પિતાના અવસાન પછી મકાનની દીવાલો માપવા બેઠેલા ભાઈઓના હાથમાં જ્યારે લાલ ડાયરી આવી...

પિતા રમણના અવસાન પછી ત્રણેય ભાઈઓ વચ્ચે ઘરના ભાગલા પાડવાની વાત પાકી થઈ ગઈ હતી. શહેરના જૂના મહોલ્લામાં આવેલું એ બે માળનું પૈતૃક મકાન તેમના દાદાના સમયનું હતું. હવેલી જેવું વિશાળ આ મકાન ત્રણેય ભાઈઓ વચ્ચે સરખે ભાગે વહેંચવા માટે વકીલ અને એન્જિનિયરને બોલાવવામાં આવ્યા હતા.

મોટો ભાઈ નરેશ સ્વભાવે શાંત અને વ્યવહારુ હતો પણ પત્નીના દબાણ સામે તે લાચાર હતો. તેની પત્ની રોજ મહેણાં મારતી હતી કે તમે મોટા છો છતાં તમારો હક જતો કરો છો. નરેશ પોતાના સંસારમાં શાંતિ જાળવવા માટે ભાગલા પાડવા તૈયાર થયો હતો.

વચેટ ભાઈ ભાવેશ કાપડના ધંધામાં હતો અને તેને હંમેશાં એવી શંકા રહેતી કે મોટો ભાઈ મિલકતમાં વધુ હિસ્સો દબાવી દેશે. ભાવેશ માનતો હતો કે પિતાજીએ નરેશને સરકારી નોકરી અપાવવા માટે વધુ ખર્ચ કર્યો હતો. આ વાતને લઈને ભાવેશના મનમાં બાળપણથી જ એક અજાણી કડવાશ ભરાયેલી હતી.

સૌથી નાનો ભાઈ કેતન હજુ હમણાં જ પરણ્યો હતો અને શાંતિથી પોતાનો હિસ્સો મેળવવા માંગતો હતો. કેતનને પોતાની નવી કંપની શરૂ કરવા માટે તાત્કાલિક મૂડીની જરૂર હતી. તે માનતો હતો કે જો પૈતૃક મકાનમાંથી પોતાનો ત્રીજો ભાગ રોકડમાં મળી જાય તો તેનો નવો વ્યવસાય જામી જાય.

રવિવારે સવારે ત્રણેય ભાઈઓ ઓસરીમાં બેઠા હતા અને સામે ટેબલ પર પિતાની જૂની ફાઈલ ખુલ્લી પડી હતી. ઓસરીમાં વાતાવરણ ભારે અને તણાવપૂર્ણ હતું. કોઈ એકબીજા સાથે આંખ મિલાવીને વાત કરવા તૈયાર નહોતું.

નરેશે પિતાની પચાસ વર્ષ જૂની રજિસ્ટ્રી અને મકાનનો નકશો એન્જિનિયર ધીરજના હાથમાં મૂક્યો. ધીરજે આખા મકાનની લંબાઈ અને પહોળાઈ માપવા માટે પોતાની સાથે બે સહાયકોને પણ રાખ્યા હતા. આખા ઘરની માપણી શરૂ કરવામાં આવી.

ધીરજે ગ્રાઉન્ડ ફ્લોર અને પહેલા માળના દરેક રૂમની લંબાઈ અને પહોળાઈ માપીને કાગળ પર નોંધ કરી. રસોડું, દીવાનખાનું, ઓસરી અને ઉપરના ચાર શયનખંડોની ચોક્કસ ગણતરી કરવામાં આવી. ગણતરી કરતાં કરતાં અચાનક ધીરજના ચહેરા પર આશ્ચર્યની રેખાઓ ખેંચાઈ ગઈ.

ધીરજે ચશ્મા સરખા કરીને ફરીથી સરકારી દસ્તાવેજ તપાસ્યા. તેણે જૂના પીળા કાગળ પરની સરકારી મહોર અને તારીખ બે વાર ધ્યાનથી જોઈ. તેને કોઈ મોટી ભૂલ કે વિસંગતતા દેખાઈ રહી હતી.

