સાસુની ગાદી નીચેથી નીકળેલા પીળા કવરમાં જે જોયું તે જોઈને વહુના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ અને...

બપોરના બાર વાગ્યે જૂના મકાનના રસોડામાં ઊભાં રહીને મનીષાના હાથમાંથી લોટ બાંધવાની કાંસાની થાળી સહેજ ધ્રૂજી ગઈ.

તેની આંખોમાંથી આંસુના બે મોટા ખારા ટીપાં લોટના ઢગલામાં ટપકી પડ્યાં.

ગઈકાલે રાત્રે તેના ગામડેથી નાના ભાઈ અંકિતનો ફોન આવ્યો હતો અને તેના સમાચાર સાંભળીને મનીષાનું આખું અસ્તિત્વ હચમચી ગયું હતું.

તેના વૃદ્ધ પિતા રણછોડભાઈને ખેતરમાં કામ કરતી વખતે અચાનક પક્ષાઘાત એટલે કે લકવાનો ગંભીર હુમલો આવ્યો હતો અને તેઓ જમીન પર ઢળી પડ્યા હતા.

રણછોડભાઈએ પોતાની પત્નીના અવસાન પછી મનીષા અને અંકિત બંનેને એકલા હાથે ખેતીમાં કાળી મજૂરી કરીને મોટા કર્યા હતા.

તેમણે પોતાના પગમાં ક્યારેય નવા ચંપલ નહોતા પહેર્યા પણ દીકરીને સંસ્કારી બનાવીને સારા ઘરમાં પરણાવી હતી.

હવે એ જ પિતા શહેરની મોટી ન્યુરોલોજી હોસ્પિટલના આઈસીયુ વોર્ડમાં જિંદગી અને મોત વચ્ચે ઝોલાં ખાઈ રહ્યા હતા.

ડોક્ટરે સ્પષ્ટ કહી દીધું હતું કે જો આજે સાંજ સુધીમાં મગજની નસનું તાત્કાલિક ઓપરેશન નહીં થાય તો તેમનો જીવ બચાવવો મુશ્કેલ બની જશે.

અને તેના માટે હોસ્પિટલના કાઉન્ટર પર રોકડા પૂરા એક લાખ રૂપિયા જમા કરાવવાના હતા.

મનીષાનો નાનો ભાઈ અંકિત હજુ કોલેજના બીજા વર્ષમાં ભણતો હતો અને તેની પાસે દવાઓ લાવવાના પણ રૂપિયા નહોતા.

સવારે મનીષાના પતિ વિવેકે પોતાના કરિયાણાના વેપારમાંથી અને પાડોશીઓ પાસેથી હાથ ઉછીના કરીને માંડ પાંચ હજાર રૂપિયા ભેગા કર્યા હતા.

વિવેક શહેરના મોટા વ્યાજખોરો પાસે પણ ગયો હતો પણ તેમણે સોનાના દાગીના ગીરવે મૂક્યા વગર એક રૂપિયો પણ આપવાની ચોખ્ખી ના પાડી દીધી હતી.

વિવેકે લાચારી અને ભીની આંખે મનીષાના હાથમાં પાંચ હજાર રૂપિયા મૂક્યા હતા અને કહ્યું હતું કે મારી પાસે હવે બીજો કોઈ રસ્તો નથી બચ્યો.

મનીષાને પોતાના પિતાનો જીવ બચાવવા માટે હજુ પંચાણું હજાર રૂપિયાની તાતી જરૂર હતી.

પરંતુ આ ઘરમાં પૈસાની વાત કરવી એટલે સિંહની ગુફામાં હાથ નાખવા જેવી સ્થિતિ હતી.

કારણ કે ઘરની સમગ્ર આર્થિક ધુરા સાસુ શાંતાબાના કડક હાથમાં હતી.

શાંતાબા આખા પરિવાર અને મહોલ્લામાં પોતાના અત્યંત કઠોર, શિસ્તબદ્ધ અને વણનમતા સ્વભાવ માટે જાણીતાં હતાં.

