પચીસ વર્ષ સુધી એકબીજાનું મોં ન જોનારા ભાઈ-બહેનની સામે જ્યારે જૂની ચાંદીની ડબ્બી ખૂલી...

જૂનાગઢના ઉપરકોટ તરફ જતા જૂના પથ્થરવાળા રસ્તાના છેડે આવેલા એક શાંત શિવ મંદિરના ઓટલા પર અશોક ઘડિયાળ સામે વારંવાર જોઈ રહ્યો હતો. તેના હાથમાં એક જૂની ચાંદીની નાની ડબ્બી ધ્રૂજી રહી હતી અને માથાના સફેદ વાળ પવનમાં ઊડી રહ્યા હતા. પૂરા પચીસ વર્ષ પછી તે પોતાની સગી નાની બહેન મીનાને મળવા જઈ રહ્યો હતો.

અશોક અને મીના વચ્ચે પચીસ વર્ષ પહેલાં એક એવો કમનસીબ ઝઘડો થયો હતો જેણે બંનેના સંબંધોના મૂળિયાં હચમચાવી નાખ્યા હતા. ત્યારથી આજ દિન સુધી બંને વચ્ચે ન કોઈ વાતચીત થઈ હતી કે ન તો કોઈ સંદેશાની આપ-લે થઈ હતી. પચીસ વર્ષ સુધી બંને પોતાના અહંકાર અને મૌનના પાંજરે કેદ રહીને માત્ર એકબીજાની માફીની રાહ જોતા રહ્યા હતા.

બરાબર અગિયાર વાગ્યે મંદિરના પગથિયાં ચડીને સાદી આસમાની રંગની સુતરાઉ સાડી પહેરેલી એક વૃદ્ધા ઉપર આવી. તેના ચહેરા પર કરચલીઓનું જાળું ગૂંથાયેલું હતું પણ આંખોમાં એ જ પરિચિત તીખાશ અને ઊંડો સંકોચ દેખાતા હતા. અશોકના ધબકારા એકાએક વધી ગયા કારણ કે સામે ઊભેલી સ્ત્રી તેની પોતાની વહાલી બહેન મીના જ હતી.

મીના ઓટલા પાસે આવીને થોડે દૂર થાંભલાના ટેકે ઊભી રહી ગઈ. તેણે અશોક સામે સીધી નજર મેળવવાનું ટાળ્યું અને નીચું જોઈને પગના અંગૂઠાથી જમીન ખોતરવા લાગી. બંને વચ્ચે એટલો ગાઢ સન્નાટો છવાઈ ગયો કે પાંદડાના ખખડાટનો અવાજ પણ હૃદયમાં ધ્રાસકો પાડતો હતો.

અશોકે હિંચકી જેવો એક ઊંડો શ્વાસ લીધો અને વાતની શરૂઆત કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો. તેણે ગળામાં જામેલો ડૂમો સાફ કરીને કહ્યું કે મીના, તું આવી ખરી મને ખાતરી નહોતી. મીનાએ એક કડવો નિસાસો નાખીને કહ્યું કે દીકરાના આગ્રહથી આવી છું નહીંતર મારે આ ઉંમરે કોઈ તમાશો નહોતો કરવો.

આ કઠોર શબ્દો સાંભળીને અશોકનું કાળજું ચિરાઈ ગયું પણ તે ચૂપ રહ્યો. તે જાણતો હતો કે મીનાના હૃદયમાં પચીસ વર્ષથી અંગારા સુલગી રહ્યા હતા. આ આગ ૧૯૯૯ની સાલમાં મીનાના લગ્નના દિવસે સળગી હતી જ્યારે પિતા હજુ હયાત હતા.

તે દિવસે મીનાના લગ્નમાં માતાના વારસાનું સોનાનું મોટું મંગળસૂત્ર અચાનક ગાયબ થઈ ગયું હતું. આખા ઘરમાં ભારે હોબાળો મચી ગયો હતો અને જાન આવીને દરવાજે ઊભી હતી. એ સમયે અશોકે આવેશમાં આવીને મીનાના સાસરિયાઓ સામે મોટો બખેડો કર્યો હતો.

અશોકે તે વખતે ગુસ્સામાં મીના પર એવો આક્ષેપ મૂક્યો હતો કે તેણે પોતાના સસરાને ખુશ કરવા માટે સોનું પહેલેથી છાનીમાની આપી દીધું હતું. સામે પક્ષે મીનાએ અશોક પર આરોપ લગાવ્યો હતો કે તે પોતાની પત્ની સુધાના કહેવાથી બહેનને વારસો આપવા માંગતો નહોતો. લગ્નની મંડપમાં જ બંને ભાઈ-બહેને એકબીજાનું મોં ક્યારેય ન જોવાની ભયાનક પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી.

