પચીસમી એનિવર્સરી પર મોંઘી હોટલમાં કેક સામે બેઠેલા દંપતીની આંખમાંથી અચાનક આંસુ કેમ વહી નીકળ્યાં...

હોટલના રૂમની મોટી કાચની બારી બહાર સમુદ્રની લહેરો શાંતિથી કિનારે અથડાતી હતી. ટેબલ પર સિલ્વર ફોઇલથી સજાવેલો ચોકલેટ કેક પડ્યો હતો, જેના પર ક્રીમથી લખેલું હતું: 'હેપી ૨૫મી એનિવર્સરી'.

દિનેશે ગળામાં પહેરેલી ટાઈ સહેજ ઢીલી કરી અને હાથની ઘડિયાળ સામે જોયું. સાંજના સાડા સાત થયા હતા. સામે બેઠેલી નયના પોતાના રેશમી પાલવની કિનારી આંગળીઓ પર વીંટાળી રહી હતી.

તેમના લગ્નને પચીસ વર્ષ પૂરાં થયાં હતાં. આટલા વર્ષોમાં પહેલીવાર બંને ઘર, બાળકો અને જવાબદારીઓ પાછળ છોડીને ફક્ત બે જણા આ રિસોર્ટમાં આવ્યા હતા. દીકરો અને વહુ અમેરિકા સેટ થઈ ગયા હતા અને દીકરી સાસરે સુખી હતી. ઘરની તમામ લોન પૂરી થઈ ચૂકી હતી. હવે કોઈ ચિંતા નહોતી.

દિનેશે વાત શરૂ કરવા માટે ગળું ખંખેર્યું, "રૂમ સારો છે ને? વ્યુ પણ સરસ દેખાય છે."

"હા, બહુ સરસ છે," નયનાએ ધીમું સ્મિત આપ્યું.

પછી રૂમમાં એકદમ નીરવ શાંતિ છવાઈ ગઈ. ફક્ત એરકન્ડિશનરનો ધીમો અવાજ સંભળાતો હતો. બંને એકબીજા સામે જોઈ રહ્યા હતા, પણ બોલવા માટે કોઈ શબ્દ જડતો નહોતો.

દિનેશના મોંમાંથી અચાનક નીકળી ગયું, "તન્મયનો ફોન આવ્યો હતો? એણે પૂછ્યું કે હોટલ કેવી છે?"

નયના સહેજ અટકી ગઈ. પછી તેણે હસીને કહ્યું, "દિનેશ, આપણે ઘેરથી નીકળતી વખતે નક્કી કર્યું હતું ને કે આ ત્રણ દિવસ આપણે બાળકોની કે ઘરની કોઈ વાત નહીં કરીએ? દીકરાની કે દીકરીની પણ નહીં."

દિનેશ હળવેથી હસ્યો, "અરે હા, ભૂલી ગયો. સાચી વાત છે."

ફરીથી બંને વચ્ચે એ જ અજીબ મૌન ફેલાઈ ગયું. દિનેશ ટેબલ પર પડેલા કાચના ગ્લાસ સાથે આંગળીઓ ઘસવા લાગ્યો અને નયના બારી બહાર જોવા લાગી.

તે ક્ષણે બંનેને એક અત્યંત વિચિત્ર અને કંપાવી મૂકે તેવી વાસ્તવિકતા સમજાઈ. છેલ્લા પચીસ વર્ષમાં તેઓ ક્યારેય શાંતિથી બેસીને એકબીજા વિશે બોલ્યા જ નહોતા. તેમની વાતો હંમેશાં કરિયાણાની યાદી, બાળકોની સ્કૂલ ફી, મકાનના હપ્તા, દીકરીના સગપણ કે સામાજિક વ્યવહારોની આસપાસ જ ફરતી રહી હતી. સંસારની ગાડી ખેંચતાં ખેંચતાં બંને એવી રીતે દોડ્યા હતા કે પાટા પર ફક્ત જવાબદારીઓ રહી ગઈ હતી, અને તેઓ પોતે ક્યાંક પાછળ છૂટી ગયા હતા. આજે જ્યારે બધી જવાબદારીઓ પૂરી થઈ ગઈ હતી, ત્યારે તેમની પાસે એકબીજાને કહેવા માટે કોઈ અંગત વાત જ બચી નહોતી.

"કેક કાપીએ?" દિનેશે મૌન તોડતાં પૂછ્યું.

"હા, ચાલો," નયના ઊભી થઈ.

