ઓછું ભણેલી વહુના અક્ષરોની મજાક ઉડાવતા હતા સાસુ, પણ અધરાતે જ્યારે શ્વાસ રૂંધાવા લાગ્યા ત્યારે વહુએ કરેલા એક કામથી ડૉક્ટર પણ...
એક સુંદર અને શાંત સોસાયટીમાં આવેલા આલીશાન મકાનમાં ગોદાવરીબેન પોતાના દીકરા આકાશ અને વહુ અંજલિ સાથે રહેતા હતા. ગોદાવરીબેન પોતે જૂના જમાનાના મેટ્રિક પાસ હતા અને તેમના સમય પ્રમાણે તેઓ ખૂબ ભણેલા ગણાતા. તેમનો દીકરો આકાશ પણ શહેરમાં મોટી એન્જિનિયરિંગ કંપનીમાં ઊંચા હોદ્દા પર કામ કરતો હતો. ગોદાવરીબેનને પોતાના ભણતર અને દીકરાની ડિગ્રીઓ પર બહુ જ અભિમાન હતું. તેઓ હંમેશાં ઘરમાં એ વાતનો દેખાડો કરતા કે તેઓ કેટલા સમજદાર અને શિક્ષિત છે. જ્યારે પણ કોઈ સામાજિક પ્રસંગ હોય ત્યારે ગોદાવરીબેન પોતાની વાતોથી આખી સભા ગજવી મૂકતા હતા.
પરંતુ આ ઘરમાં એક જ વ્યક્તિ એવી હતી જે હંમેશાં શાંત અને સૌમ્ય રહેતી, અને તે હતી તેમની વહુ અંજલિ. અંજલિ એક નાના ગામડામાંથી આવતી હતી અને તેના પિતાની આર્થિક સ્થિતિ સારી ન હોવાને કારણે તે માત્ર ધોરણ આઠ સુધી જ ભણી શકી હતી. અંજલિ સ્વભાવે ખૂબ જ નમ્ર, સેવાભાવી અને ઘરના કામમાં એકદમ કુશળ હતી. લગ્ન પછી જ્યારે તે આ ઘરમાં આવી ત્યારે તેને એમ હતું કે તેને એક નવો પરિવાર અને માતા જેવી સાસુ મળશે. પરંતુ ગોદાવરીબેનના મનમાં તો વહુના ઓછા ભણતરને લઈને એક અલગ જ પૂર્વગ્રહ બંધાઈ ગયો હતો.
ગોદાવરીબેન અવારનવાર નાની નાની વાતોમાં અંજલિના ભણતરની મજાક ઉડાવતા હતા. ક્યારેક ઘરમાં કરિયાણાની યાદી બનાવવાની હોય અને અંજલિ કાચા અક્ષરે કાગળ પર લખે, તો ગોદાવરીબેન તરત જ બોલી ઉઠતા કે આ કેવા અક્ષર કર્યા છે? આના કરતાં તો અમારા જમાનામાં પ્રાથમિક શાળાના છોકરાઓ પણ સારા અક્ષર કરતા હતા. ભગવાને રૂપ તો સારું આપ્યું છે પણ ભણતર આપવાનું ભૂલી ગયા છે. અંજલિ આ સાંભળીને અંદરથી ખૂબ દુઃખી થતી, પણ તે ક્યારેય સામો જવાબ આપતી નહીં. તે ચુપચાપ રસોડામાં જઈને પોતાના કામમાં પરોવાઈ જતી અને આંખના આંસુ લૂછી નાખતી.
આકાશ પણ ઘણીવાર પોતાની ઓફિસના કામમાં એટલો વ્યસ્ત રહેતો કે ઘરમાં સાસુ વહુ વચ્ચે શું ચાલી રહ્યું છે તેના પર તેનું ધ્યાન જતું નહીં. ગોદાવરીબેન પડોશની સ્ત્રીઓ સામે પણ અંજલિને નીચી દેખાડવાની એક પણ તક છોડતા નહોતા. કોઈ પડોશણ પૂછે કે ગોદાવરીબેન તમારી વહુ અંગ્રેજી પેપર વાંચે છે? તો તેઓ તરત કહેતા કે અરે એને તો ગુજરાતી માંડ વાંચતા આવડે છે, અંગ્રેજીની તો વાત જ ક્યાં કરવી? ડિગ્રી વગરના માણસો સાથે વાત કરવાની પણ મજા નથી આવતી. અંજલિ આ બધું સાંભળતી અને ભગવાન પાસે શક્તિ માંગતી કે તે પોતાના સાસુની સેવા યોગ્ય રીતે કરી શકે.