લગ્ન પત્યા પછી મીના સાસરે ચાલી ગઈ અને અશોક પોતાના ઘરમાં એકલો પડી ગયો. થોડા મહિના પછી પિતાનું અવસાન થયું ત્યારે પણ મીના માત્ર બે કલાક માટે આવી અને ભાઈ સામે જોયા વગર પાછી જતી રહી હતી. બંનેમાંથી કોઈ નમતું જોખવા તૈયાર નહોતું.

અશોક રોજ રાત્રે વિચારતો હતો કે મીના નાની બહેન છે એટલે તેણે મોટા ભાઈની માફી માંગવી જોઈએ. સામે પક્ષે મીના માનતી હતી કે અશોકે ભરી સભામાં તેનું અપમાન કર્યું હતું એટલે મોટા ભાઈએ સામે ચાલીને ક્ષમાયાચના કરવી જોઈએ. આ 'કોણ પહેલાં બોલે'ની જીદમાં બંનેની અડધી જિંદગી વહી ગઈ.

મંદિરના ઓટલા પર બેઠેલા અશોકે પોતાની લાકડી બાજુ પર મૂકી અને મીના સામે જોયું. અશોકે કંપતા અવાજે પૂછ્યું કે મીના, તેં આ પચીસ વર્ષમાં એક વાર પણ મને યાદ કર્યો હતો ખરો. મીનાની આંખોમાં ક્ષણવાર માટે ભીનાશ તરી આવી પણ તેણે તરત જ મોં ફેરવી લીધું.

મીનાએ તીખા અવાજે કહ્યું કે યાદ કરીને પણ શું કરવાનું હતું જ્યાં માત્ર અપમાન અને કડવાશ જ મળ્યા હોય. તમે મોટા ભાઈ હતા પણ તમે મને ચોર સાબિત કરવામાં કોઈ કસર નહોતી છોડી. તમારે એક વાર પણ બહેનની લાચારી સમજવી જોઈતી હતી.

અશોકે માથું પકડીને કહ્યું કે મેં તને ચોર નહોતી કહી પણ પરિસ્થિતિ એવી બની ગઈ હતી. મારી જગ્યાએ તું હોત તો તું પણ એ જ વિચારત. તેં પણ મારા પર ભાભીના ઈશારે નાચવાનો કેવો ગંદો આક્ષેપ કર્યો હતો.

બંને ફરીથી પચીસ વર્ષ જૂના એ જ કુંડાળામાં ઘૂમવા લાગ્યા જ્યાં ક્રોધ અને અહંકાર સિવાય કશું નહોતું. વાતાવરણમાં ફરી તણાવ ભરાઈ ગયો અને લાગતું હતું કે આ મુલાકાત પણ નિષ્ફળ જશે. મીના પોતાના પાલવથી મોં લૂછીને ઊભી થવા લાગી.

મીનાએ કહ્યું કે હું અહીં તમારો કકળાટ સાંભળવા નથી આવી. મારે નીકળવું જોઈએ કારણ કે આપણી વચ્ચે હવે કશું બાકી રહ્યું નથી. અશોકે તરત જ આગળ વધીને મીનાનો હાથ પકડી લીધો.

પચીસ વર્ષ પછી ભાઈના હાથનો સ્પર્શ થતાં જ મીનાનું આખું શરીર વીજળીના આંચકાની જેમ ધ્રૂજી ઊઠ્યું. અશોકની આંખોમાંથી દડદડ આંસુ વહી રહ્યા હતા. અશોકે રડતાં રડતાં કહ્યું કે મીના, બે મિનિટ બેસી જા, આજે આ આખરી ફેંસલો કરીને જ જવાનું છે.

અશોકે પોતાના ખિસ્સામાંથી પેલી ચાંદીની જૂની નાની ડબ્બી કાઢી અને મીનાના હાથમાં મૂકી દીધી. મીનાએ ધ્રૂજતા હાથે એ ડબ્બી ખોલી તો અંદરથી લાલ મખમલમાં લપેટેલી એક કાગળની જૂની ચબરખી નીકળી. એ ચબરખી પર તેમના સ્વર્ગસ્થ પિતાના પરિચિત હસ્તાક્ષર હતા.

મીનાએ ઉત્સુકતા અને આશ્ચર્યથી એ કાગળ વાંચવાનું શરૂ કર્યું. કાગળ પચીસ વર્ષ જૂનો હતો જે પિતાએ પોતાના મૃત્યુના થોડા દિવસ પહેલાં લખ્યો હતો. એ કાગળના દરેક શબ્દે મીનાના પગ નીચેથી જમીન સરકાવી દીધી.