તેમના ચહેરા પર ક્યારેય કોઈએ હાસ્યની રેખા નહોતી જોઈ અને તેઓ ક્યારેય કોઈની સાથે મીઠાશથી વાત કરતાં નહોતાં.

મનીષાને તેના લગ્નના પાંચ વર્ષ દરમિયાન સાસુના મુખેથી ક્યારેય વહાલનો કે સ્નેહનો એક બોલ સાંભળવા નહોતો મળ્યો.

તેથી મનીષામાં એટલી હિંમત નહોતી કે તે સાસુની સામે જઈને પોતાના પિયરના પિતાની સારવાર માટે આટલી મોટી રકમ માંગી શકે.

તેને પૂરી ખાતરી હતી કે શાંતાબા સાંભળતાં જ કહી દેશે કે દીકરીના સાસરેથી પિયરના દવાખાનાના ખર્ચા ન ઉપાડવાના હોય.

બપોરે બે વાગ્યે શાંતાબા પાડોશની હવેલીમાં સત્સંગ સાંભળવા ગયાં હતાં અને આખું ઘર સાવ સૂમસામ હતું.

મનીષા ભારે હૈયે, ડૂસકાં ભરતી અને ધ્રૂજતા પગલે સાસુના ઓરડામાં સાફ-સફાઈ કરવા માટે પ્રવેશી.

ઓરડામાં અગરબત્તી અને કપૂરની પવિત્ર સુગંધ ફેલાયેલી હતી.

મનીષાએ જોયું કે સાસુના પલંગ પરની જૂની સુતરાઉ ચાદર ખૂબ મેલી થઈ ગઈ હતી.

તેણે વિચાર્યું કે સાસુ આવે તે પહેલાં ચાદર બદલી નાખું જેથી તેમને આરામ મળે.

મનીષાએ જેવી પલંગ પરથી જાડી રૂની ગાદી બંને હાથે ઊંચી કરી કે નીચેથી એક જૂનો, ધૂળવાળો અને ભારે પીળા રંગનો કાગળનો કવર સરકીને ફરસ પર પડ્યો.

તે કવર પર કોઈ સામાન્ય લખાણ નહોતું.

તેની ઉપર લાલ શાહીથી મોટા, વળાંકવાળા ગુજરાતી અક્ષરે મનીષાના નાના ભાઈ 'ચિ. અંકિત' નું નામ સ્પષ્ટ લખેલું હતું!

મનીષાનું હૃદય જોરજોરથી ધડકવા લાગ્યું અને તેના ગળામાં મોટો ડૂમો ભરાઈ ગયો.

તેના મનમાં ભય અને આશ્ચર્યના અનેક વિચારો ઊઠવા લાગ્યા.

મારા ભાઈનું નામ સાસુની ગાદી નીચે સંતાડેલા આ ગુપ્ત કવર પર કેમ લખેલું હશે?

શું સાસુએ મારા પિયરના લોકો સામે કોઈ જૂની અદાવત કે હિસાબ નોંધી રાખ્યો છે?

મનીષાએ ધ્રૂજતા હાથે તે પીળો કવર જમીન પરથી ઉપાડ્યો.

કવર હાથમાં લેતાં જ તેને લાગ્યું કે અંદર કોઈ ખૂબ જ વજનદાર વસ્તુ ભરેલી છે.

તેણે કવર પર લાગેલી ગુંદરની પટ્ટી અત્યંત સાવધાનીથી અને ધ્રૂજતી આંગળીઓથી ઉખેડી.

જેવો કવર ખૂલ્યો કે મનીષાની આંખો સામે જાણે વીજળી ચમકી ગઈ અને તેના પગ નીચેથી ધરતી સરકી ગઈ.

તેના મોંમાંથી એક જોરદાર આશ્ચર્યની ચીસ નીકળી ગઈ.

તે કવરની અંદર પાંચસો-પાંચસો રૂપિયાની નવી, કડકડતી બેંકની ચલણી નોટોના બે મોટા બંડલ મૂકેલા હતા!

પૂરા એક લાખ રૂપિયા રોકડા!

અને તે રૂપિયાની થપ્પીની બરાબર વચ્ચે એક જૂની કાગળની ચબરખી હતી જેમાં શાંતાબાના પોતાના ધ્રૂજતા હસ્તાક્ષરમાં એક પત્ર લખેલો હતો.