સમય તેની ગતિએ પસાર થઈ રહ્યો હતો. એક દિવસ આકાશને ઓફિસના કામથી બે દિવસ માટે મુંબઈ જવાનું થયું. આકાશ વહેલી સવારે જ ફ્લાઈટ પકડીને નીકળી ગયો હતો. ઘરમાં હવે માત્ર ગોદાવરીબેન અને અંજલિ બે જ જણા હતા. બપોરનો સમય હતો અને અંજલિ રસોડામાં સાંજની રસોઈની તૈયારી કરી રહી હતી. ગોદાવરીબેન પોતાના રૂમમાં આરામ કરી રહ્યા હતા. અચાનક ગોદાવરીબેનને છાતીમાં ભારેપણું લાગવા માંડ્યું અને તેમનો શ્વાસ રૂંધાવા લાગ્યો. તેમને ખૂબ જ ગભરાહટ થવા લાગી અને આખા શરીરે પરસેવો વળી ગયો.
ગોદાવરીબેને બેડ પરથી ઊભા થવાનો પ્રયત્ન કર્યો પણ તેમના શરીરમાં બિલકુલ તાકાત રહી નહોતી. તેમણે ખૂબ જ મુશ્કેલીથી અંજલિને અવાજ દીધો. અંજલિ રસોડામાંથી દોડતી આવી અને જોયું તો સાસુની હાલત અત્યંત નાજુક હતી. તેમનો ચહેરો પીળો પડી ગયો હતો અને તેઓ બોલી પણ શકતા નહોતા. અંજલિ એક ક્ષણ માટે ગભરાઈ ગઈ પણ તેણે તરત જ પોતાની જાત પર કાબૂ મેળવ્યો. તેણે પડોશમાં રહેતા લોકોને ફોન કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો પણ બપોરના સમયે સોસાયટીમાં મોટાભાગના લોકો બહાર ગયા હતા અથવા ઊંઘતા હતા.
અંજલિએ તરત જ આકાશને ફોન લગાવ્યો પરંતુ આકાશ ફ્લાઈટમાં હોવાને કારણે તેનો ફોન સ્વિચ ઓફ આવતો હતો. ઘરના ફેમિલી ડૉક્ટરનો નંબર ડાયરીમાંથી શોધીને ફોન કર્યો તો ડૉક્ટરે કહ્યું કે હું અડધા કલાકમાં પહોંચું છું, પણ ત્યાં સુધી તેમની સ્થિતિ સંભાળવી પડશે. ગોદાવરીબેનની હાલત મિનિટે મિનિટે બગડી રહી હતી. અંજલિ જાણી ગઈ હતી કે જો તે ડૉક્ટરની રાહ જોશે તો કદાચ બહુ મોડું થઈ જશે. તેણે તરત જ વિચાર્યું કે ગયા મહિને જ્યારે પિતાજીને આવી જ ગભરાહટ થઈ હતી ત્યારે ડૉક્ટરે કઈ દવા આપી હતી.
તે દોડીને ગોદાવરીબેનના કબાટ પાસે ગઈ અને ત્યાં રાખેલી બધી દવાઓની ફાઈલ બહાર કાઢી. ફાઈલમાં ડૉક્ટરનું એક જૂનું પ્રિસ્ક્રિપ્શન હતું જેમાં કટોકટીના સમયે આપવાની દવા અને ઈન્જેક્શનનું નામ લખેલું હતું. અંજલિ ધોરણ આઠ જ ભણેલી હતી પણ તેની યાદશક્તિ અને બુદ્ધિ ખૂબ જ તીક્ષ્ણ હતી. તેણે પ્રિસ્ક્રિપ્શન પર લખેલા અંગ્રેજી અક્ષરોને ધ્યાનથી જોયા. અંજલિ ભલે અંગ્રેજી બોલી ન શકતી પણ તે અક્ષરોને બરાબર ઓળખી શકતી હતી. તેણે ફાઈલમાંથી એ જ નામનું ઈન્જેક્શન અને દવા શોધી કાઢી જે ડૉક્ટરે કટોકટી માટે લખી આપી હતી.
ઘરમાં ઈન્જેક્શન આપનાર કોઈ નહોતું પણ અંજલિએ તેના ગામમાં જ્યારે તેના દાદી બીમાર હતા ત્યારે નર્સને ઈન્જેક્શન આપતા ઘણી વાર જોઈ હતી. તેણે પ્રિસ્ક્રિપ્શન પર લખેલો ડોઝ બરાબર ચેક કર્યો કે કેટલા એમએલ આપવાનું છે. ગોદાવરીબેન અર્ધબેભાન અવસ્થામાં હતા અને તેમના શ્વાસ ખૂબ જ ઝડપથી ચાલી રહ્યા હતા. અંજલિએ સહેજ પણ સમય બગાડ્યા વિના નવી સિરીંજ કાઢી, તેમાં દવાનો સાચો ડોઝ ભર્યો અને અત્યંત સાવધાનીપૂર્વક ગોદાવરીબેનને હાથની નસમાં ઈન્જેક્શન આપી દીધું. ઈન્જેક્શન આપ્યા પછી તેણે સાસુના પગ તળિયે ઘસવાનું શરૂ કર્યું.
