મોટા સાહેબની ખાનગી કેબિન સાફ કરતા ગરીબ પટાવાળાના હોશ ઊડી ગયા, દીવાલ પર જૂનો ફોટો જોતાં જ...

સવારના છ વાગ્યા હતા અને રમેશે પોતાના જૂના પતરાવાળા મકાનના ઓટલા પર બેસીને ફાટેલા ખાખી યુનિફોર્મ પર સોય-દોરાથી થીગડું મારવાનું પૂરું કર્યું.

રસોડામાંથી તેની પત્ની મંજુએ હાથમાં કાચના જૂના ગ્લાસમાં ફિક્કી ચા આપતાં એક ઊંડો નિસાસો નાખ્યો.

'રમેશ, આજે મકાનમાલિક ભાડું ઉઘરાવવા આવવાનો છે, છેલ્લા ત્રણ મહિનાનું નવ હજાર રૂપિયા ભાડું બાકી છે.'

'જો આજે સાંજ સુધીમાં રૂપિયા નહીં આપીએ તો એ આપણો તમામ સામાન રસ્તા પર ફેંકી દેવાની ધમકી આપી ગયો છે.'

મંજુએ રસોડાના તૂટેલા ડબ્બામાંથી લોટ કાઢતાં આંસુ ભરી આંખે કહ્યું કે તમારા શરીરમાં હવે પહેલાં જેવી તાકાત નથી રહી, છતાં આખી જિંદગી તમે પરિવાર માટે ઘસાઈ ગયા.

તેમણે યાદ કર્યું કે પચ્ચીસ વર્ષોમાં રમેશે ક્યારેય પોતાના માટે નવો કુર્તો નહોતો ખરીદ્યો, પણ હંમેશા પારકાના દુઃખમાં પોતાનું સર્વસ્વ આપી દેતો હતો.

રમેશે હસીને મંજુને સાંત્વના આપી હતી કે ઈમાનદારીથી કરેલું કર્મ ક્યારેય એળે જતું નથી, ઈશ્વર બધું જોતો હોય છે.

રમેશે ચાનો ઘૂંટડો ગળે ઉતાર્યો અને માથું નીચું ઢાળીને કહ્યું, 'મંજુ, કંપનીમાં આજે નવા કડક સીઈઓ સાહેબ આવવાના છે, કદાચ આજે મને થોડો એડવાન્સ પગાર મળી જાય.'

દીકરી પૂજા પણ રસોડામાંથી બહાર આવી અને પિતાના પગે લાગતાં બોલી, 'બાપુજી, મારી કોલેજની પરીક્ષાની ફી ભરવાની પણ છેલ્લી તારીખ છે.'

રમેશે દીકરીના માથે ધ્રૂજતો હાથ મૂક્યો અને આંસુ લૂછતાં કહ્યું, 'તું ચિંતા ન કર બેટા, હું આજે ગમે તેમ કરીને વ્યવસ્થા કરી લઈશ.'

રમેશ પોતાની જૂની સાયકલ લઈને શહેરના સૌથી મોટા પચાસ માળના ગ્લાસ ટાવર જેવા કોર્પોરેટ હેડક્વાર્ટરે પહોંચ્યો.

તે આ કંપનીમાં છેલ્લા ત્રણ વર્ષથી સામાન્ય પટાવાળા તરીકે સાફ-સફાઈ અને ચા-પાણી પહોંચાડવાનું કામ કરતો હતો.

આજે આખી ઓફિસમાં ભયંકર સન્નાટો અને તણાવ છવાયેલો હતો, કારણ કે વિદેશથી ભણીને આવેલા ત્રીસ વર્ષના યુવાન સીઈઓ આનંદભાઈ ચાર્જ સંભાળવાના હતા.

ઓફિસના મેનેજરે રમેશને બોલાવીને કડક અવાજે ધમકાવ્યો, 'જો રમેશ, સાહેબની કેબિનમાં એક કણ પણ ધૂળ ન રહેવી જોઈએ!'

'આનંદ સાહેબ સ્વભાવના બહુ કડક અને શિસ્તબદ્ધ છે, જો સહેજ પણ ભૂલ થઈ તો તને સીધો નોકરીમાંથી બહાર કાઢી મૂકશે!'

ઓફિસના ગ્રાઉન્ડ ફ્લોર પર મોંઘી ગાડીઓમાંથી ઉતરતા મોટા અધિકારીઓ રમેશ સામે નજર પણ નહોતા નાખતા.