કાગળમાં પિતાએ પોતાની લાચારી કબૂલ કરતાં લખ્યું હતું કે મીનાના લગ્નમાં જે સોનાનું મંગળસૂત્ર ખોવાઈ ગયું હતું, તે કોઈએ ચોર્યું નહોતું. પિતાએ જમીનદારના જૂના દેવાના હપ્તા ચૂકવવા માટે એ મંગળસૂત્ર લગ્નના આગલા દિવસે ગુપ્ત રીતે ગિરવે મૂકી દીધું હતું. પિતા પોતાની આબરૂ ખાતર એ વાત બંને બાળકોથી છુપાવી ગયા હતા.

પિતાએ આગળ લખ્યું હતું કે મારા આ એક પાપને કારણે મારા બંને વહાલાં સંતાનો એકબીજાના લોહીના તરસ્યા બની ગયા. હું જીવતેજીવ આ સત્ય કહેવાની હિંમત ન કરી શક્યો પણ મારા ગયા પછી આ કાગળ વાંચીને બંને એકબીજાને ગળે લગાવી લેજો. આ વાંચતાં જ મીનાના હાથમાંથી કાગળ નીચે ખરી પડ્યો.

મીનાની આંખો પહોળી થઈ ગઈ અને તેનું ગળું સાવ રૂંધાઈ ગયું. જે વાતને લઈને તેણે પોતાના સગા ભાઈને પચીસ વર્ષ સુધી શત્રુ માન્યો હતો, તે તો માત્ર એક દુર્ભાગ્યપૂર્ણ ગેરસમજ હતી. મીના પથ્થરની મૂર્તિની જેમ સ્તબ્ધ થઈ ગઈ.

અશોકે ધીમા અવાજે કહ્યું કે આ ડબ્બી મને ગયા મહિને આપણા જૂના મકાનના ભંડારિયામાંથી મળી. જ્યારે મેં આ કાગળ વાંચ્યો ત્યારે મને લાગ્યું કે મારા જીવતર પર ધિક્કાર છે. હું પચીસ વર્ષ સુધી મારી નાની બહેનને દોષી માનતો રહ્યો.

અશોકે આગળ કહ્યું કે મીના, હું આ પચીસ વર્ષમાં સેંકડો વાર તારા ઘરના દરવાજે આવ્યો હતો. હું તારી શેરીના નાકે કલાકો સુધી ઊભો રહેતો હતો અને વિચારતો હતો કે અંદર જઈને તારા પગ પકડી લઉં. પણ મારો નાલાયક અહંકાર મને રોકી લેતો હતો.

અશોકે રડતાં રડતાં કહ્યું કે મને એમ હતું કે હું મોટો ભાઈ છું એટલે તું પહેલાં માફી માંગવા આવશે. હું દર રક્ષાબંધને તારી રાખડીની રાહ જોતો હતો પણ ક્યારેય કાગળ ન લખી શક્યો. હું તારી માફીની રાહ જોતો રહ્યો અને મારી આખી જિંદગી ખાલી થઈ ગઈ.

મીના પણ હવે પોતાના આંસુ રોકી ન શકી અને જોરજોરથી પોક મૂકીને રડી પડી. મીનાએ પોતાના બંને હાથ વડે મોં ઢાંકી દીધું અને જમીન પર બેસી ગઈ. મીનાએ કહ્યું કે ભાઈ, એકલા તમે જ નહીં, હું પણ એટલી જ મોટી ગુનેગાર છું.

મીનાએ પોતાના પર્સમાંથી લાલ દોરાથી બાંધેલી એક નાની થેલી બહાર કાઢી. તેણે એ થેલી ટેબલ પર ખાલી કરી તો તેમાંથી પચીસ રાખડીઓ બહાર આવી. દરેક રાખડી પર એક નાની ચબરખી ચોંટાડેલી હતી જેના પર વર્ષ લખેલું હતું.

મીનાએ રડતાં રડતાં કહ્યું કે ભાઈ, આ પચીસ વર્ષમાં એક પણ રક્ષાબંધન એવી નથી ગઈ જ્યારે મેં તમારા માટે રાખડી ન ખરીદી હોય. હું દર વર્ષે આશા રાખતી હતી કે આ વખતે ભાઈ આવશે અને મને ગળે લગાવશે. હું દર વર્ષે તમારા ફોનની રાહ જોતી હતી.

મીનાએ આગળ કહ્યું કે મને પણ અભિમાન હતું કે હું સાસરે બેઠેલી દીકરી છું એટલે ભાઈએ મને મનાવવા આવવું જોઈએ. આપણે બંને એકબીજાની માફીની રાહ જોતા રહ્યા અને સમય આપણી જિંદગીના સૌથી અમૂલ્ય વર્ષો ચોરી ગયો. આપણે બંને કેવા મૂર્ખ સાબિત થયા.