ધીરજે ત્રણેય ભાઈઓને પોતાની પાસે બોલાવ્યા અને એક વિચિત્ર વાત કહી. તેણે નકશા પર આંગળી મૂકીને પૂખ્યું કે આ ઉત્તર દિશાના ખૂણામાં આવેલો મોટો ઓરડો કોનો છે. ત્રણેય ભાઈઓએ એકબીજા સામે પ્રશ્નાર્થ નજરે જોયું.

નરેશે કહ્યું કે એ રૂમ તો વર્ષોથી બંધ રહે છે અને પિતાજીએ તેના પર મોટું પિત્તળનું તાળું મારી રાખ્યું હતું. બાળપણથી અમે એ રૂમને હંમેશાં તાળું મારેલો જ જોયો છે. પિતાજી કહેતા હતા કે સમય આવ્યે એ રૂમ ખોલવામાં આવશે.

પણ ધીરજે માથું હલાવીને ગંભીર અવાજે કહ્યું કે આ રૂમ સરકારી દસ્તાવેજમાં ક્યાંય નોંધાયેલો જ નથી. નકશા મુજબ તમારી મિલકતની ઉત્તરી સીમા આ રૂમની દીવાલ પહેલાં જ પૂરી થઈ જાય છે. સરકારી કાગળ પર આ જગ્યા માત્ર એક ખાલી પડતર ચોગાન તરીકે દર્શાવેલી છે.

આ સાંભળતાં જ ત્રણેય ભાઈઓના હોશ ઊડી ગયા. ધીરજે સ્પષ્ટ બતાવ્યું કે સરકારી રજિસ્ટ્રીમાં માત્ર પાંચ રૂમ અને એક ચોકનો ઉલ્લેખ છે. જ્યારે આ છઠ્ઠો ઓરડો સરકારી કાગળોમાં સાવ અસ્તિત્વ ધરાવતો જ નથી અને નકશામાં ત્યાં ખુલ્લી જમીન બતાવેલી છે.

ભાવેશના મનમાં તરત શંકાનો મોટો કીડો સળવળ્યો. ભાવેશે મોટા ભાઈ નરેશ પર સીધો આરોપ લગાવતાં કહ્યું કે નક્કી તમે પિતાજી સાથે મળીને આ રૂમનો કોઈ ખાનગી ખેલ કર્યો છે. ભાવેશે બૂમ પાડીને કહ્યું કે તમે આ રૂમનો દસ્તાવેજ અલગથી પોતાના નામે કરાવી લીધો લાગે છે.

ભાવેશે આગળ કહ્યું કે કદાચ આ રૂમમાં કોઈ મોટો ખજાનો, સોનું કે રોકડ રકમ છુપાવેલી છે જે પિતાજી તમને સોંપી ગયા છે. નરેશ આ આક્ષેપ સાંભળીને લાલચોળ થઈ ગયો અને તેના હાથ ધ્રૂજવા લાગ્યા. નરેશે કહ્યું કે ભાવેશ, પોતાની જીભ પર કાબૂ રાખ.

નરેશે આક્રોશમાં કહ્યું કે મેં આખી જિંદગી પિતાજીની સેવા કરી છે અને તું મારા પર ચોરીનો આક્ષેપ કરે છે. જ્યારે પિતાજી બીમાર હતા ત્યારે હોસ્પિટલના ઉજાગરા મેં કર્યા હતા અને તું ધંધાના બહાને બહાર ફરતો હતો. હવે તું મને લાલચુ કહે છે.

કેતને વચ્ચે પડીને બંને મોટા ભાઈઓને શાંત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો પણ પરિસ્થિતિ કાબૂ બહાર જતી રહી હતી. કેતને કહ્યું કે આપણે લડવા કરતાં એ રૂમ ખોલીને જોઈ લઈએ કે અંદર શું છે. પણ ભાવેશ માનવા તૈયાર નહોતો અને તે પોલીસ બોલાવવાની ધમકી આપવા લાગ્યો.

ઓસરીમાં ભયંકર કકળાટ શરૂ થઈ ગયો અને વાત હાથપાઈ સુધી પહોંચી ગઈ. બંને ભાઈઓની પત્નીઓ પણ ઓસરીમાં આવીને સામસામે મહેણાં મારવા લાગી. શેરીના પડોશીઓ પણ પોતાના ઘરની બારીઓમાંથી આ તમાશો જોવા લાગ્યા.