જુનિયર સુપરવાઈઝરે રમેશના હાથમાં કચરાની ટોપલી પકડાવતાં તુમાખીથી કહ્યું હતું કે જો આજે એક પણ ફરિયાદ આવી તો સીધો પગાર કાપી લેવામાં આવશે.

પણ રમેશ પોતાના સ્વભાવ મુજબ માથું નમાવીને પ્રભુનું નામ લઈને કામમાં લાગી ગયો હતો.

રમેશ હાથમાં પોતાનો પીળો પોતો અને ધૂળ સાફ કરવાનું કપડું લઈને સૌથી ઉપરના માળે આવેલી આલીશાન કેબિનમાં પ્રવેશ્યો.

કેબિન સાચે જ કોઈ રાજાના મહેલ જેવી હતી, જેમાં મોંઘા ઈટાલિયન સોફા અને ચમકતું લાકડાનું મોટું ટેબલ હતું.

બરાબર તે જ સમયે આનંદ સાહેબ તમામ મોટા ડિરેક્ટર્સ સાથે નીચે બોર્ડરૂમમાં મીટિંગ કરી રહ્યા હતા.

રમેશ ધીમે-ધીમે ટેબલ અને કાચની બારીઓ સાફ કરવા લાગ્યો.

જ્યારે તે સાહેબની રિવોલ્વિંગ ખુરશીની પાછળ આવેલી મોટી લાકડાની કેબિનેટ પાસે પહોંચ્યો, ત્યારે તેનું ધ્યાન એક ખૂણા તરફ ગયું.

ત્યાં એક રેશમી પડદો સહેજ ખસેલો હતો અને તેની પાછળ દીવાલ પર સોનાની સુંદર ફ્રેમમાં જડેલો એક જૂનો ફોટોગ્રાફ લટકતો હતો.

રમેશનું ધ્યાન અનાયાસે એ ફોટોગ્રાફ તરફ ખેંચાયું અને તેણે કપડું ફેરવીને ફ્રેમ પરની ધૂળ સાફ કરી.

પણ જેવો તેનો હાથ અટક્યો અને તેની નજર એ ફોટા પર સ્થિર થઈ, કે તરત જ રમેશના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ!

તેના હાથમાંથી સફાઈનું કપડું નીચે લાદી પર પડી ગયું અને તેનું આખું અસ્તિત્વ થરથર કાંપવા લાગ્યું!

એ તસવીર કોઈ મોંઘી ગાડી કે મોટા નેતાઓની નહોતી, પણ પચ્ચીસ વર્ષ જૂની એક સરકારી સિવિલ હોસ્પિટલના ઓટલાની હતી!

ફોટામાં એક ગરીબ, દુબળો-પાતળો મજૂર, જેણે ફાટેલું ધોતીયું પહેર્યું હતું અને હાથમાં લોહી નીકળતી પટ્ટીઓ બાંધેલી હતી, તે એક માસૂમ બાળકને પોતાના ખભા પર બેસાડીને ઊભો હતો!

અને એ ફોટામાં દેખાતો ગરીબ મજૂર બીજો કોઈ નહીં, પણ ખુદ રમેશ પોતે હતો!

અને એના ખભા પર લપેટાયેલું પેલું ત્રણ મહિનાનું તાવમાં ધખધખતું અનાથ બાળક... એ બાળક બીજું કોઈ નહીં, પણ આ કંપનીના અબજોપતિ સીઈઓ આનંદ હતા!

રમેશની આંખોમાંથી આંસુનો ધોધ વહી નીકળ્યો અને તેના મગજમાં પચ્ચીસ વર્ષ જૂની એ તોફાની રાત તાજી થઈ ગઈ.

પચ્ચીસ વર્ષ પહેલાં કાળઝાળ ચોમાસાની એક અંધારી રાત્રે રેલવે પ્લેટફોર્મની પાછળ કચરાના ઢગલામાંથી રમેશને એક નવજાત શિશુ રડતું મળ્યું હતું.

તે સમયે એ માસૂમ બાળક ન્યુમોનિયા અને ભયાનક ઈન્ફેક્શનથી પીડાઈ રહ્યું હતું અને ડોક્ટરોએ હાથ ઊંચા કરી દીધા હતા.

રમેશ પાસે દવાના પૈસા નહોતા, એટલે તેણે રાત્રે હોટલોમાં જૂઠા વાસણો માંજવાનું કામ શરૂ કર્યું હતું.

તેની પત્ની મંજુએ પોતાના પગની એકમાત્ર ચાંદીની કડલી વેચી દીધી હતી જેથી એ અજાણ્યા બાળકના ઈન્જેક્શન આવી શકે.

