હતાં. કૌશિકે તેને જોઈને એક આદરભર્યું સ્મિત આપ્યું. ઘરમાં કોઈ નિયમો બદલાયા નહોતા, પણ દ્રષ્ટિકોણ કાયમ માટે બદલાઈ ગયો હતો.

આવી નવી અને જીવનપ્રેરક વાર્તાઓ સતત મેળવવા માટે અમારા પેજ અને વેબસાઇટની મુલાકાત લેતા રહો! 📖✨