દિનેશે છરી હાથમાં લીધી. બંનેએ સાથે મળીને કેક કાપ્યો. દિનેશે એક નાનો ટુકડો કાપીને નયનાના મોં પાસે ધર્યો.

નયનાનો હાથ અચાનક અટકી ગયો. તેણે સંકોચથી કહ્યું, "ના દિનેશ, તમે ભૂલી ગયા? ગયા અઠવાડિયે જ રિપોર્ટમાં ડાયાબિટીસ વધીને આવ્યો છે. ડોક્ટરે સ્પષ્ટ ના પાડી છે કે મીઠાઈની એક ચમચી પણ અડવાની નથી. પગમાં હજુ કળતર ઓછી નથી થઈ."

દિનેશનો લંબાયેલો હાથ હવામાં જ થીજી ગયો. તેણે કેકનો એ ટુકડો પાછો પ્લેટમાં મૂકી દીધો.

નયનાએ પ્લેટમાંથી એક નાનો ટુકડો ઉપાડ્યો, "તમે ખાઈ લો. તમને તો ચોકલેટ બહુ ભાવે છે ને?"

દિનેશે ધીમો નિસાસો નાખ્યો, "મારાથી પણ ક્યાં ખવાય તેમ છે? સાંજ પડે એટલે પેલી એસિડિટી અને બ્લડ પ્રેશરની દવા લેવી પડે છે. આટલી ક્રીમવાળી ચોકલેટ ખાઈશ તો આખી રાત છાતીમાં બળતરા થશે અને બીપી શૂટ થઈ જશે."

બંનેએ એકબીજા સામે જોયું. ટેબલ પર મોંઘોદાટ કેક અકબંધ પડ્યો હતો, અને તેની સામે પચીસ વર્ષના સહજીવનની સફળતાની ઉજવણી કરવા બેઠેલા બે સાથીઓ લાચાર બનીને જોઈ રહ્યા હતા.

"કંઈ વાંધો નહીં," દિનેશે વાત હળવી કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો. "આપણે બીચ પર ચાલવા જઈએ. લગ્ન પછી આપણે નક્કી કર્યું હતું ને કે જ્યારે નિવૃત્ત થઈશું ત્યારે દરિયાકિનારે હાથ પકડીને કિલોમીટરો સુધી ચાલીશું. સૂર્યાસ્ત જોઈશું અને રેતીમાં પગ બોળીને બેસીશું."

નયનાની આંખોમાં ક્ષણભર માટે ચમક આવી, પણ તરત જ એ ચમક ઓલવાઈ ગઈ. તેણે પોતાના ગોઠણ પર હાથ મૂક્યો.

"દિનેશ, આ સંધિવાનો દુખાવો એટલો વધી ગયો છે કે હોટલના પગથિયાં ઉતરતાં પણ જીવ નીકળી જાય છે. દરિયાની ભીની રેતીમાં પગ ખૂંપી જશે તો મારાથી બે ડગલાં પણ નહીં ચલાય. ડોક્ટરે તો નીચે પલાંઠી વાળીને બેસવાની પણ સખત મનાઈ કરી છે."

દિનેશ ચૂપ થઈ ગયો. તેણે પોતાની કમર પાછળ હાથ મૂક્યો. છેલ્લા ત્રણ વર્ષથી તેને સ્લિપ ડિસ્કની તકલીફ હતી. અડધો કલાક સળંગ ઊભા રહેવાથી પણ પગમાં ખાલી ચડી જતી હતી.

બંને ધીમા પગલે બારી પાસે આવીને ઊભા રહ્યા. બહાર યુવાન યુગલો દરિયાના મોજાં સાથે દોડી રહ્યા હતા, પાણી ઉડાડી રહ્યા હતા, રેતીમાં બેસીને આઈસ્ક્રીમ ખાઈ રહ્યા હતા અને ખડખડાટ હસી રહ્યા હતા.

નયનાની આંખમાંથી એક આંસુ સરીને ગાલ પર આવી ગયું. તેણે ધ્રૂજતા અવાજે કહ્યું, "દિનેશ, જ્યારે આપણી પાસે દોડવાની તાકાત હતી, ભૂખ હતી, અને હૃદયમાં એકબીજા માટે સમય વિતાવવાની અઢળક ઇચ્છાઓ હતી, ત્યારે આપણી પાસે પૈસા નહોતા અને સમય નહોતો. આપણે દિવસ-રાત ફક્ત એટલા માટે મજૂરી કરતા રહ્યા કે એક દિવસ આપણી પાસે બધું હશે ત્યારે આપણે શાંતિથી જીવીશું. આજે આપણી પાસે સરસ ઘર છે, ગાડી છે, બેંક બેલેન્સ છે, કોઈ દેવું નથી... પણ આજે આપણું આ શરીર આપણી સાથે નથી."

