નાની દુકાન માટે સાત કરોડની ઓફર ઠુકરાવનાર પિતા સામે દીકરાએ જૂની ડાયરી વાંચી તો...

બપોરના સમયે જૂના બજારના મુખ્ય નાકે આવેલી નાની કરિયાણાની દુકાનમાં હસમુખ જૂના લાકડાના ટેબલ પાછળ બેઠા હતા. દુકાનમાં ગોળ, તેલ, મસાલા અને અનાજના કોથળાઓ વ્યવસ્થિત ગોઠવાયેલા હતા. દુકાનના પાટિયા પર પચાસ વર્ષ જૂનું બોર્ડ લટકતું હતું જેના પર તેમના પિતા મોહનલાલનું નામ લખેલું હતું.

તેમનો અઠ્ઠાવીસ વર્ષનો દીકરો વિપુલ હાથમાં સ્માર્ટફોન લઈને દુકાનના ઓટલે અકળાયેલો ઊભો હતો. વિપુલે એમબીએનો અભ્યાસ કર્યો હતો અને તેને આ જૂની, ધૂળવાળી દુકાનમાં બેસવું સાવ અપમાનજનક લાગતું હતું. તે આધુનિક કંપનીઓમાં મોટી નોકરી અને વૈભવી જીવનના સપના જોતો હતો.

દુકાનની સામે અચાનક એક ચમકતી કાળી લક્ઝરી ગાડી આવીને ઊભી રહી. ગાડીમાંથી એક મોટો રિયલ એસ્ટેટ ડેવલપર અજય સૂટ-બૂટ પહેરીને બહાર નીકળ્યો. અજયના હાથમાં એક મોંઘો લેધર બ્રીફકેસ હતો અને તેના ચહેરા પર પૈસાની તાકાતનું અભિમાન સ્પષ્ટ દેખાતું હતું.

અજયે દુકાનમાં પ્રવેશ કરીને ચારેય બાજુ તુચ્છકારભરી નજરે જોયું. અજયે સીધા હસમુખ સામે બેસીને ટેબલ પર એક કાનૂની દસ્તાવેજ અને ચેકબુક મૂક્યા. અજયે કહ્યું કે હસમુખભાઈ, અમારી કંપની આ આખા વિસ્તારમાં એક વિશાળ શોપિંગ મોલ અને મલ્ટીપ્લેક્સ બનાવી રહી છે.

અજયે આગળ ઉમેર્યું કે તમારી આજુબાજુની તમામ જમીનો અમે ખરીદી લીધી છે, માત્ર તમારી આ નાની ખૂણાની દુકાન પ્રોજેક્ટના મુખ્ય દરવાજાની વચ્ચે નડે છે. તમારી આ તૂટેલી દુકાનની બજાર કિંમત પચાસ લાખ પણ નથી, પણ હું તમને રોકડા પાંચ કરોડ રૂપિયા અને મોલમાં એક મોટી દુકાન આપવા તૈયાર છું.

પરંતુ હસમુખના ચહેરા પર કોઈ ઉત્તેજના નહોતી. હસમુખે ધીમેથી પોતાના ચશ્મા સરખા કર્યા અને અજય સામે હાથ જોડતાં અત્યંત શાંત અવાજે કહ્યું કે અજયભાઈ, આ દુકાન વેચવા માટે નથી. તમે પાંચ કરોડ આપો કે પચાસ કરોડ, હું આ દુકાનનો એક પથ્થર પણ નહીં વેચું.

પાંચ કરોડ રૂપિયાનો આંકડો સાંભળતાં જ વિપુલના કાન ચમકી ઊઠ્યા અને તેની આંખો પહોળી થઈ ગઈ. વિપુલના હૃદયના ધબકારા વધી ગયા. તેના મનમાં મોંઘી ગાડીઓ, મોટો બંગલો અને આરામદાયક વૈભવી જિંદગીના સપનાઓ રમવા લાગ્યા.