બરાબર વીસ મિનિટ પછી ડૉક્ટર ઘરે પહોંચ્યા. ડૉક્ટરે રૂમમાં આવીને તરત જ ગોદાવરીબેનનો પલ્સ રેટ અને બ્લડ પ્રેશર ચેક કર્યું. ગોદાવરીબેનની સ્થિતિ હવે ધીમે ધીમે નિયંત્રણમાં આવી રહી હતી અને તેમનો શ્વાસ પણ સામાન્ય થઈ રહ્યો હતો. ડૉક્ટરે ટેબલ પર પડેલી ખાલી સિરીંજ અને દવાની બોટલ જોઈ. તેમણે અંજલિને પૂછ્યું કે આ ઈન્જેક્શન કોણે આપ્યું? અંજલિએ ડરતા ડરતા કહ્યું કે સાહેબ, ઘરમાં કોઈ નહોતું અને મમ્મીજીની હાલત બહુ ખરાબ હતી એટલે મેં પ્રિસ્ક્રિપ્શન વાંચીને આ સાચો ડોઝ આપી દીધો. મને માફ કરજો જો મારાથી કોઈ ભૂલ થઈ ગઈ હોય તો.
ડૉક્ટરે અંજલિ સામે આદરપૂર્વક જોયું અને કહ્યું કે બેટા, તારે માફી માંગવાની કોઈ જરૂર નથી. તેં જે કામ કર્યું છે તે કોઈ પ્રોફેશનલ નર્સ પણ કદાચ આટલી ઝડપથી ન કરી શકી હોત. તેં બિલકુલ સાચું ઈન્જેક્શન અને સાચો ડોઝ આપ્યો છે. જો તેં આ સમયસૂચકતા ન બતાવી હોત અને મારી રાહ જોઈ હોત, તો કદાચ હોસ્પિટલ પહોંચતા પહેલાં જ મોટો અનર્થ થઈ ગયો હોત. તેં આજે તારા સાસુનો જીવ બચાવ્યો છે. તારી આ ગભરાયા વગરની સમજદારી ખરેખર પ્રશંસનીય છે.
ગોદાવરીબેન હવે પૂરેપૂરા ભાનમાં આવી ગયા હતા અને ડૉક્ટરની એકેએક વાત તેમના કાનમાં પડી રહી હતી. ડૉક્ટરના શબ્દો સાંભળીને ગોદાવરીબેનની આંખોમાંથી ચોધાર આંસુ વહેવા લાગ્યા. તેમના મનમાં અત્યાર સુધી વહુ પ્રત્યે જે ભણતરનું અભિમાન હતું તે ક્ષણભરમાં ઓગળી ગયું. તેમને યાદ આવ્યું કે કેવી રીતે તેઓ આખો દિવસ અંજલિના અક્ષરો અને તેના ઓછા ભણતરની મજાક ઉડાવતા હતા. આજે એ જ ઓછું ભણેલી વહુના હાથે તેમનો જીવ બચાવ્યો હતો. જો અંજલિએ તેના ટોણાથી નારાજ થઈને ધ્યાન ન આપ્યું હોત તો આજે તેઓ આ દુનિયામાં ન હોત.
ડૉક્ટર દવાઓ આપીને વિદાય થયા. રૂમમાં હવે માત્ર સાસુ અને વહુ બે જ હતા. અંજલિ સાસુ માટે ગરમ પાણી લેવા ઊભી થવા ગઈ ત્યાં જ ગોદાવરીબેને ધ્રૂજતા હાથે અંજલિનો હાથ પકડી લીધો. તેમણે રડતા રડતા અંજલિને પોતાની નજીક ખેંચી અને કહ્યું કે બેટા, મને માફ કરી દે. હું મારા ભણતરના અંધાપામાં એટલી આંધળી થઈ ગઈ હતી કે તારા સોના જેવા દિલને ક્યારેય ઓળખી જ ન શકી. હું તારા અક્ષરોની મજાક ઉડાવતી હતી પણ આજે તારા એ જ અક્ષરોના જ્ઞાને મારો સંસાર બચાવી લીધો છે.
અંજલિએ સાસુના આંસુ લૂછ્યા અને કહ્યું કે મમ્મીજી, તમે આવું ન બોલો. તમે તો મારા માતા સમાન છો. એક દીકરી પોતાની માતા માટે જે કરે તે જ મેં કર્યું છે. આમાં કોઈ મોટું કામ નથી કર્યું. ગોદાવરીબેનને આજે સમજાયું કે દુનિયાની મોટી મોટી ડિગ્રીઓ માણસને હોશિયાર બનાવી શકે છે, પણ સાચા સંસ્કાર, દયા અને સમયસૂચકતા તો માણસના લોહીમાં હોય છે. ભણતર વગરનો માણસ પણ જો ગુણવાન હોય તો તે આખા ઘરને સ્વર્ગ બનાવી શકે છે. સાસુ અને વહુનો આ નવો સંબંધ હવે પ્રેમ અને આદરના પાયા પર મજબૂત થઈ ગયો હતો.
જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો.