પાંચ વર્ષ સુધી જેને સામાન્ય ભિખારી સમજીને રોટલી આપતી રહી, એના કાંડા પરનું નિશાન જોતાં જ...

બપોરના બાર વાગ્યાનો ટકોરો પડતાં જ રાધિકાના ધબકારા અચાનક વધી ગયા. રસોડાની નાની બારીમાંથી બહાર જોતાં જ લીમડાના જૂના ઝાડ નીચે એ જ પરિચિત આકૃતિ બેઠેલી દેખાઈ. ફાટેલી ધાબળી ઓઢીને લાકડીના ટેકે બેઠેલા એ વૃદ્ધ અજાણ્યા માણસની નજર સીધી તેના ઘરના દરવાજા તરફ ટકેલી હતી.

રાધિકાએ ઝડપથી થાળીમાંથી બે તાજી રોટલી અને સવારે બનાવેલું બટાકાનું શાક સ્ટીલના નાના ડબ્બામાં ભર્યું. તેની સાથે ગોળનો એક નાનકડો ગાંગડો પણ કાગળમાં લપેટીને મૂકી દીધો. છેલ્લા પાંચ વર્ષથી દર શુક્રવારે બપોરે તે આ અજાણ્યા લાચાર ભિખારીને છાનીમાની જમાડતી હતી.

ઓસરીમાંથી તેની સાસુ સવિતાના ભારે પગલાંનો અવાજ સંભળાતાં જ રાધિકા ચમકી ગઈ. સવિતા સ્વભાવે અત્યંત કંજૂસ અને કડક શિસ્તવાળી સ્ત્રી હતી. ઘરમાં એક દાણો પણ આઘોપાછો થાય તો આખું ઘર માથે લેતી હતી.

સવિતાએ રસોડાના ઉંબરે ઊભા રહીને તીખી નજરે રાધિકા સામે જોયું. તેના હાથમાં રહેલા સ્ટીલના ડબ્બા પર સાસુની નજર પડતાં જ રાધિકાના હાથમાંથી પરસેવો છૂટી ગયો. રાધિકાએ ડબ્બો સાડીના પાલવ પાછળ છુપાવવાનો નિષ્ફળ પ્રયાસ કર્યો.

સવિતાએ મોટેથી બરાડો પાડીને પૂછ્યું કે આ ડબ્બામાં શું ભરીને ક્યાં લઈ જવાની તૈયારી ચાલે છે. રાધિકાએ નીચું માથું રાખીને કહ્યું કે બા, બહાર ઝાડ નીચે બેઠેલા વૃદ્ધ બાબાને બે રોટલી આપવા જાઉં છું. આ સાંભળતાં જ સવિતાનો ગુસ્સો સાતમા આસમાને પહોંચી ગયો.

સવિતાએ રાધિકાના હાથમાંથી ડબ્બો જોરથી આંચકી લીધો અને જમીન પર પછાડ્યો. રોટલી અને શાક ધૂળમાં રગદોળાઈ ગયા. સવિતાએ કટાક્ષમાં કહ્યું કે તારા પતિ સંજયનો પગાર એટલો મોટો નથી કે તું આખા શહેરના રખડતા ભિખારીઓને ખવડાવતી ફરે.

રાધિકાની આંખોમાંથી આંસુ છલકાઈ આવ્યા પણ તે એક અક્ષર પણ ન બોલી શકી. તેનો પતિ સંજય મોટર ગેરરેજમાં નાની નોકરી કરતો હતો અને માંડ ઘરનું ગુજરાન ચાલતું હતું. છતાં રાધિકા પોતાના ભાગમાંથી બચાવીને દર શુક્રવારે એ અજાણ્યા વડીલને અન્ન આપતી હતી.

આ શુક્રવારનું દાન રાધિકા માટે માત્ર કોઈ સાધારણ પુણ્યનું કામ નહોતું. તેની પાછળ પંદર વર્ષ જૂની એક અત્યંત દર્દનાક યાદ જોડાયેલી હતી. જ્યારે રાધિકા માત્ર આઠ વર્ષની નાની બાળકી હતી, ત્યારે તેના પિતા મોહન એક અકસ્માતમાં ગુજરી ગયા હોવાના સમાચાર આવ્યા હતા.

