વીસ વર્ષ સુધી જે દીવાલને નફરત કરતા રહ્યા, એ તૂટતાં જ પાયામાંથી નીકળેલી પેટીએ આખી સોસાયટીને કેમ રડાવી દીધી?

રાજકોટના જૂના રૈયા રોડ પર આવેલી એક શાંત સોસાયટીમાં રમેશ અને દિનેશના મકાનો સામસામે નહીં પણ અડોઅડ આવેલા હતા. બંને મકાનોના વચગાળાના આંગણા વચ્ચે લાલ ઈંટોની દસ ફૂટ ઊંચી એક મજબૂત દીવાલ ચણેલી હતી. આ દીવાલ છેલ્લા વીસ વર્ષથી બંને પડોશીઓ વચ્ચે વેર, કડવાશ અને અવિરત ઝઘડાનું મુખ્ય કારણ બનેલી હતી.

રમેશ દરરોજ સવારે પોતાના ઓટલે ચા પીવા બેસતો ત્યારે એ ઊંચી દીવાલ તરફ જોઈને તેનો પિત્તો જતો હતો. એ દીવાલને કારણે તેના ઘરના આંગણામાં સવારનો તડકો સાવ બંધ થઈ ગયો હતો અને ઘરમાં હંમેશાં અંધારું રહેતું હતું. રમેશ માનતો હતો કે દિનેશના સ્વર્ગસ્થ પિતા શાંતિલાલે માત્ર પોતાનો વટ બતાવવા અને તેને હેરાન કરવા માટે આ ભીંત ઊભી કરી હતી.

સામે પક્ષે દિનેશ પણ ઓછો નહોતો. દિનેશ હંમેશાં કહેતો કે આ દીવાલ તેમની પોતાની જમીન પર બનેલી છે અને કોઈનો બાપ પણ તેને તોડી શકે તેમ નથી. વીસ વર્ષમાં બંને પરિવારો વચ્ચે આ દીવાલને લઈને સેંકડો વાર બોલાચાલી થઈ હતી, પોલીસ ફરિયાદો થઈ હતી અને પંચાયતો પણ ભરાઈ હતી.

સોસાયટીના લોકો પણ આ બંને પડોશીઓની દુશ્મનીથી કંટાળી ગયા હતા. લગ્ન હોય કે મરણ, બંને પરિવારો ક્યારેય એકબીજાના આંગણે પગ નહોતા મૂકતા. જો રમેશનો કચરો સહેજ પણ દીવાલ ઓળંગીને દિનેશ તરફ જતો, તો આખો દિવસ મહાભારત ચાલતું હતું.

આ વર્ષે ચોમાસાની ઋતુમાં રાજકોટમાં અભૂતપૂર્વ અને મુશળધાર વરસાદ ખાબક્યો. સતત ત્રણ દિવસ સુધી પડેલા ધોધમાર વરસાદને કારણે સોસાયટીમાં ગોઠણડૂબ પાણી ભરાઈ ગયા હતા. જમીન પોચી પડી ગઈ હતી અને જૂના મકાનોના પાયા હલબલી ગયા હતા.

ચોથા દિવસે રાત્રે બે વાગ્યે અચાનક વીજળીના કડાકા સાથે એક ભયાનક અવાજ સંભળાયો. રમેશ અને દિનેશ બંને પોતાના પરિવાર સાથે સફાળા જાગી ગયા અને છત્રી લઈને દોડતા આંગણામાં આવ્યા. તેમણે જોયું કે પેલા વીસ વર્ષ જૂના વિવાદિત વંડાનો વચ્ચેનો મોટો હિસ્સો જમીનમાં ધસી ગયો હતો અને પાયામાંથી મોટી તિરાડ પડી ગઈ હતી.

દીવાલનો ઉપરનો ભાગ રમેશના ઘરની દિશા તરફ જોખમી રીતે ઝૂકી રહ્યો હતો. જો એ દીવાલ ગમે તે ક્ષણે ધરાશાયી થાય, તો રમેશના ઘરની ગેલેરી અને આંગણામાં રમતા બાળકો પર મોટું જોખમ આવી શકે તેમ હતું. રમેશે ગુસ્સામાં આવીને દિનેશ સામે બરાડો પાડ્યો.

રમેશે છત્રી હલાવતાં કહ્યું કે દિનેશ, જો આ તારા બાપની ઊભી કરેલી દીવાલ આજે મારા ઘર પર પડી, તો હું તારા પર હત્યાના પ્રયાસનો કેસ કરીશ. હજુ પણ સમય છે, કાલે સવારે મજૂરો બોલાવીને આ કાળમુખી ભીંતને જમીનદોસ્ત કરી દે. દિનેશે પણ સામો જવાબ આપ્યો કે દીવાલ પડી જશે તો નુકસાન મારું પણ થશે.

