નિવૃત્ત શિક્ષક પિતાના ફાટેલા ચંપલ જોઈ ગુસ્સે થયેલા દીકરાએ બેંક પાસબુક ખોલતાં જ જે જોયું તે જાણીને...

સાંજના છ વાગ્યે શહેરના સૌથી પોશ અને પોલિશ્ડ વિસ્તારમાં આવેલા એકવીસ માળના હાઈરાઈઝ ટાવરના આઠમા માળે એક વૈભવી ફ્લેટની વિશાળ બાલ્કનીમાં મનોજ ઊભો હતો.

મનોજ એક બહુરાષ્ટ્રીય આઈટી કંપનીમાં સીનિયર વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ હતો અને મહિને લાખો રૂપિયાનો જંગી પગાર કમાતો હતો.

તેના ઘરનું ફર્નિચર વિદેશથી આયાત કરેલું હતું, ફરસ પર ઈટાલિયન માર્બલ ચમકતા હતા અને દીવાલો પર મોંઘી આધુનિક પેઇન્ટિંગ્સ લટકતી હતી.

પરંતુ આ ભવ્ય હોલના સોફા પર બેઠેલા તેના વૃદ્ધ પિતા હરિપ્રસાદ આ આખા વૈભવી માહોલમાં સાવ અસંગત લાગી રહ્યા હતા.

હરિપ્રસાદ ગામડાની એક નાની સરકારી પ્રાથમિક શાળામાંથી મુખ્ય શિક્ષક તરીકે નિવૃત્ત થયા હતા.

તેમણે સફેદ ખાદીનો સાવ સાદો, કરચલીવાળો અને કોણી પાસેથી દોરાથી થીગડું મારેલો કુરતો પહેરેલો હતો.

તેમની આંખો પર જૂના જમાનાના જાડા સોનેરી ફ્રેમવાળા ચશ્મા હતા જેની એક દાંડી પર સેલોટેપ ચોંટાડેલી હતી.

હરિપ્રસાદ નીચે કાર્પેટ પર બેસીને પોતાની જૂની ચામડાની બેગમાંથી એક જાડો સોય-દોરો કાઢીને પોતાના તૂટેલા રબરના ચંપલને સાંધવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યા હતા.

તે ચંપલનું તળિયું એટલું ઘસાઈ ગયું હતું કે પગના તળિયાનો કાંકરો પણ સીધો ચામડીમાં ખૂંચી જાય તેમ હતો.

મનોજ બાલ્કનીમાંથી હોલમાં આવ્યો અને આ દ્રશ્ય જોતાં જ તેનું લોહી ઉકળી ઊઠ્યું.

તેણે બે ડગલાં આગળ વધીને પિતાના હાથમાંથી તે તૂટેલા ચંપલ એક આંચકા સાથે છીનવી લીધા.

અને કશું પણ વિચાર્યા વિના તેણે તે ચંપલ લિવિંગ રૂમના ખૂણામાં રાખેલા મોંઘા ડસ્ટબિનમાં જોરથી ફંગોળી દીધા.

"બાપુજી, તમારી આ ગરીબાઈનું નાટક અને ભિખારી જેવી હરકતો હવે બંધ કરો!" મનોજનો અવાજ એટલો આકરો હતો કે આખો ફ્લેટ ધ્રૂજી ઊઠ્યો.

હરિપ્રસાદના હાથમાંથી સોય-દોરો છટકી ગયો અને તેઓ આશ્ચર્યથી દીકરાના ચહેરા સામે તાકી રહ્યા.

"તમે છેલ્લા એક મહિનાથી ગામડેથી અહીં રહેવા આવ્યા છો ત્યારથી મારી આખી સોસાયટીમાં મારી આબરૂની ધૂળધાણી કરી રહ્યા છો."

"હું આ શહેરની જાણીતી કંપનીનો વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ છું, આવતીકાલે સાંજે મારી કંપનીના ફોરેન ડાયરેક્ટરો અને ક્લાયન્ટ્સ આપણા ઘરે ડિનર માટે આવવાના છે."

"જો તેઓ તમને આ ફાટેલા કુરતામાં અને તૂટેલા ચંપલ સાંધતા જોશે તો મારા મોભાનું શું થશે?"