રમેશે સાત દિવસ અને સાત રાત સુધી સરકારી હોસ્પિટલના ઓટલા પર ભૂખ્યા પેટે બેસીને એ બાળકની રક્ષા કરી હતી.

જ્યારે એ બાળક સાવ સાજુ થઈ ગયું, ત્યારે એક નિઃસંતાન શ્રીમંત પરિવારે એ બાળકને કાયદેસર દત્તક લેવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી હતી.

રમેશે પોતાના મમતાના આંસુ પીને એ બાળકનું ભવિષ્ય સુધરે તે માટે ચૂપચાપ તેને એ અમીર પરિવારને સોંપી દીધું હતું અને એક રૂપિયો પણ લીધા વગર દૂર ચાલ્યો ગયો હતો!

રમેશ હજુ એ ફોટો જોઈને રડી રહ્યો હતો, ત્યાં જ કેબિનનો દરવાજો ખટાક દઈને ખૂલ્યો.

સામેથી સૂટ-બૂટ પહેરેલા, હાથમાં મોંઘી બ્રીફકેસ પકડેલા આનંદ સાહેબ અંદર પ્રવેશ્યા.

કેબિનમાં પટાવાળાને રડતો જોઈને અને પોતાના અતિ ગુપ્ત ફોટા પાસે ઊભેલો જોઈને આનંદના પગ થંભી ગયા.

રમેશ ગભરાઈ ગયો અને બંને હાથ જોડીને ધ્રૂજતા અવાજે બોલ્યો, 'સાહેબ, મને માફ કરી દો! હું માત્ર ધૂળ સાફ કરતો હતો, મારી કોઈ ભૂલ થઈ ગઈ હોય તો મને કાઢી ન મુકશો!'

પણ આનંદ સાહેબે કશું જ ન કહ્યું.

તેમની આંખો રમેશના ચહેરા પર, તેના કરચલીવાળા ગાલ પર અને તેની આંખોમાં વહેતા આંસુ પર સ્થિર થઈ ગઈ.

આનંદના હાથમાંથી પેલી કરોડો રૂપિયાની ડીલવાળી બ્રીફકેસ નીચે પડી ગઈ.

આખી ઓફિસમાં જે સીઈઓનો અવાજ સાંભળીને મોટા-મોટા મેનેજરો કાંપતા હતા, એ સીઈઓની આંખોમાંથી ચોધાર આંસુ વહી નીકળ્યા!

આનંદે એક પણ ક્ષણનો વિચાર કર્યા વગર આગળ વધીને કેબિનનો દરવાજો અંદરથી લોક કરી દીધો.

અને પછી જે બન્યું, તે જોઈને રમેશના શ્વાસ થંભી ગયા.

કંપનીના અબજોપતિ માલિક આનંદ સીધા રમેશના ચરણોમાં સાષ્ટાંગ ઢળી પડ્યા!

તેમણે પોતાના બંને હાથ રમેશના ધૂળ ભરેલા જૂના ચંપલ પર મૂકી દીધા અને માથું પછાડીને પોકેપોકે રડવા લાગ્યા.

'બાપુજી... મારા સાચા બાપુજી! તમે મને ઓળખ્યો નહીં?' આનંદનો અવાજ રડીને રૂંધાઈ ગયો હતો.

રમેશ સાવ સુન્ન થઈ ગયો, તેણે ધ્રૂજતા હાથે આનંદને ઊભો કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો, 'સાહેબ, આ તમે શું કરી રહ્યા છો? તમે કંપનીના માલિક છો અને હું એક સામાન્ય પટાવાળો છું!'

આનંદે પોતાના શર્ટના ઉપરના બટન ખોલ્યા અને ગળામાંથી કાળો દોરો બહાર કાઢ્યો.

એ દોરામાં એક નાનું ચાંદીનું જૂનું માદળિયું પરોવેલું હતું, જેના પર 'ઓમ' લખેલું હતું.

આ એ જ માદળિયું હતું જે રમેશે પચ્ચીસ વર્ષ પહેલાં હોસ્પિટલમાંથી વિદાય આપતી વખતે એ બાળકના ગળામાં પ્રેમથી બાંધ્યું હતું!

'બાપુજી, આ જુઓ... આ તમારો આપેલો સંસ્કાર અને પ્રેમ છે જેણે મને આખી જિંદગી જીવાડ્યો છે!' આનંદે રડતાં રડતાં કહ્યું.

'મારા પાલક માતા-પિતાએ મને બધું આપ્યું, પણ મરતી વખતે તેમણે મને આ ફોટો અને માદળિયું આપતાં કહ્યું હતું કે તારા અસલી ભગવાન તો આ મજૂર છે જેણે પોતાનું લોહી રેડીને તારો જીવ બચાવ્યો હતો!'