મનીષાએ અવિશ્વાસ અને આંસુ ભરેલી આંખે તે પત્ર વાંચવાનું શરૂ કર્યું:

'ચિ. અંકિત બેટા, તારી મોટી બહેન મનીષાના સાસરેથી તારી વડીલ દાદી શાંતાબાના અંતરના આશીર્વાદ.'

'ગઈકાલે રાત્રે જ્યારે તારો ફોન આવ્યો અને તું રડતાં રડતાં તારી બહેન પાસે દવાના પૈસા માંગી રહ્યો હતો, ત્યારે હું રસોડાના ઉંબરે અંધારામાં ઊભી રહીને તમારી બંને ભાઈ-બહેનની તમામ વાત સાંભળી ચૂકી હતી.'

'મને ખબર પડી ગઈ હતી કે મારા સમજુ અને ભલા વેવાઈ રણછોડભાઈ હોસ્પિટલના બિછાને જિંદગી અને મોત વચ્ચે સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે.'

'મને એ પણ સારી રીતે ખબર હતી કે મારી વહુ મનીષા મારા કડક સ્વભાવથી ડરીને મારી સામે ક્યારેય હાથ લંબાવવાની હિંમત નહીં કરી શકે.'

'બેટા અંકિત, આ એક લાખ રૂપિયા મારા સ્ત્રીધનની આખી જિંદગીની છેલ્લી પવિત્ર બચત છે જે મેં મારા અંતકાળ અને તીર્થયાત્રા માટે સાચવી રાખી હતી.'

'પરંતુ જે પરિવારમાં વેવાઈ હોસ્પિટલમાં તરફડતા હોય તે પરિવારની સાસુ પોતાના પૈસા ગાદી નીચે દાટીને કેવી રીતે ચેનની ઊંઘ સૂઈ શકે?'

'દીકરીના પિતાની જિંદગી બચાવવી એ માત્ર પિયરની જવાબદારી નથી પણ સાસરીની પણ સૌથી પ્રથમ અને પવિત્ર ફરજ છે.'

'જો આજે રણછોડભાઈને કંઈ થઈ જશે તો મારી દીકરી મનીષા આખી જિંદગી અંદરથી ભાંગી પડશે અને જીવતેજીવ મરી જશે.'

'હું આજે જાણીજોઈને બપોરે સત્સંગનું બહાનું કાઢીને બહાર ગઈ છું જેથી મનીષા પલંગ સાફ કરતી વખતે આ કવર શોધી લે અને તારા સુધી પહોંચાડી શકે.'

'બેટા અંકિત, આ પત્ર વાંચતાં જ એક પણ ક્ષણનો વિલંબ કર્યા વિના આ રૂપિયા લઈને હોસ્પિટલમાં જમા કરાવી દેજે અને મારા વેવાઈને સાજા-નરવા કરીને જ ઘરે લાવજે.'

'અને હા, મારી વહુને કહેજે કે એની સાસુ પથ્થર દિલની નથી, એના કઠોર ચહેરા પાછળ પણ એક માનો જીવ ધબકે છે.'

આ શબ્દો વાંચતાં જ મનીષાના હાથમાંથી કવર છટકી ગયું અને તે પલંગના પાયા પાસે જમીન પર ફસડાઈ પડી.

તેણે પોતાના બંને હાથ મોં પર ઢાંકી દીધા અને આખા ઓરડામાં તેના ડૂસકાં અને પોક ગૂંજી ઊઠ્યા.

તેનું આખું શરીર પશ્ચાતાપ, શરમ અને અતિશય કૃતજ્ઞતાથી ધ્રૂજી રહ્યું હતું.

જે સાસુને તે આખી જિંદગી કઠોર, સ્વાર્થી, નિર્દય અને પિયરની દુશ્મન માનતી હતી, તે સાસુએ પોતાના અંતકાળની છેલ્લી મૂડી તેના પિતાની જિંદગી બચાવવા માટે સામે ચાલીને કુરબાન કરી દીધી હતી.