"તમને દર મહિને સરકાર તરફથી પૂરા ચાલીસ હજાર રૂપિયાનું પેન્શન રોકડું મળે છે."

"તમે એ બધા પૈસા ક્યાં દાટી રાખો છો? ક્યાં સંતાડો છો એ રકમ?"

"આખી જિંદગી તમે કંજૂસાઈ કરી અને આજે જ્યારે હું લાખો કમાઉં છું ત્યારે પણ તમે મારા ઘર પર કલંક બનીને જીવી રહ્યા છો!"

મનોજના મુખેથી નીકળેલા આ ઝેરીલા શબ્દો સાંભળીને હરિપ્રસાદના ચહેરા પરથી જાણે આખું લોહી ઊડી ગયું.

તેમના હોઠ સહેજ ધ્રૂજ્યા પણ તેમણે એક પણ શબ્દ સામો ન કહ્યો.

તેમણે ધીમેથી માથું નીચું કરી લીધું અને પોતાની ધોતીના છેડાથી આંખનો ખૂણો લૂછી લીધો.

રસોડામાંથી મનોજની પત્ની પાયલ કોફીનો મગ લઈને બહાર આવી.

તેણે પણ મનોજને રોકવાને બદલે સસરા સામે મોં મચકોડ્યું.

"બાપુજી, મનોજ સાચું કહે છે, અમે તમને ગયા અઠવાડિયે મોલમાંથી મોંઘા નવા કપડાં અને બ્રાન્ડેડ શૂઝ અપાવ્યા હતા."

"પણ તમે એ નવા કપડાં કબાટમાં પેક રાખીને આ જૂના ફાટેલા થીગડાવાળા કપડાં જ કેમ પહેરો છો?"

હરિપ્રસાદ શાંતિથી ઊભા થયા, તેમણે પોતાના બંને હાથ જોડ્યા અને અત્યંત ક્ષીણ અવાજે કહ્યું.

"મને માફ કરજે મનોજ, મને ખબર નહોતી કે મારા જૂના ચંપલ તારી આટલી મોટી પ્રતિષ્ઠાને નડતરરૂપ બનશે."

તે રાત્રે હરિપ્રસાદે અન્નનો એક દાણો પણ મોંમાં ન મૂક્યો.

તેમણે પાયલે આપેલી કોફી પણ ન પીધી અને ચૂપચાપ પોતાના રૂમમાં જઈને અંદરથી સાંકળ વાસી દીધી.

બીજા દિવસે સવારે જ્યારે મનોજ અને પાયલ જાગ્યા ત્યારે ઘરમાં સંપૂર્ણ સોપો પડી ગયો હતો.

હોલમાં પિતાનો કોઈ અવાજ નહોતો.

મનોજે જઈને પિતાના ગેસ્ટ રૂમનો દરવાજો ધકેલ્યો તો રૂમ સાવ ખાલીખમ હતો.

પલંગ પરની ચાદર વ્યવસ્થિત ઘડી વાળીને મૂકેલી હતી અને પિતાની જૂની ચામડાની બેગ ગાયબ હતી.

હરિપ્રસાદ કોઈને પણ કહ્યા વગર વહેલી સવારે પાંચ વાગ્યે પોતાની જૂની થેલી લઈને ગામડે પાછા જવા માટે નીકળી ગયા હતા.

મનોજના મનમાં ક્ષણભર માટે થોડો સંકોચ થયો પણ પછી તેણે મન મનાવી લીધું કે સારું થયું તેઓ જતા રહ્યા, સાંજે મહેમાનો સામે શરમજનક સ્થિતિ નહીં સર્જાય.

પરંતુ જ્યારે મનોજ સોફા પર બેઠો ત્યારે તેનું ધ્યાન સેન્ટર ટેબલ પર પડેલી એક લાલ કાપડના પૂંઠાવાળી જૂની ડાયરી અને સ્ટેટ બેંકની પાસબુક પર ગયું.

કદાચ ઉતાવળમાં નીકળતી વખતે હરિપ્રસાદ આ ડાયરી ટેબલ પર જ ભૂલી ગયા હતા.

મનોજના મનમાં કૌતુક અને શંકા જાગી.

તેણે વિચાર્યું કે લાવ જોઉં તો ખરો કે બાપુજીએ પોતાના ચાલીસ હજારના પેન્શનમાંથી છેલ્લા દસ વર્ષમાં કેટલી મોટી રકમ જમા કરી રાખી છે.