અંતે એન્જિનિયર ધીરજે હાથ જોડીને કહ્યું કે શાંત થાઓ અને પહેલાં આ રૂમનું તાળું તોડો. તાળું તૂટશે એટલે દૂધનું દૂધ અને પાણીનું પાણી થઈ જશે. નરેશ ગુસ્સામાં રસોડામાંથી મોટો લોખંડનો હથોડો લઈ આવ્યો.

પિતાજીના એ જૂના ભારે સાગના દરવાજા પર લટકતા કાટવાળા તાળા પર નરેશે જોરદાર ઘા માર્યા. લોખંડ પર હથોડો પડતાં જ આખી હવેલીમાં મોટો રણકારો ગૂંજી ઊઠ્યો. ત્રણ-ચાર જોરદાર ઝટકામાં તાળું તૂટી ગયું અને જમીન પર પડી ગયું.

નરેશે ધ્રૂજતા હાથે સાગના ભારે કમાડને ધક્કો માર્યો. વર્ષોથી બંધ રહેલો એ દરવાજો કર્કશ અવાજ સાથે ધીમે ધીમે ખૂલતો ગયો. અંદરથી એક ક્ષણ માટે ધૂળની ડમરી બહાર આવી.

ઓરડાની અંદર પ્રવેશતાં જ ધૂળ અને જૂની અગરબત્તીની સુગંધ એકસાથે નાકમાં ભરાઈ ગઈ. અંદર કોઈ અંધારું નહોતું કારણ કે છત પર એક સુંદર કાચનું ગોખલું હતું જેમાંથી સૂર્યનો સોનેરી તડકો સીધો જમીન પર પડતો હતો. રૂમની અંદરનું દ્રશ્ય જોઈને ત્રણેય ભાઈઓ પથ્થરની જેમ થીજી ગયા.

એ ઓરડામાં કોઈ ધન-દોલત, કાળું નાણું કે સોનામહોરો નહોતી. રૂમની સફેદ દીવાલો પર ત્રણેય ભાઈઓના બાળપણના અસંખ્ય ફોટા સુંદર લાકડાની ફ્રેમમાં લટકતા હતા. પહેલા પગલાં ભરતો નરેશ, સાયકલ ચલાવતો ભાવેશ અને પારણામાં હસતો કેતન સ્પષ્ટ દેખાતા હતા.

એક ખૂણામાં ત્રણેય ભાઈઓની બાળપણની લાકડાની ઘોડીઓ, જૂના દફતરો અને રમકડાં વ્યવસ્થિત ગોઠવેલાં હતાં. ત્રણેય ભાઈઓએ પ્રાથમિક શાળામાં જે સ્લેટ અને પેન વાપરી હતી તે પણ સાચવીને મૂકેલી હતી. આ જોઈને ત્રણેય ભાઈઓના હૃદયમાં એક અજાણો ધ્રાસકો પડ્યો.

બીજા ખૂણામાં તેમની સ્વર્ગસ્થ માતા શારદાનું જૂનું સિલાઈ મશીન પડેલું હતું જેના પર માતાનો સાડલો ઓઢાડેલો હતો. માતા શારદા આ મશીન પર રાત-દિવસ કપડાં સીવીને ત્રણેય દીકરાઓને ભણાવતી હતી. મશીનની બાજુમાં માતાની તસવીર પર સુકાઈ ગયેલો ગુલાબનો હાર લટકતો હતો.

રૂમની બરાબર વચ્ચે એક જૂનું સાગનું ગોળ ટેબલ મૂકેલું હતું. એ ટેબલ પર લાલ કલમી શાહીથી લખાયેલી એક જાડી ડાયરી અને ત્રણ લાકડાની નાની પેટીઓ મૂકેલી હતી. પેટીઓ પર પિત્તળની સુંદર કોતરણી કરેલી હતી.

કેતન ધીમા પગલે આગળ વધ્યો અને તેણે એ લાલ ડાયરી હાથમાં લીધી. ડાયરીના પહેલા પાના પર પિતા રમણના પરિચિત અને મોતી જેવા અક્ષરોમાં શીર્ષક લખેલું હતું. તેમાં લખ્યું હતું કે મારા પ્રાણથી પણ વહાલા ત્રણ દીકરાઓ નરેશ, ભાવેશ અને કેતન માટે.