બરાબર એ જ વખતે ઘરના મુખ્ય લાકડાના દરવાજાની સાંકળ ખખડી.

શાંતાબા પોતાના હાથમાં સત્સંગની નાની થેલી લઈને ધીમા પગલે ઓરડામાં પ્રવેશ્યાં.

જમીન પર મનીષાને રડતી જોઈને અને તેની બાજુમાં ખુલ્લો પડેલો પીળો કવર જોઈને શાંતાબા ત્યાં જ થંભી ગયાં.

તેમના ચહેરા પર હંમેશની ગંભીરતા હતી પણ આંખોમાં સ્નેહની અવિરત ભીનાશ છલકાઈ રહી હતી.

મનીષા એક ક્ષણનો પણ વિચાર કર્યા વિના જમીન પર ઘસડાતી ઘસડાતી સાસુના ચરણોમાં પહોંચી ગઈ.

તેણે શાંતાબાના બંને પગ પોતાના માથા પર મૂકી દીધા અને તેમના ચરણ પકડીને ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડવા લાગી.

"બા... મને માફ કરી દો... હું કેટલી અધમ, અંધ અને અણસમજુ વહુ છું!"

"મેં તમને આખી જિંદગી માત્ર પથ્થર દિલનાં માન્યાં, મેં તમારી અંદર છુપાયેલી સાક્ષાત જગદંબાને ક્યારેય ન ઓળખી!"

"તમે મારા ગરીબ પિતા માટે તમારું આખી જિંદગીનું સર્વસ્વ આપી દીધું બા?"

શાંતાબાની આંખોમાંથી પણ વર્ષોથી બંધાયેલો સંયમનો બંધ એકાએક તૂટી ગયો અને તેમની આંખોમાંથી ચોધાર આંસુની ધાર વહી નીકળી.

તેમણે નીચે ઝૂકીને મનીષાને પોતાના બંને ધ્રૂજતા હાથે ઊભી કરી અને તેને પોતાની છાતી સરસી દબાવી લીધી.

"ગાંડી, વહુ ભલે પારકા ઘરની દીકરી હોય પણ જ્યારે એ આ ઘરના ઉંબરે પગ મૂકે છે ત્યારે એના પિતાનું સુખ-દુઃખ પણ આ ઘરનું જ બની જાય છે."

"જો હું બહારથી કડક ન રહું તો આ ઘરની મર્યાદા અને શિસ્ત કેવી રીતે સચવાય?"

"પણ દીકરી, માનું હૃદય ક્યારેય પથ્થરનું નથી હોતું."

"હવે અહીં રડવામાં સમય ન બગાડ, ઝડપથી આ રૂપિયા લઈને વિવેક સાથે હોસ્પિટલ પહોંચ અને તારા બાપુજીનું ઓપરેશન શરૂ કરાવ."

વિવેક પણ તે જ સમયે ઘરે આવ્યો અને જ્યારે તેણે આ આખી વાત જાણી ત્યારે તેની આંખોમાંથી પણ અશ્રુધારા વહી નીકળી.

તેણે પોતાની માતાના ચરણ સ્પર્શ કર્યા અને કહ્યું, "બા, આજે તમે સાબિત કરી દીધું કે આ દુનિયામાં સાચી મા કોને કહેવાય."

તે સાંજે હોસ્પિટલમાં રણછોડભાઈનું ઓપરેશન સફળ રહ્યું અને તેમની જિંદગી બચી ગઈ.

જ્યારે રણછોડભાઈને ભાન આવ્યું અને તેમને આ સત્યની ખબર પડી ત્યારે તેમણે હાથ જોડીને કહ્યું કે મારી દીકરી સાસરે નથી ગઈ પણ સાક્ષાત દેવતાઓના આંગણે પહોંચી છે.

સંસારમાં સાસુનો કડક સ્વભાવ ક્યારેક માત્ર નાળિયેર જેવો બહારથી કઠોર હોય છે પણ તેની અંદર વહાલ અને સ્નેહનું મીઠું અમૃત છુપાયેલું હોય છે જેને માત્ર સમર્પિત હૃદય જ પારખી શકે છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.