પિતા મોહન હંમેશાં શુક્રવારના દિવસે ઘરમાં ગળ્યું ખાવાનું લાવતા અને કહેતા કે કોઈ ભૂખ્યાને જમાડવું એ સૌથી મોટી પૂજા છે. પિતાના ગયા પછી તેની માતા શાંતા પણ લાંબી માંદગી ભોગવીને સંસાર છોડી ગઈ હતી. માતા-પિતા વગર ઉછરેલી રાધિકા માટે પિતાના આ સંસ્કાર જ તેની જિંદગીની સૌથી મોટી મૂડી હતા.

સવિતાએ રાધિકાને ધમકાવતાં કહ્યું કે જો હવે પછી એ ગંદા ભિખારીને એક ટુકડો પણ આપ્યો તો તારા પગ ભાંગી નાખીશ. રાધિકા ચૂપચાપ આંસુ લૂછીને વાસણ માંજવા બેસી ગઈ. બારી બહાર પેલો વૃદ્ધ માણસ હજુ પણ ભૂખી નજરે દરવાજા સામે તાકી રહ્યો હતો.

સાંજે સંજય થાકેલો-પાકેલો ઘરે પાછો આવ્યો ત્યારે સવિતાએ ફરી મોટો કકળાટ શરૂ કર્યો. સવિતાએ દીકરા આગળ વાત વતેસર કરતાં કહ્યું કે તારી વહુ ઘરમાંથી અનાજ ચોરીને બહાર ભિખારીઓને વહેંચે છે. સંજયે માથું પકડીને બંને હાથ જોડ્યા.

સંજયે રાધિકાને એકાંતમાં બોલાવીને ધીમા અવાજે સમજાવ્યું કે આપણી પરિસ્થિતિ અત્યારે બહુ નબળી છે. તારી દાન કરવાની ભાવના સારી છે પણ બા સાથે રોજ ઝઘડા થાય તે મને પસંદ નથી. રાધિકાએ પોતાના પતિની લાચારી સમજીને માથું હલાવ્યું.

તે રાત્રે રાધિકાને ઊંઘ ન આવી. તેને વારંવાર પેલા વૃદ્ધના કરુણ ચહેરા અને ધ્રૂજતા હાથ યાદ આવતા હતા. એ માણસ ક્યારેય કોઈ પાસે હાથ લંબાવીને ભીખ નહોતો માંગતો, માત્ર દર શુક્રવારે આવીને શાંતિથી બેસી રહેતો હતો.

બીજા શુક્રવારે રાધિકાએ એક યુક્તિ વિચારી. તેણે પોતાના બપોરના ભોજનમાંથી એક રોટલી બચાવી લીધી અને પોતે ભૂખી રહી. જ્યારે સાસુ સવિતા બપોરે ઊંઘી ગયા ત્યારે તે ધીમે પગલે બહાર નીકળી.

ઝાડ નીચે પહોંચીને તેણે એ રોટલી પેલા વૃદ્ધ માણસના હાથમાં મૂકી. વૃદ્ધના ચહેરા પર એક અનોખી ચમક આવી ગઈ અને તેની આંખો ભીની થઈ ગઈ. તેણે ધ્રૂજતા હાથે રોટલીનો ટુકડો મોંમાં મૂક્યો અને રાધિકાના માથા પર આશીર્વાદ આપવા હાથ ઊંચો કર્યો.

રાધિકાએ જોયું કે એ માણસના જમણા હાથના અંગૂઠા પાસે એક મોટો કાળો તલ હતો અને કાંડા પર જૂના દાઝેલાનું મોટું નિશાન હતું. એ નિશાન જોઈને રાધિકાના મનમાં વીજળીનો એક ઝબકારો થયો. પણ તે વધારે વિચારે તે પહેલાં પાછળથી જોરદાર ત્રાડ સંભળાઈ.