સવારે વરસાદ સહેજ ધીમો પડતાં જ બંને પક્ષે સોસાયટીના આગેવાનો અને અનુભવી કડિયાઓને બોલાવવામાં આવ્યા. કડિયાઓએ દીવાલના પાયાનું નિરીક્ષણ કર્યું અને જણાવ્યું કે આખી દીવાલ તાત્કાલિક તોડી પાડવી પડશે નહીંતર મોટો અકસ્માત સર્જાશે. બંને પરિવારો આંગણામાં સામસામે આવીને ઊભા રહી ગયા.

કડિયાઓએ હથોડા અને તગારા લઈને દીવાલ તોડવાનું કામ શરૂ કર્યું. ઈંટો એક પછી એક નીચે પડવા લાગી અને વીસ વર્ષ પછી બંને આંગણા વચ્ચેનો પડદો ધીમે ધીમે હટવા લાગ્યો. રમેશ અને દિનેશ બંને ક્રોધિત નજરે એકબીજા સામે તાકી રહ્યા હતા.

બપોરના બાર વાગ્યા સુધીમાં દીવાલ અડધી તૂટી ચૂકી હતી. જ્યારે કડિયાઓ જમીન નજીકના પાયા ખોદી રહ્યા હતા, ત્યારે મુખ્ય થાંભલાના પોલાણમાં એક જૂની કાટવાળી લોખંડની પેટી ઈંટો વચ્ચે ચણાયેલી દેખાઈ. કડિયાએ કામ અટકાવીને એ પેટી બહાર કાઢી અને આગેવાનો સામે મૂકી.

દિનેશે આશ્ચર્યથી કહ્યું કે આ પેટી તો મારા સ્વર્ગસ્થ પિતા શાંતિલાલની જૂની તિજોરી જેવી લાગે છે. રમેશે કટાક્ષ કર્યો કે નક્કી આમાં પણ કોઈ ચોરીનો માલ અથવા જમીન પચાવી પાડવાના ખોટા કાગળો જ હશે. દિનેશના હાથ ગુસ્સાથી ધ્રૂજવા લાગ્યા પણ સોસાયટીના વડીલ મનસુખે બંનેને શાંત રાખ્યા.

મનસુખભાઈએ પેટીનું જૂનું કાટવાળું તાળું પથ્થર મારીને તોડી નાખ્યું. પેટી ખૂલતાં જ અંદરથી કોઈ સોનું કે મિલકતના દસ્તાવેજ ન નીકળ્યા. અંદરથી માત્ર એક નાનું પ્લાસ્ટિકનું રમકડું, એક તૂટેલી લાલ બંગડી અને એક જૂની ડાયરી બહાર આવી.

એ રમકડું જોઈને રમેશના ધબકારા એકાએક થંભી ગયા અને તેના ચહેરાનો રંગ સાવ ઊડી ગયો. એ રમકડું પ્લાસ્ટિકની એક નાની પીળી ચાવીવાળી બતક હતી જે રમેશની દીકરી પૂજા બાળપણમાં રમતી હતી. રમેશના મનમાં વીસ વર્ષ જૂની એક ભયાનક સ્મૃતિ વીજળીની જેમ ચમકી ગઈ.

મનસુખભાઈએ પેટીમાંથી પેલી જૂની ડાયરી ઉપાડી અને પાનાં પલટાવ્યા. ડાયરીના પહેલા પાના પર દિનેશના સ્વર્ગસ્થ પિતા શાંતિલાલના મોટા અને સ્પષ્ટ ગુજરાતી અક્ષરો હતા. મનસુખભાઈએ મોટેથી એ ડાયરી વાંચવાનું શરૂ કર્યું અને આખા આંગણામાં પિનડ્રોપ શાંતિ છવાઈ ગઈ.

શાંતિલાલે ડાયરીમાં લખ્યું હતું કે આજે ૨૬ જાન્યુઆરી ૨૦૦૧ની એ કાળમુખી સવારે ધરતીકંપ આવ્યો ત્યારે રમેશ અને તેનો આખો પરિવાર ગામડે ગયેલો હતો. ઘરમાં માત્ર રમેશની ત્રણ વર્ષની નાની દીકરી પૂજા અને તેની વૃદ્ધ દાદી હાજર હતા. ભૂકંપના આંચકાથી રમેશના આંગણામાં આવેલો જૂનો સાઠ ફૂટ ઊંડો કૂવો ધસી પડ્યો હતો.