મનોજે ઉપહાસભર્યા સ્મિત સાથે તે બેંકની પાસબુક ખોલી.

પરંતુ પાસબુકના છેલ્લા એન્ટ્રીના પાના પર નજર પડતાં જ મનોજના હાથ ધ્રૂજવા લાગ્યા અને તેના ચહેરાનો રંગ સાવ ફિક્કો પડી ગયો.

ખાતામાં છેલ્લું બેલેન્સ હતું માત્ર બારસો રૂપિયા!

મનોજે પાછલાં પાના ફેરવ્યાં.

છેલ્લાં પંદર વર્ષથી દર મહિને જમા થતા ચાલીસ હજાર રૂપિયા પેન્શનમાંથી પૂરા પાંત્રીસ હજાર રૂપિયા દર મહિનાની પાંચમી તારીખે નિયમિતપણે કોઈ 'ગ્રામીણ કન્યા શિક્ષણ ટ્રસ્ટ' ના ખાતામાં ઓનલાઇન ટ્રાન્સફર થઈ જતા હતા!

મનોજનું હૃદય જોરથી ધડકવા લાગ્યું.

તેણે ધ્રૂજતા હાથે બાજુમાં પડેલી લાલ ડાયરી ખોલી.

ડાયરીના પાનાઓ વચ્ચે ગામની ગ્રામ પંચાયત, સરપંચ અને સ્થાનિક ટ્રસ્ટીઓના ડઝનબંધ પત્રો સાચવીને રાખેલા હતા.

સૌથી ઉપરના પત્ર પર તારીખ હતી ગયા મહિનાની.

તે પત્રમાં ગામના સરપંચે લખ્યું હતું:

'પરમ પૂજ્ય ગુરુજી હરિપ્રસાદ સાહેબ, તમારા ચરણોમાં આખા ગામના વંદન.'

'તમે તમારી નિવૃત્તિ પછી છેલ્લા દસ વર્ષથી તમારા આખા પેન્શનનો મોટો હિસ્સો મોકલીને ગામની ૫૦ થી વધુ ગરીબ, અનાથ અને ખેતમજૂરોની દીકરીઓનું શિક્ષણ અવિરત ચાલુ રાખ્યું છે.'

'તમારા આ નિઃસ્વાર્થ દાનથી જ આ દીકરીઓને સ્કૂલ ફી, યુનિફોર્મ, પુસ્તકો અને સાયકલો મળી શકી છે.'

'ગયા મહિને જ્યારે બે દીકરીઓને કોલેજની મોટી ફી ભરવાની હતી ત્યારે તમે તમારા પોતાના જૂના ચંપલ અને કુરતો બદલ્યા વગર વધારાના વીસ હજાર રૂપિયા પણ મોકલી આપ્યા હતા.'

'સાહેબ, તમે પોતે ભૂખ્યા રહીને અને થીગડાંવાળા કપડાં પહેરીને પણ સરસ્વતીના આ પવિત્ર મંદિરમાં જ્ઞાનનો અખંડ દીવો પ્રગટાવી રાખ્યો છે.'

'અમારા આખા ગામ માટે તમે કોઈ સામાન્ય શિક્ષક નથી પણ સાક્ષાત ધરતી પર ફરતા દેવદૂત છો.'

આ શબ્દો વાંચતાં જ મનોજના હાથમાંથી ડાયરી છટકીને ફરસ પર પડી ગઈ.

તેના કાનમાં ગઈકાલ સાંજના પોતાના જ કડવા શબ્દો તોપના ગોળાની જેમ પડઘાવા લાગ્યા: 'તમે ભિખારી જેવી હરકતો બંધ કરો... તમે કંજૂસ છો... તમે મારા ઘર પર કલંક છો!'

મનોજ પોતાના બંને હાથ માથા પર દબાવીને સોફા પર ફસડાઈ પડ્યો અને ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી પડ્યો.

પાયલ દોડતી બહાર આવી અને જ્યારે તેણે તે પત્રો અને પાસબુક જોઈ ત્યારે તેનું મોં પણ આશ્ચર્ય અને શરમથી ખુલ્લું રહી ગયું.

તેના હાથમાંથી કોફીનો કપ પડીને તૂટી ગયો.