સવિતા ઊંઘમાંથી જાગી ગઈ હતી અને લાકડી લઈને શેરીમાં આવી પહોંચી હતી. સવિતાએ પેલા વૃદ્ધને લાકડી બતાવીને ગાળો ભાંડવાનું શરૂ કર્યું. શેરીના પડોશીઓ પણ પોતપોતાની બારીઓ અને દરવાજા ખોલીને તમાશો જોવા લાગ્યા.

સવિતાએ બરાડો પાડીને કહ્યું કે એય લુચ્ચા, હવે જો બીજી વાર આ શેરીમાં પગ મૂક્યો તો પોલીસને હવાલે કરી દઈશ. આ ઘર કોઈ ધર્મશાળા નથી કે તું દર અઠવાડિયે મોં વકાસીને આવી ચડે છે. વૃદ્ધ માણસ ગભરાઈને ધ્રૂજવા લાગ્યો.

એ વૃદ્ધે કોઈ વળતો જવાબ ન આપ્યો, માત્ર આંખોમાંથી દડદડ આંસુ વહાવી દીધા. તે લાકડીના ટેકે ઝડપથી ઊભો થયો અને લંગડાતા પગલે ભાગવા લાગ્યો. ઉતાવળમાં તેના ખભા પરથી જૂની ફાટેલી જોળી નીચે જમીન પર પડી ગઈ.

સવિતાએ એ જોળીને લાત મારીને ગટરમાં ફેંકવાનો પ્રયત્ન કર્યો પણ રાધિકાએ દોડીને જોળી ઉપાડી લીધી. સવિતાએ ગુસ્સાથી કહ્યું કે એ ભિખારીનો કચરો ઘરમાં ન લાવતી. રાધિકા જોળી હાથમાં પકડીને ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી પડી.

રાધિકા એ જૂની જોળી લઈને પોતાના ઓરડામાં ગઈ અને અંદર હાથ નાખ્યો. અંદર માત્ર એક જૂનો પીળો પડેલો રૂમાલ અને લોખંડની એક નાની કાટવાળી ડબ્બી હતી. રાધિકાએ ઉત્સુકતાથી એ નાની ડબ્બી ખોલી.

ડબ્બી ખોલતાં જ રાધિકાના મોંમાંથી જોરદાર ચીસ નીકળી ગઈ અને તેના હાથમાંથી ડબ્બી છટકી ગઈ. ડબ્બીની અંદર ચાંદીનું એક નાનું માદળિયું ચમકી રહ્યું હતું. એ માદળિયા પર ગુજરાતી અક્ષરોમાં સ્પષ્ટ કોતરેલું હતું કે મારી વહાલી દીકરી રાધિકા.

રાધિકાના પગ નીચેથી ધરતી સરકી ગઈ અને તેની આંખો પહોળી થઈ ગઈ. આ એ જ ચાંદીનું માદળિયું હતું જે તેના પાંચમા જન્મદિવસે તેના પિતા મોહને પોતાના હાથે તેના ગળામાં પહેરાવ્યું હતું. જ્યારે પિતા અકસ્માતમાં ગુમ થયા ત્યારે એ માદળિયું પણ તેમની સાથે જ હતું.

રાધિકાના મગજમાં વિચારોનું મોટું વાવાઝોડું ઊમટી પડ્યું. એ અજાણ્યા વૃદ્ધના હાથ પરનો કાળો તલ, કાંડા પરનું દાઝેલું નિશાન અને આ પવિત્ર માદળિયું બધું જ એક દિશા તરફ ઈશારો કરી રહ્યું હતું. રાધિકાનું આખું શરીર ધ્રૂજવા લાગ્યું.

રાધિકાએ જોળીમાંથી પેલો જૂનો પીળો રૂમાલ ખોલ્યો. એ રૂમાલના ખૂણે તેની માતા શાંતાના હાથે કરેલું ભરતકામ હતું. હવે રાધિકાને કોઈ શંકા નહોતી રહી કે દર શુક્રવારે ભૂખ્યો આવીને ઊભો રહેતો એ માણસ બીજું કોઈ નહીં પણ તેના પોતાના સગા પિતા હતા.