શાંતિલાલે આગળ લખ્યું હતું કે એ વખતે નાની પૂજા ગભરાઈને કૂવા તરફ દોડી રહી હતી અને જમીન ધસી રહી હતી. શાંતિલાલ પોતાના બંને પગે લકવાગ્રસ્ત હોવા છતાં જમીન પર ઘસડાતા ઘસડાતા દોડ્યા હતા. તેમણે પોતાના જીવના જોખમે પૂજાનો ફ્રોક પકડીને તેને ખેંચી લીધી હતી પણ એ જ ક્ષણે પથ્થર પડતાં શાંતિલાલની કમરનો મણકો કાયમ માટે તૂટી ગયો હતો.

ડાયરીમાં આગળ જે દર્દનાક સત્ય લખેલું હતું તેણે રમેશના પગ નીચેથી જમીન સરકાવી દીધી. શાંતિલાલે લખ્યું હતું કે એ કૂવો એટલો જોખમી બની ગયો હતો કે નાની બાળકી પૂજા રોજ રમતાં રમતાં ત્યાં પહોંચી જતી હતી. રમેશ ગામડેથી પાછો આવ્યો ત્યારે ભારે આર્થિક સંકટમાં હતો અને કૂવો પુરાવવાના પૈસા તેની પાસે નહોતા.

ડોક્ટરોએ શાંતિલાલને કહી દીધું હતું કે તેમની પાસે માંડ એક-બે વર્ષનો સમય બાકી છે. શાંતિલાલને ડર હતો કે તેમના ગયા પછી જો આ ખુલ્લા આંગણામાંથી નાની પૂજા કૂવામાં પડી જશે તો રમેશનો આખો સંસાર ઉજડી જશે. તેથી શાંતિલાલે પોતાની જિંદગીની છેલ્લી તમામ બચત વાપરીને રાતોરાત આ મજબૂત પથ્થરની દીવાલ ચણી દીધી હતી.

શાંતિલાલે ડાયરીના અંતમાં રડતાં રડતાં લખ્યું હતું કે રમેશ મને સ્વાર્થી માનશે અને આખી જિંદગી ગાળો ભાંડશે તેની મને ખબર છે. પણ જો હું તેને સત્ય કહીશ તો રમેશ પોતાના સ્વાભિમાન ખાતર દીવાલ નહીં ચણવા દે અને દીકરીનો જીવ જોખમમાં મુકાશે. રમેશનું ઘર હસતું રહે તે માટે હું બદનામીનું ઝેર પીવા તૈયાર છું.

શાંતિલાલે છેલ્લે લખ્યું હતું કે જે દિવસે પૂજા મોટી થઈને પોતાના સાસરે સુખી થઈ જાય, તે દિવસે આ દીવાલ તોડી પાડજો. આ દીવાલ કોઈ નફરતની સરહદ નથી પણ એક નિર્દોષ બાળકીના જીવનું રક્ષણ કવચ છે. ડાયરી પૂરી થતાં જ આખા આંગણામાં સોપો પડી ગયો.

રમેશની આંખોમાંથી ચોધાર આંસુનો ધોધ વહી નીકળ્યો. તેના હાથમાંથી છત્રી નીચે પડી ગઈ અને તે માથું પકડીને જમીન પર બેસી પડ્યો. જે માણસને તે વીસ વર્ષથી પોતાનો સૌથી મોટો શત્રુ માનતો રહ્યો, તે માણસે પોતાની કમર તોડાવીને અને બદનામી વહોરીને તેની એકમાત્ર દીકરીનો જીવ બચાવ્યો હતો.

રમેશને યાદ આવ્યું કે પૂજા આજે અમેરિકામાં સુખી સંસાર ભોગવી રહી છે અને ડોક્ટર બની ચૂકી છે. જો તે દિવસે શાંતિલાલે આ દીવાલ ન બનાવી હોત, તો આજે તેનું આંગણું સાવ સુમસામ હોત. રમેશનું આખું શરીર પસ્તાવાના અગ્નિમાં બળવા લાગ્યું.

દિનેશ પણ પોતાના પિતાની આ મહાનતા જાણીને સ્તબ્ધ થઈ ગયો હતો. દિનેશની આંખો પણ ભીની થઈ ગઈ હતી કારણ કે તે પણ માનતો હતો કે પિતાએ જિદ્દમાં આ દીવાલ બનાવી હતી. બંને પડોશીઓ એકબીજા સામે જોઈને શરમથી માથું નીચું કરી રહ્યા હતા.