આનંદે જણાવ્યું કે લંડનમાં મારા પાલક પિતાએ પોતાના અંતિમ શ્વાસ લેતી વખતે મારા હાથમાં ગંગાજળ મૂકીને વચન લીધું હતું કે તારા અસલી પિતાને શોધીને એમની સેવા કરજે.

તેમણે કહ્યું હતું કે જે માણસે પોતાની ભૂખ ભૂલીને તને અમૃત પાયું હતું, એના ઋણમાંથી મુક્ત થવું એ જ તારા જીવનનું સૌથી મોટું કર્તવ્ય છે.

આ પવિત્ર સ્મૃતિઓએ આનંદની આંખોને કાયમ માટે આદરથી ભરી રાખી હતી.

'હું છેલ્લા પાંચ વર્ષથી આખા દેશમાં તમને શોધી રહ્યો હતો બાપુજી!'

'જ્યારે મને ખબર પડી કે તમે આ કંપનીની સિક્યોરિટી એજન્સીમાં કામ કરો છો, ત્યારે મેં આખી કંપની જ ખરીદી લીધી જેથી હું મારા પિતાની સેવા કરી શકું!'

આ શબ્દો સાંભળતાં જ રમેશના કાળજાના ટુકડે-ટુકડા થઈ ગયા.

જે સંતાનને તેણે પચ્ચીસ વર્ષ પહેલાં ગુમાવી દીધું હતું, એ સંતાન આજે દુનિયાનો સૌથી મોટો માણસ બનીને તેના ચરણોમાં નતમસ્તક ઊભો હતો!

રમેશે આનંદને ઊભો કર્યો અને બંને હાથથી પોતાના હૃદય સરસો ચાંપી લીધો.

બંને જણા એકબીજાને ગળે મળીને બાળકોની જેમ રડવા લાગ્યા.

આનંદે તરત જ પોતાની અંગત ગાડી મોકલીને રમેશના ઘરેથી મંજુ અને પૂજાને બોલાવી લીધા.

જ્યારે મંજુ કેબિનમાં પ્રવેશી, ત્યારે આનંદ સીધો તેના પગમાં પડી ગયો, 'મા... તારો દીકરો પાછો આવી ગયો!'

મંજુએ આનંદના માથે હાથ મૂક્યો અને તેની આંખોમાંથી હર્ષના આંસુ વહી નીકળ્યા.

આનંદે તે જ ક્ષણે આખી કંપનીના તમામ કર્મચારીઓને બોલાવીને એક ભવ્ય સભા બોલાવી.

તેણે જાહેરમાં માઈક પર જાહેરાત કરી કે રમેશભાઈ આ કંપનીના માત્ર કર્મચારી નથી, પણ આ કંપનીના મુખ્ય માર્ગદર્શક અને વાલી છે.

અને પૂજાના તમામ ઉચ્ચ અભ્યાસ અને લગ્નની જવાબદારી પોતે એક મોટા ભાઈ તરીકે નિભાવશે.

તેણે રમેશ અને મંજુના હાથમાં એક નવા બંગલાના દસ્તાવેજો અને ગાડીની ચાવીઓ મૂકી દીધી.

આખી કંપનીના હજારો કારીગરો અને અધિકારીઓએ ઊભા થઈને તાળીઓના ગડગડાટ સાથે રમેશભાઈનું સન્માન કર્યું.

પૂજાએ પોતાના નવા ભાઈ આનંદના હાથ પર રાખડી બાંધી અને આખો હોલ લાગણીઓના મહાસાગરમાં ડૂબી ગયો.

એ ગરીબ ઝૂંપડીના દિવસો ભૂંસાઈને ઘરમાં સુખ, શાંતિ અને પરમ સંતોષની અખંડ સરવાણી વહેવા લાગી.

રમેશે ભીની આંખે કહ્યું, 'બેટા આનંદ, મને સંપત્તિનો કોઈ મોહ નથી, પણ તું આટલો મોટો માણસ બનીને પણ તારા સંસ્કાર ન ભૂલ્યો, એ જ મારી જિંદગીની સૌથી મોટી કમાણી છે.'

એ આલીશાન કાચની કેબિનમાં ગરીબી અને લાચારીનો અંધકાર સદાય માટે ઓગળી ગયો હતો.

અને એક નિઃસ્વાર્થ પિતાના પવિત્ર ત્યાગ અને પુત્રના સમર્પણનો સૂર્ય સદાય માટે ઝળહળી ઊઠ્યો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.