રાધિકા પાગલની જેમ ઘર બહાર દોડી. સવિતાએ પાછળથી બૂમ પાડી કે ક્યાં ભાગે છે, પણ રાધિકાએ પાછળ વળીને પણ ન જોયું. તે બજાર તરફ દોડતી ગઈ અને દરેક ગલીમાં પેલા વૃદ્ધ માણસને શોધવા લાગી.

સાંજે સંજય પણ ગેરરેજથી આવી પહોંચ્યો અને માતા પાસેથી આખી વાત જાણીને તે પણ રાધિકાની પાછળ દોડ્યો. શહેરના છેવાડે આવેલી એક જૂની ધર્મશાળાના ઓટલે સંજયને રાધિકા જમીન પર બેસીને રડતી હાલતમાં મળી આવી. તેની સામે પેલો વૃદ્ધ માણસ માથું નીચું રાખીને બેઠો હતો.

રાધિકા એ વૃદ્ધના બંને પગ પકડીને પોક મૂકીને રડી રહી હતી. રાધિકાએ ગળગળા અવાજે પૂછ્યું કે પિતાજી, તમે પંદર વર્ષ સુધી ક્યાં હતા. તમે મને કેમ ન ઓળખાવી, કેમ દર શુક્રવારે એક ભિખારીની જેમ મારા આંગણે ઊભા રહેતા હતા.

મોહને ધ્રૂજતા હાથે પોતાની દીકરીનું માથું ઊંચું કર્યું અને તેના આંસુ લૂછ્યાં. મોહનની આંખોમાંથી પણ ચોધાર આંસુ વહી રહ્યા હતા. સંજય પણ ત્યાં આવીને સ્તબ્ધ થઈને ઊભો રહી ગયો.

મોહને તૂટેલા અવાજે પોતાની દર્દનાક કહાણી વર્ણવવાનું શરૂ કર્યું. પંદર વર્ષ પહેલાં કારખાનામાં થયેલા ભયંકર ગેસ વિસ્ફોટમાં તેમના માથામાં ગંભીર ઈજા થઈ હતી. એ અકસ્માતમાં તેમની યાદશક્તિ સંપૂર્ણપણે જતી રહી હતી અને તેઓ વર્ષો સુધી અજાણ્યા શહેરમાં ભટકતા રહ્યા હતા.

બે વર્ષ પહેલાં એક નાની બીમારી પછી અચાનક તેમની યાદશક્તિ પાછી આવી હતી. તેઓ દોડતા પોતાના જૂના ગામ પહોંચ્યા હતા. પણ ત્યાં જઈને તેમને ખબર પડી કે પત્ની શાંતા દુનિયા છોડી ચૂકી છે અને દીકરી રાધિકાના લગ્ન થઈ ગયા છે.

મોહન પોતાની દીકરીનું સરનામું શોધીને આ શહેરમાં આવ્યા હતા. પણ જ્યારે તેમણે જોયું કે રાધિકા પોતે એક ગરીબ ઘરમાં પરણી છે અને સાસુના કડક સ્વભાવ વચ્ચે સંઘર્ષ કરી રહી છે, ત્યારે તેમનું કાળજું કંપી ઊઠ્યું. તેમને લાગ્યું કે જો તેઓ સામે આવશે તો દીકરી પર વધારાનો આર્થિક બોજ પડશે.

મોહને રડતાં રડતાં કહ્યું કે બેટા, હું તારા સંસારમાં વિઘ્ન બનવા નહોતો માંગતો. હું એક અપંગ અને બીમાર બાપ બનીને તારા સાસરીયા પર બોજ બનવા નહોતો માંગતો. હું તો બસ દર શુક્રવારે તારો ચહેરો એક નજર જોવા માટે તારા આંગણે આવતો હતો.