રમેશ ધીમે પગલે ઊભો થયો અને ધ્રૂજતા શરીરે દિનેશ તરફ આગળ વધ્યો. રમેશે દિનેશના બંને હાથ પકડી લીધા અને પોક મૂકીને રડી પડ્યો.

રમેશે ગળગળા અવાજે કહ્યું કે દિનેશ, મને માફ કરી દે ભાઈ. મેં તારા દેવતા જેવા બાપને વીસ વર્ષ સુધી કેટલા કઠોર અપશબ્દો કહ્યા છે.

રમેશે પોતાની છાતી પીટતાં કહ્યું કે તમારા પરિવારે મારી દીકરીને નવજીવન આપ્યું અને હું અંધ બનીને તમારી સામે ઝઘડતો રહ્યો. હું આ પાપનું પ્રાયશ્ચિત કઈ રીતે કરીશ તે મને સમજાતું નથી. દિનેશે આગળ વધીને રમેશને પોતાની બાહોંમાં ભરી લીધો.

દિનેશે રમેશની પીઠ થાબડતાં કહ્યું કે રમેશભાઈ, રડશો નહીં. પિતાજીએ જે કર્યું તે પડોશી ધર્મ નહીં પણ સાચા પિતાનો ધર્મ નિભાવ્યો હતો. આપણા બંને પરિવારો વચ્ચે વેર નહોતું પણ પરિસ્થિતિની કમનસીબ દીવાલ હતી.

રમેશે તરત જ કડિયાઓ પાસે જઈને મોટો હથોડો પોતાના હાથમાં લીધો. રમેશે જોરથી એ દીવાલ પર પહેલો ઘા માર્યો અને કહ્યું કે હવે આ નફરતની દીવાલનો એક કાંકરો પણ અહીં નહીં રહે. દિનેશે પણ બીજો હથોડો ઉપાડ્યો અને બંને ભાઈઓએ સાથે મળીને દીવાલ તોડવાનું શરૂ કર્યું.

સોસાયટીના તમામ લોકોની આંખો પણ આ દ્રશ્ય જોઈને હર્ષના આંસુથી છલકાઈ ગઈ. સાંજના પાંચ વાગ્યા સુધીમાં એ વીસ વર્ષ જૂની દીવાલ સંપૂર્ણપણે જમીનદોસ્ત થઈ ગઈ. બંને આંગણાઓ ફરી એક થઈ ગયા અને વચ્ચે ખુલ્લી, વિશાળ જગ્યા બની ગઈ.

રમેશની પત્ની સુમિત્રા ઘરમાંથી ગરમ ચા અને તાજા નાસ્તાની થાળી લઈને આવી. બંને પરિવારોએ વીસ વર્ષ પછી પહેલી વાર સાથે બેસીને એક જ થાળીમાં નાસ્તો કર્યો. શાંતિલાલની તસવીર પર બંને પરિવારોએ સાથે મળીને ગુલાબના હાર ચડાવ્યા.

રમેશે તે જ ક્ષણે અમેરિકા ફોન કરીને દીકરી પૂજા સાથે વાત કરાવી. પૂજા પણ આખી વાત સાંભળીને ફોન પર ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી પડી અને તેણે દિનેશને પોતાના સગા કાકાનો દરજ્જો આપ્યો. બંને પરિવારો વચ્ચેનો વીસ વર્ષનો વનવાસ પળભરમાં પૂરો થઈ ગયો.

તે દિવસ પછી એ સંયુક્ત આંગણામાં ક્યારેય કોઈ દીવાલ ન ચણાઈ. બંને પરિવારોએ સાથે મળીને ત્યાં એક સુંદર બગીચો બનાવ્યો અને વચ્ચે તુલસીનો ક્યારો સ્થાપ્યો. સાંજે બંને પડોશીઓ સાથે બેસીને સુખ-દુઃખની વાતો કરતા અને જૂના દિવસોને યાદ કરતા.

સંસારમાં ઘણી વાર જે વસ્તુ આપણને અન્યાય કે નફરત જેવી લાગે છે, તેની પાછળ કોઈનો અસીમ ત્યાગ અને દર્દ છુપાયેલા હોય છે. શાંતિલાલની એ દીવાલે ભલે વીસ વર્ષ કડવાશ આપી પણ તેના પાયામાં પ્રેમ અને સમર્પણનું અમર સત્ય ચણાયેલું હતું. જ્યારે ગેરસમજના પડદા હટી જાય છે ત્યારે માત્ર નિર્મળ પ્રેમ જ શેષ રહે છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.