જે પિતાને તેઓ કંજૂસ, સ્વાર્થી અને સામાજિક મોભા પર ધબ્બો માનતા હતા, તે પિતા પોતાની અંગત જરૂરિયાતો કુરબાન કરીને પચાસ માસૂમ અનાથ દીકરીઓનું ભવિષ્ય કંડારી રહ્યા હતા!

તેમના ફાટેલા ચંપલ કોઈ ગરીબાઈ કે કંજૂસાઈ નહોતા પણ પચાસ દીકરીઓના પગમાં પગરખાં પહેરાવવાનું પવિત્ર બલિદાન હતું.

મનોજ પોતાની જાતને આ પાપ માટે ક્યારેય માફ કરી શકે તેમ નહોતો.

તેણે એક ક્ષણનો પણ વિલંબ કર્યા વિના કારની ચાવી ઝડપી લીધી.

"પાયલ, હું બાપુજીને પાછા લાવવા જાઉં છું, જો હું એમને પાછા નહીં લાવી શકું તો હું આ મોંઘા ઘરમાં રહેવાને લાયક નથી."

મનોજે હાઈવે તરફ પાગલની જેમ કાર ભગાવી.

ગામ તરફ જતી લોકલ એસટી બસને તેણે હાઈવેના ટોલનાકા પાસે જોઈ લીધી.

મનોજે પોતાની મોંઘી કાર બસની આગળ ત્રાંસી ઊભી રાખી દીધી.

તે ઉતરીને દોડતો બસની અંદર ચડી ગયો.

બસની છેલ્લી સીટ પર બારી પાસે બેઠેલા હરિપ્રસાદ પોતાના ખોળામાં જૂની થેલી રાખીને શૂન્યમનસ્ક નજરે બહાર જોઈ રહ્યા હતા.

તેમના પગમાં તે જ ફાટેલા ચંપલ હતા જે તેમણે ડસ્ટબિનમાંથી બહાર કાઢીને સાફ કર્યા હતા.

મનોજ બસની વચ્ચેની સાંકડી જગ્યામાં જમીન પર ઘૂંટણિયે બેસી પડ્યો.

તેણે સેંકડો મુસાફરોની ભરી બસમાં પિતાના બંને ધૂળવાળા પગ પોતાના માથા પર મૂકી દીધા અને ચોધાર આંસુએ પોક મૂકીને રડી પડ્યો.

"બાપુજી... મને માફ કરી દો... હું સાવ અંધ, અહંકારી અને પાપી દીકરો છું!"

"હું મારી કંપનીમાં લાખો કમાઈને પણ માનવતામાં સાવ કંગાળ રહ્યો અને તમે ફાટેલા કુરતામાં પણ આખી દુનિયાના સૌથી મોટા શહેનશાહ સાબિત થયા."

"તમે પચાસ દીકરીઓના બાપ બનીને એમને સંસ્કાર આપ્યા પણ હું તમારો સગો દીકરો થઈને તમારા સંસ્કારોને ન સમજી શક્યો."

હરિપ્રસાદની આંખોમાંથી પણ વાત્સલ્યની અવિરત અશ્રુધારા વહી નીકળી.

તેમણે નીચે ઝૂકીને દીકરાને બંને હાથે ઊભો કર્યો અને પોતાની છાતી સરસો ચાંપી લીધો.

"બેટા, પિતા ક્યારેય પોતાના સંતાનથી નારાજ નથી થતો."

મનોજ પિતાને અત્યંત આદર સાથે પોતાની કારમાં બેસાડીને ઘરે પાછો લાવ્યો.

તે જ સાંજે જ્યારે વિદેશી મહેમાનો ઘરે આવ્યા ત્યારે મનોજે પિતાને ખાદીના કુરતામાં પોતાની બાજુમાં બેસાડ્યા અને ગર્વથી મહેમાનો સામે પરિચય કરાવ્યો.

"આ મારા પિતા છે, જેમણે પચાસ દીકરીઓનું જીવન ઘડ્યું છે અને તેઓ આ ઘરના સાક્ષાત ભગવાન છે."

સંસારમાં સાચી શ્રીમંતાઈ ભૌતિક સંપત્તિ કે બંગલામાં નથી હોતી પણ બીજાના આંસુ લૂછવાની ઉદારતામાં જ સમાયેલી હોય છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.