મોહને આગળ કહ્યું કે તેં જ્યારે મને પોતાના હાથે પહેલી રોટલી આપી ત્યારે મને લાગ્યું કે મારો ભવ સુધરી ગયો. તારા હાથના અન્નમાં મને તારી મા શાંતાના પ્રેમની સુગંધ આવતી હતી. એ એક રોટલીના સહારે હું આખું અઠવાડિયું જીવી લેતો હતો.

આ વાત સાંભળીને સંજયના પગ નીચેથી પણ જમીન સરકી ગઈ. સંજય આગળ વધ્યો અને તેણે મોહનના બંને પગ પકડી લીધા. સંજયે હાથ જોડીને કહ્યું કે પિતાજી, મને માફ કરી દો, અમે તમને ઓળખી ન શક્યા.

બરાબર એ જ વખતે પાછળથી ચૂડીઓનો ખખડાટ સંભળાયો. સવિતા પણ સંજયની પાછળ પાછળ ત્યાં આવી પહોંચી હતી અને તેણે આખી વાત સાંભળી લીધી હતી. સવિતાના હાથમાંથી લાકડી નીચે પડી ગઈ અને તેનો ચહેરો શરમથી ઝૂકી ગયો.

સવિતા ધીમા પગલે આગળ આવી અને મોહનની સામે બે હાથ જોડીને ઊભી રહી ગઈ. સવિતાની આંખોમાંથી પસ્તાવાના આંસુ વહી રહ્યા હતા. સવિતાએ ગળગળા અવાજે કહ્યું કે ભાઈ, મને માફ કરી દો, મેં અજાણતાં તમારી પર બહુ મોટો અત્યાચાર કર્યો છે.

સવિતાએ મોહનને કહ્યું કે તમે દીકરીના સુખ માટે પોતાનું અસ્તિત્વ છુપાવીને ભિખારી બનીને જીવ્યા, એવો ત્યાગ તો કોઈ દેવતા જ કરી શકે. મારા ઘરમાં વહુ નહીં પણ સાક્ષાત અન્નપૂર્ણા આવી છે જેના પિતા આટલા મહાન છે. હવે તમે ધર્મશાળામાં નહીં પણ અમારા ઘરમાં અમારી સાથે રહેશો.

રાધિકાએ પોતાના પિતાને વળગીને હર્ષના આંસુ વહાવ્યા. જે પિતાને તે આખી જિંદગી મૃત્યુ પામેલા માનતી હતી, તેઓ આજે સાક્ષાત તેની સામે ઊભા હતા. વર્ષોથી તેના હૃદયમાં ભરેલી એકલતા અને ખાલીપો પળભરમાં ભરાઈ ગયા.

સંજય અને રાધિકાએ આદરપૂર્વક મોહનનો હાથ પકડ્યો અને તેમને પોતાના ઘરે લઈ આવ્યા. સવિતાએ પોતાના હાથે મોહનને ઘરના મુખ્ય ઓરડામાં આદરપૂર્વક બેસાડ્યા અને ગરમ દૂધ આપ્યું. પડોશીઓ પણ આ દ્રશ્ય જોઈને ભાવવિભોર થઈ ગયા.

સાંજે આખા પરિવારે સાથે બેસીને પ્રેમપૂર્વક ભોજન લીધું. ઘરમાં વર્ષોથી છવાયેલી કડવાશ અને તણાવ આજે સ્નેહ અને આદરમાં બદલાઈ ગયા હતા. રાધિકાએ પોતાના પિતાના ખોળામાં માથું મૂકીને શાંતિનો શ્વાસ લીધો.

જીવનમાં કરેલું કોઈ પણ નિઃસ્વાર્થ કર્મ ક્યારેય વ્યર્થ જતું નથી. રાધિકાએ જે અજાણ્યા માણસને શ્રદ્ધાથી અન્ન આપ્યું હતું, તે સાક્ષાત તેના પોતાના પિતા નીકળ્યા. પ્રેમ, ત્યાગ અને સમર્પણની આ પવિત્ર ગાથાએ આખા પરિવારને એક તાંતણે બાંધી દીધો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.