અશોકે જમીન પર પડેલી એ પચીસ રાખડીઓ જોઈ અને તેનું હૃદય દ્રવી ઊઠ્યું. તેણે ધ્રૂજતા હાથે એ રાખડીઓ ઉપાડીને પોતાની છાતીએ ચાંપી લીધી. પચીસ વર્ષનો એકલવાયો વનવાસ આજે એક ક્ષણમાં ઓગળી રહ્યો હતો.

અશોક ઘૂંટણભેર બેસી ગયો અને તેણે મીનાના બંને હાથ પોતાના હાથમાં લઈ લીધા. અશોકે ગળગળા અવાજે કહ્યું કે મીના, મને માફ કરી દે મારી બહેન.

મેં તારા પર અવિશ્વાસ કર્યો અને તારા વહાલની કદર ન કરી. હું તારો મોટો ભાઈ બનવાને લાયક નહોતો.

મીનાએ તરત જ ભાઈના હાથ પકડીને પોતાનું માથું ભાઈના ખોળામાં મૂકી દીધું. મીનાએ રડતાં રડતાં કહ્યું કે નહીં ભાઈ, ભૂલ મારી પણ હતી.

મેં પણ ક્યારેય તમારા સ્નેહને સમજવાનો પ્રયત્ન ન કર્યો. આપણે બંને એકબીજાના ગુનેગાર છીએ.

મંદિરના પટાંગણમાં આજે પચીસ વર્ષ પછી ભાઈ અને બહેન એકબીજાને વળગીને નાના બાળકોની જેમ રડી રહ્યા હતા. તેમના રુદનમાં વર્ષોથી ભરેલી વેદના, પસ્તાવો અને અસીમ પ્રેમ વહી રહ્યા હતા. આસપાસ ઊભેલા ભક્તો પણ આ ભાવુક દ્રશ્ય જોઈને સ્તબ્ધ થઈ ગયા હતા.

મીનાએ કંપતા હાથે આ વર્ષની તાજી રેશમી રાખડી લીધી. તેણે અશોકના જમણા હાથના કાંડા પર પ્રેમપૂર્વક એ પવિત્ર દોરો બાંધી દીધો. અશોકના કાંડા પર પચીસ વર્ષ પછી બહેનની રાખડી શોભી રહી હતી.

અશોકે પોતાના ખિસ્સામાંથી એક નાની સોનાની ચેન કાઢી જે તેણે મીના માટે ખાસ કરાવી હતી. તેણે એ ચેન મીનાના ગળામાં પહેરાવી અને તેના માથા પર આશીર્વાદ આપવા હાથ મૂક્યો. બંનેના ચહેરા પર આજે પચીસ વર્ષ પછી સાચું અને નિર્દોષ સ્મિત ખીલ્યું હતું.

અશોકે કહ્યું કે હવે આપણે ક્યારેય અલગ નહીં થઈએ. તારા ભાભી સુધા પણ ઘરે તારી રાહ જોઈ રહ્યા છે અને તેમણે તારા માટે લાડવા બનાવ્યા છે. તારે આજે મારા ઘરે આવવું જ પડશે.

મીનાએ હસીને માથું હલાવ્યું અને કહ્યું કે હું જરૂર આવીશ ભાઈ. હવે આપણી વચ્ચે કોઈ પડદો કે કોઈ શંકા નહીં રહે. આપણે જે વર્ષો ગુમાવ્યા છે તે હવે પ્રેમથી જીવી લઈશું.

બંને ભાઈ-બહેને સાથે મળીને શિવજીની આરતી કરી અને એકબીજાનો હાથ પકડીને મંદિરના પગથિયાં ઊતર્યા. સાંજનો સૂર્ય ગિરનારના શિખરો પાછળ ઢળી રહ્યો હતો અને સોનેરી કિરણો તેમના માર્ગ પર પથરાઈ રહ્યા હતા. વર્ષો જૂની કડવાશ હવે કાયમ માટે સ્નેહના અમૃતમાં ફેરવાઈ ગઈ હતી.

અહંકાર અને મૌન સંબંધોના સૌથી મોટા દુશ્મન છે જે નાની વાતોને પણ મોટો પહાડ બનાવી દે છે. અશોક અને મીનાના આ પવિત્ર પુનઃમિલને સાબિત કર્યું કે ક્ષમા માંગવી કે આપવી એ કોઈ નાનપ નથી પણ સાચા સ્નેહની સૌથી મોટી ઓળખ છે. જ્યારે પ્રેમ સાચો હોય ત્યારે મોડો તો મોડો પણ સંબંધોનો સૂર્યોદય જરૂર થાય છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.