આ સાંભળીને અજય સ્તબ્ધ થઈ ગયો અને વિપુલના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ. વિપુલે આગળ વધીને આક્રોશભર્યા અવાજે પિતાને કહ્યું કે પપ્પા, તમારું મગજ ઠેકાણે છે કે નહીં. પાંચ કરોડ રૂપિયા આપણી સાત પેઢીમાં કોઈએ જોયા નથી, તમે આટલી મોટી ઓફર કેમ ઠુકરાવી રહ્યા છો.

હસમુખે વિપુલ સામે જોયું પણ કોઈ દલીલ ન કરી. તેમણે અજયને નમ્રતાથી કહ્યું કે સાહેબ, તમારી ચા ઠંડી થઈ ગઈ છે, ચા પીને તમે પધારી શકો છો. મારો નિર્ણય અંતિમ છે.

અજય અપમાનિત થઈને ઊભો થયો અને કાગળો પેક કરતાં બોલ્યો કે હસમુખભાઈ, તમે પસ્તાશો. મારી આ ઓફર માત્ર ચોવીસ કલાક માટે છે, કાલ સવારે હું કાયદાકીય રસ્તો અપનાવીશ. અજય ગુસ્સામાં ગાડીમાં બેસીને નીકળી ગયો.

અજયના જતાં જ વિપુલનો ગુસ્સો જ્વાળામુખીની જેમ ફાટી નીકળ્યો. વિપુલે દુકાનના ટેબલ પર હાથ પછાડ્યો અને પિતા પર આક્ષેપોની ઝડી વરસાવી દીધી. વિપુલે કહ્યું કે તમે આખી જિંદગી માત્ર કોથળા ઉપાડ્યા અને હવે મારા ભવિષ્ય પર પણ લાત મારી રહ્યા છો.

સાંજે ઘરે પહોંચીને વિપુલે માતા કમળા સામે પણ આખી વાત રજૂ કરી. કમળા પણ આશ્ચર્યમાં પડી ગઈ અને તેણે હસમુખને સમજાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો. કમળાએ કહ્યું કે તમે આખી જિંદગી ચૌદ કલાક વૈતરું કર્યું છે, હવે ઘડપણમાં સુખ ભોગવવાનો સમય આવ્યો છે તો આટલો હઠાગ્રહ કેમ કરો છો.

વિપુલે કડવાશથી કહ્યું કે જો તમે આ દુકાન નહીં વેચો તો હું આ ઘર છોડીને કાયમ માટે ચાલ્યો જઈશ. મારે તમારી સાથે આ ગરીબીમાં નથી સડવું. હસમુખે ચૂપચાપ માથું નીચું રાખીને બંનેની વાતો સાંભળી પણ પોતાનો નિર્ણય ન બદલ્યો.

બીજા દિવસે સવારે વિપુલે પોતાના કપડાં બેગમાં ભરવા માંડ્યા. તે ઘર છોડીને જવાની પૂરી તૈયારી કરી ચૂક્યો હતો. હસમુખે ઓસરીમાં આવીને વિપુલનો હાથ પકડ્યો અને કહ્યું કે બેટા, જતાં પહેલાં મારી સાથે માત્ર અડધો કલાક દુકાને ચાલ, પછી તારી મરજી હોય ત્યાં જજે.

વિપુલ અણગમા સાથે પિતાની સાથે દુકાને ગયો. સવારના આઠ વગ્યા હતા અને હસમુખે દુકાનનું શટર ખોલ્યું. અગરબત્તી પ્રગટાવીને હસમુખે દુકાનના મંદિરમાં હાથ જોડ્યા અને પછી વિપુલને પોતાની બાજુની લાકડાની જૂની પાટલી પર બેસાડ્યો.

થોડી જ વારમાં એક વૃદ્ધ માજી લાકડીના ટેકે ધ્રૂજતા પગલે દુકાને આવ્યાં. માજીના હાથમાં એક જૂની કાપડની થેલી અને એક જૂની ફાટેલી ડાયરી હતી. માજીએ હસમુખ સામે હાથ જોડીને કહ્યું કે બેટા, મારા દીકરાની નોકરી છૂટી ગઈ છે અને ઘરમાં નાના બાળકો બે દિવસથી ભૂખ્યા છે.

હસમુખે એક ક્ષણનો પણ વિચાર કર્યા વિના પાંચ કિલો ઘઉંનો લોટ, બે કિલો ચોખા, તેલ અને બાળકો માટે દૂધના પાઉચ થેલીમાં ભરી આપ્યા. હસમુખે માજીને વહાલથી કહ્યું કે માજી, ચિંતા ન કરો, જ્યારે સગવડ થાય ત્યારે પૈસા આપજો. માજીની આંખોમાંથી આંસુ વહી નીકળ્યાં અને તેમણે હસમુખના માથા પર હાથ મૂકીને આશીર્વાદ આપ્યા.

માજીના ગયા પછી એક રિક્ષાચાલક આવ્યો જેની દીકરી બીમાર હતી. હસમુખે પોતાના ગલ્લામાંથી તાત્કાલિક હજાર રૂપિયા કાઢીને તેના હાથમાં મૂક્યા અને કહ્યું કે પહેલાં દવાખાને જા. વિપુલ આ બધું સ્તબ્ધ થઈને જોઈ રહ્યો હતો.

વિપુલે અકળાઈને પૂછ્યું કે પપ્પા, તમે આ શું કરી રહ્યા છો. તમે વેપાર કરો છો કે ધર્માદો ચલાવો છો. આ લોકો ક્યારેય તમારા પૈસા પાછા નહીં આપે.

હસમુખે કોઈ ઉત્તર ન આપ્યો પણ દુકાનના જૂના તિજોરીમાંથી એક ખૂબ જ જૂની, પીળા પડી ગયેલા પાનાવાળી ડાયરી બહાર કાઢી. એ ડાયરી હસમુખના પિતા મોહનલાલના સમયની હતી. હસમુખે એ ડાયરી વિપુલના હાથમાં મૂકી.

હસમુખે ગળગળા અવાજે કહ્યું કે બેટા વિપુલ, આજે હું તને એ સત્ય કહેવા માંગુ છું જે મેં તારાથી પચીસ વર્ષ સુધી છુપાવી રાખ્યું હતું. આ ડાયરીના પાના વાંચ અને જો કે તારી જિંદગીની કિંમત શું છે.

વિપુલે ધ્રૂજતા હાથે એ ડાયરી ખોલી. ડાયરીના પાના પર પચીસ વર્ષ પહેલાંની એક દર્દનાક તારીખ લખેલી હતી. એ સમયે શહેરમાં ભયાનક પૂર અને મહામારી ફેલાયા હતા અને વેપાર-ધંધા સાવ ઠપ થઈ ગયા હતા.

હસમુખે આંસુ લૂછતાં કહ્યું કે બેટા, તે સમયે તું માત્ર ત્રણ વર્ષનો હતો. તને અચાનક ફેફસાંનો ગંભીર ન્યુમોનિયા અને ઈન્ફેક્શન થઈ ગયું હતું. ડોક્ટરોએ હાથ ઊંચા કરી દીધા હતા અને તારા ઈલાજ માટે તાત્કાલિક પચાસ હજાર રૂપિયાની જરૂર હતી.

એ જમાનામાં અમારા ખિસ્સામાં પચાસ રૂપિયા પણ નહોતા. મારા પિતા મોહનલાલ અને હું આખી રાત શહેરના મોટા મોટા શાહુકારો અને વેપારીઓના પગમાં પડ્યા પણ કોઈએ એક રૂપિયો ઉછીનો ન આપ્યો. તારો શ્વાસ ધીમો પડી રહ્યો હતો અને તું મોતની અણી પર હતો.

જ્યારે અમે સાવ નિરાશ થઈને ઘરે પાછા ફર્યા, ત્યારે આ જૂના બજારના ગરીબ મજૂરો, લારીવાળાઓ, રિક્ષાચાલકો અને સામાન્ય ગૃહિણીઓને આ વાતની ખબર પડી. તેમણે જે કર્યું તે સાંભળીને આજે પણ મારા રૂંવાડાં ઊભાં થઈ જાય છે.

વિપુલે ડાયરીમાં જોયું તો તેમાં સેંકડો લોકોના નામ અને તેમની સામે લખેલી નાની રકમો હતી. કોઈ શાકભાજીવાળાએ પોતાના દિવસની આખી કમાણી આપી હતી, કોઈ ગરીબ વિધવાએ પોતાના કાનની સોનાની વાળી ગિરવે મૂકી દીધી હતી. એક રિક્ષાવાળાએ પોતાના લોહીનું દાન કરીને પૈસા એકઠા કર્યા હતા.

એ ગરીબ લોકોએ એક-એક રૂપિયો ભેગો કરીને રાતોરાત પચાસ હજાર રૂપિયા એકઠા કર્યા અને હોસ્પિટલમાં જમા કરાવ્યા. એ લોકોના પરસેવા અને બલિદાનના કારણે જ તને નવું જીવન મળ્યું હતું. તારા શરીરમાં જે શ્વાસ ચાલે છે, તે આ બજારના ગરીબ લોકોના ઋણથી ચાલે છે.

વિપુલના હાથમાંથી ડાયરી સહેજ ધ્રૂજી ગઈ અને તેના પગ નીચેથી ધરતી સરકી ગઈ. તેનો શ્વાસ થંભી ગયો. તે જે લોકોને સામાન્ય અને ગરીબ સમજીને ધિક્કારતો હતો, તેમણે જ તેને બાળપણમાં જીવનદાન આપ્યું હતું.

હસમુખે આગળ કહ્યું કે મારા પિતા મોહનલાલે પોતાના છેલ્લા શ્વાસ વખતે મારા હાથમાં હાથ મૂકીને એક પવિત્ર સોગંદ લીધા હતા. તેમણે કહ્યું હતું કે હસમુખ, આ દુકાન માત્ર આપણું પેટ ભરવાનું સાધન નથી પણ આ આખા વિસ્તારના ગરીબ લોકોનું અન્નક્ષેત્ર છે.

मेरे પિતાએ કહ્યું હતું કે જે લોકોએ તારા દીકરાને પોતાનું લોહી આપીને બચાવ્યો છે, એ લોકો સામે આ દુકાનનો દરવાજો ક્યારેય બંધ ન થવો જોઈએ. જ્યાં સુધી આપણા શરીરમાં લોહીનું એક ટીપું છે, ત્યાં સુધી કોઈ ગરીબ આ દુકાનેથી ભૂખ્યો કે નિરાશ પાછો ન જવો જોઈએ.

હસમુખે ટેબલ પર પડેલી ચેકબુક તરફ આંગળી ચીંધીને કહ્યું કે વિપુલ, પેલો બિલ્ડર મને પાંચ કરોડ રૂપિયા આપવા આવ્યો છે. જો હું આ દુકાન વેચી દઉં, તો અહીં એક મોટો કાચનો મોલ બની જશે જ્યાં આ ગરીબ માજી કે રિક્ષાચાલકને અંદર પગ મૂકવાની પણ પરવાનગી નહીં મળે.

તેમણે પૂછ્યું કે જે દિવસે આ દુકાન બંધ થઈ જશે, તે દિવસે આ સેંકડો પરિવારો મુશ્કેલીના સમયે કોની પાસે હાથ લંબાવશે. શું હું મારા પિતાના વચનને અને આ લોકોના પવિત્ર ઋણને પાંચ કરોડ રૂપિયાની કાગળની નોટોમાં વેચી દઉં.

હસમુખે રડતાં રડતાં કહ્યું કે બેટા, પૈસા તો માણસ ગમે ત્યાંથી કમાઈ લે છે પણ આ ગરીબોના આશીર્વાદ અને પિતાના સંસ્કાર કરોડો રૂપિયા ખર્ચતાં પણ પાછા નથી મળતા. તું ભલે મને છોડીને ચાલ્યો જા, પણ હું મારા વચન પરથી ક્યારેય પાછો નહીં હટું.

આ શબ્દો સાંભળતાં જ વિપુલના હૃદયમાં પસ્તાવાનો એવો ભયાનક દાવાનળ સળગી ઊઠ્યો કે તે સંભાળી ન શક્યો. તેના હાથમાંથી સામાનની બેગ છટકીને નીચે પડી ગઈ. તેના મગજમાંથી પૈસા, ગાડીઓ અને વૈભવનો નશો ક્ષણભરમાં ઊતરી ગયો.

વિપુલ પોતાના બંને ઘૂંટણ પર ફસડાઈ પડ્યો અને તેણે પિતા હસમુખના બંને પગ પકડી લીધા. વિપુલે પિતાના પગ પર પોતાનું માથું પછાડતાં પોક મૂકીને કહ્યું કે પપ્પા, મને માફ કરી દો. હું તમારો કેટલો નાલાયક અને સ્વાર્થી દીકરો છું.

વિપુલે હિબકાં ભરતાં કહ્યું કે જે લોકોના બલિદાનથી મને આ જિંદગી મળી, એ જ લોકોના હક પર હું લાત મારવા તૈયાર થઈ ગયો હતો. હું તમારી આ પવિત્ર દુકાનને માત્ર માટી અને લાકડાં સમજતો હતો પણ આ તો સાક્ષાત મંદિર છે.

ઓસરીમાં માતા કમળા પણ આવી પહોંચી હતી અને આ સત્ય જાણીને તેની આંખોમાંથી પણ હર્ષ અને પસ્તાવાના આંસુ વહી રહ્યા હતા. કમળાએ પણ હસમુખ સામે હાથ જોડીને માફી માંગી.

હસમુખે નીચે નમીને પોતાના દીકરા વિપુલને ઊભો કર્યા અને પોતાની છાતી સરસો ચાંપી લીધો. વર્ષોથી પિતા અને પુત્ર વચ્ચે રહેલો અંતર અને કડવાશ આંસુ બનીને વહી ગયા. આખી દુકાનમાં એક અલૌકિક પવિત્રતા છવાઈ ગઈ.

બરાબર એ જ સમયે દુકાનની બહાર ફરીથી પેલી કાળી લક્ઝરી ગાડી આવીને ઊભી રહી. બિલ્ડર અજય પોતાના વકીલ સાથે ફરીથી અંદર પ્રવેશ્યો. અજયના ચહેરા પર વિજયનું સ્મિત હતું કારણ કે તેને ખાતરી હતી કે પાંચ કરોડની લાલચ કોઈ ઠુકરાવી ન શકે.

અજયે ટેબલ પર એક ખુલ્લો ચેક મૂકતાં કહ્યું કે હસમુખભાઈ, મેં રકમ વધારીને સાત કરોડ રૂપિયા કરી દીધી છે. માત્ર આ કાગળ પર સહી કરી દો અને સાત કરોડનો ચેક તમારા ખિસ્સામાં મૂકી દો.

આ વખતે હસમુખ કંઈ બોલે તે પહેલાં જ વિપુલ આગળ વધ્યો. વિપુલે ટેબલ પર પડેલો એ સાત કરોડ રૂપિયાનો ચેક હાથમાં લીધો. અજયને લાગ્યું કે યુવાન દીકરો લાલચમાં આવી ગયો છે અને સહી કરી દેશે.