દિનેશે નયનાના ખભા પર હાથ મૂક્યો. તેનો હાથ પણ સહેજ ધ્રૂજી રહ્યો હતો.

તેને યાદ આવ્યું કે જ્યારે તેઓ ત્રીસ વર્ષના હતા, ત્યારે નયના કેટલીય વાર કહેતી કે 'ચાલો ને, આજે રવિવારે ક્યાંક બહાર જઈએ.' અને પોતે હંમેશાં એક જ જવાબ આપતો, 'હમણાં નહીં નયના, હજુ ઘરના હપ્તા ભરવાના છે. હજુ બાળકોની કારકિર્દી બનાવવાની છે. હમણાં પૈસા બચાવો, પછી તો આખી જિંદગી જલસા જ કરવાના છે ને!'

તે 'પછી' ક્યારેય ન આવ્યું. અને જ્યારે એ 'પછી' આવ્યું, ત્યારે હાથમાં દવાઓની સ્ટ્રીપ્સ અને રોગોના લિસ્ટ સિવાય કશું નહોતું બચ્યું. તેઓ ભવિષ્ય બનાવવાની લ્હાયમાં વર્તમાનને કચડીને આગળ વધતા રહ્યા હતા.

"દિનેશ," નયનાએ તેનો હાથ પકડી લીધો. "આપણે જિંદગી જીવવાનું મુલતવી રાખતાં ગયા, અને જિંદગી ક્યારે આંગળીઓ વચ્ચેથી રેતીની જેમ સરકી ગઈ એ ખબર જ ન પડી."

દિનેશે રૂમનું નાનું ફ્રિજ ખોલ્યું. અંદરથી સાદા પાણીની બોટલ કાઢી. બે ગ્લાસ ભર્યા. એક ગ્લાસ નયનાના હાથમાં આપ્યો અને બીજો પોતે લીધો.

તેણે પોતાના ખિસ્સામાંથી બ્લડ પ્રેશરની ગોળી કાઢી અને નયનાના હાથમાં તેની ડાયાબિટીસની ગોળી મૂકી.

દિનેશે ગ્લાસ સહેજ ઊંચો કર્યો અને ભીની આંખે સ્મિત આપતાં કહ્યું, "કોઈ વાંધો નહીં નયના. આપણે કેક ન ખાઈ શકીએ તો શું થયું? આપણે દરિયાના મોજાં સામે દોડી ન શકીએ તો શું થયું? આપણે સાથે મળીને એક આખો સંસાર ઊભો કર્યો છે. ભલે આજે આપણું શરીર થાકી ગયું હોય, પણ આ પચીસ વર્ષમાં તું મારી સાથે દરેક સંઘર્ષમાં ઊભી રહી એ જ મારી સૌથી મોટી કમાણી છે. ચાલ, આ સાદા પાણી અને આ દવાઓ સાથે જ આપણી પચીસમી વર્ષગાંઠ ઉજવીએ."

નયનાએ આંસુ લૂછી નાખ્યા. તેણે પણ પાણીનો ગ્લાસ અડકાડ્યો. બંનેએ સાથે મળીને ગોળી ગળી લીધી અને પાણી પીધું.

પછી દિનેશે બારી પાસે પડેલી બે આરામખુરશીઓ સામસામે ગોઠવી. બંને ખુરશી પર બેઠા. દિનેશે નયનાનો કરચલીવાળો હાથ પોતાના હાથમાં લીધો. બહાર સૂર્ય આથમતો હતો અને આકાશમાં સોનેરી અને કેસરી રંગો પથરાઈ રહ્યા હતા.

તેમની પાસે ખાવા માટે મીઠાઈ નહોતી, દોડવા માટે પગમાં તાકાત નહોતી, પણ પહેલીવાર તેમના હાથમાં એકબીજાનો હાથ હતો અને આંખોમાં વર્ષો પછી એક શાંત, નિખાલસ સ્વીકાર હતો. તેઓ હવે ભવિષ્યની ચિંતા નહોતા કરતા, પણ જે સાંજ બાકી રહી ગઈ હતી, તેને ચૂપચાપ એકબીજાની સાથે માણી રહ્યા હતા.