પરંતુ વિપુલે અત્યંત શાંતિથી એ ચેક અજયના હાથમાં પાછો મૂકી દીધો. વિપુલે ગર્વભેર અને મક્કમ અવાજે કહ્યું કે અજયભાઈ, આ ચેક તમારા ખિસ્સામાં પાછો મૂકી દો. આ દુકાન માત્ર મારા પિતાની મિલકત નથી પણ અમારા આખા વિસ્તારના ગરીબ લોકોની શ્રદ્ધાનું પ્રતીક છે.

વિપુલે આગળ કહ્યું કે તમારા સાત કરોડ રૂપિયા અમારા પિતાના સંસ્કાર અને આ લોકોના આશીર્વાદ સામે સાવ કચરો સમાન છે. તમે આખી દુનિયાની દોલત લાવીને મૂકી દેશો તો પણ આ દુકાનનો એક ખીલી પણ તમને નહીં મળે.

અજય આ સાંભળીને સાવ અવાચક થઈ ગયો અને તેણે જોયું કે ગઈકાલે પિતા સામે લડતો દીકરો આજે પહાડ બનીને ઊભો હતો. અજય સમજી ગયો કે આ પરિવારની ખુમારીને પૈસાથી ક્યારેય ખરીદી નહીં શકાય. અજય નીચી નજરે ચૂપચાપ ત્યાંથી રવાના થઈ ગયો.

હસમુખે પોતાના દીકરા વિપુલ સામે જોયું. હસમુખની આંખોમાં ગર્વ અને સંતોષના આંસુ છલકાઈ રહ્યા હતા. તેમણે વિપુલના ખભા પર હાથ મૂક્યો અને કહ્યું કે આજે મને ખાતરી થઈ ગઈ કે મારા ગયા પછી પણ મારા પિતાનું વચન ક્યારેય નહીં તૂટે.

વિપુલે તે જ દિવસે એક મોટો સંકલ્પ કર્યો. વિપુલે કહ્યું કે પપ્પા, હવે હું કોઈ મોટી કંપનીમાં નોકરી કરવા નહીં જાઉં. હું મારી ડિગ્રી અને આધુનિક જ્ઞાનનો ઉપયોગ કરીને આપણી આ દુકાનને આગળ વધારીશ.

વિપુલે ઉમેર્યું કે આપણે અહીંથી આજુબાજુના તમામ ગરીબ ખેડૂતો પાસેથી સીધો માલ ખરીદીશું અને લોકોને સાવ વ્યાજબી ભાવે સાત્વિક અનાજ પૂરું પાડીશું. આ દુકાન સેવા અને સ્વાભિમાનનું કેન્દ્ર બની રહેશે.

સાંજે આખા બજારના વેપારીઓ અને પડોશીઓ દુકાને ભેગા થયા. જ્યારે તેમને ખબર પડી કે હસમુખ અને વિપુલે સાત કરોડ રૂપિયાની ઓફર માત્ર તેમના માટે ઠુકરાવી દીધી છે, ત્યારે સૌની આંખો ભીની થઈ ગઈ.

લોકોએ હસમુખ અને વિપુલને હાર પહેરાવીને તેમનું સન્માન કર્યું. આખા બજારમાં નારા ગૂંજી ઊઠ્યા કે 'મોહનલાલની દુકાન અમર રહેશે'. લોકોના ચહેરા પર પોતાના રક્ષક પ્રત્યેનો અખૂટ આદર છલકાતો હતો.

દુકાનની જૂની પાટલી પર બેસીને હસમુખે ઉપર આકાશ તરફ જોયું. તેમને લાગ્યું કે તેમના પિતા મોહનલાલ સ્વર્ગમાંથી તેમના પર પુષ્પો વરસાવી રહ્યા છે. સાચો વેપાર નફામાં નહીં પણ સંબંધો અને માનવતામાં ધબકે છે તે વાત આ પરિવારે સાબિત કરી દીધી.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.