કેતને ધ્રૂજતા અવાજે એ ડાયરીનાં પાનાં પલટાવ્યાં અને મોટેથી વાંચવાનું શરૂ કર્યું. તેની આંખોમાંથી અશ્રુબિંદુ ટપકીને કાગળ પર પડ્યું. ઓરડામાં માત્ર કેતનના વાંચવાનો અવાજ અને પંખાની ધીમી ઘરઘરાટી સંભળાતાં હતાં.

ડાયરીમાં લખ્યું હતું કે આજે જ્યારે તમે આ ઓરડો ખોલ્યો હશે ત્યારે નક્કી ઘરના ભાગલા પાડવાની વાત ચાલતી હશે. હું જીવતેજીવ જાણતો હતો કે મારા ગયા પછી તમે આ ઘરની એક-એક ઈંટ માપવા બેસશો. તેથી જ મેં આ ઓરડો ક્યારેય સરકારી કાગળોમાં નોંધાવ્યો નહોતો.

પિતાએ આગળ એક અત્યંત કરુણ અને પવિત્ર રહસ્ય ખોલ્યું જે સાંભળીને ત્રણેય ભાઈઓના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ. પચાસ વર્ષ પહેલાં જ્યારે આ ઘર બની રહ્યું હતું, ત્યારે રમણ પાસે છત ઢાંકવાના પણ પૈસા નહોતા. કરિયાણાની દુકાનમાંથી માંડ બે ટંકનું ભોજન મળતું હતું.

ત્યારે રમણના નાના અપરિણીત ભાઈએ પોતાની જિંદગીની આખી કમાણી આ ઘરમાં લગાવી દીધી હતી. એ નાના કાકાએ પોતાની જમીન વેચી દીધી હતી અને પોતે આખી જિંદગી કુંવારા રહીને ભાઈના ઘરને સજાવ્યું હતું. એ નાના કાકાનું એકમાત્ર સપનું હતું કે આ આખો પરિવાર હંમેશાં એક છત નીચે સાથે રહે.

પણ કમનસીબે ઘર પૂરું થાય તે પહેલાં જ એ નાના કાકા એક ગંભીર બીમારીમાં અકાળે અવસાન પામ્યા હતા. પિતા રમણે એ દિવસે આંસુ ભરી આંખે એક મહાન સંકલ્પ કર્યો હતો. તેમણે પોતાના દિલ પર હાથ મૂકીને ઈશ્વરની સાક્ષીએ પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી.

રમણે સંકલ્પ કર્યો હતો કે પોતાના નાના ભાઈના ત્યાગની યાદમાં તેઓ આ રૂમ ક્યારેય પોતાના નામે નહીં નોંધાવે. રમણે ડાયરીમાં લખ્યું હતું કે આ ઓરડો કોઈની અંગત માલિકીનો નથી પણ આ ભાઈચારા અને પવિત્ર ત્યાગનું મંદિર છે. કાયદાના કાગળો ભલે ઘરને વહેંચી નાખે પણ આ રૂમને કોઈ કાયદો વહેંચી શકશે નહીં.

રમણે આગળ લખ્યું હતું કે જ્યારે પણ તમારા મનમાં સ્વાર્થ, ક્રોધ કે ઈર્ષ્યા જાગે ત્યારે આ રૂમમાં આવીને બેસજો. અહીં તમારા બાળપણની નિર્દોષતા અને તમારી માના પવિત્ર સંસ્કારો જીવંત છે. જો તમારે ઘરના ભાગલા પાડવા જ હોય તો પહેલાં આ પવિત્ર ઓરડાના ટુકડા કરી બતાવો.

રમણે લખ્યું હતું કે જે દિવસે તમે આ રૂમની વહેંચણી કરશો તે દિવસે તમારા પિતા અને નાના કાકાના આત્મા હંમેશાં માટે મરી જશે. આ શબ્દો વાંચતાં જ કેતનના ગળામાંથી જોરદાર ડૂમો ભરાઈ ગયો. કેતન ડાયરી પકડીને ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી પડ્યો.

ભાવેશનો આખો અહંકાર ક્ષણવારમાં ઓગળી ગયો. તેના ચહેરા પર શરમ અને પસ્તાવાની કાળી છાયા છવાઈ ગઈ. તેના હાથ ધ્રૂજવા લાગ્યા અને તે નીચું જોઈને જમીન પર બેસી ગયો.

નરેશે આગળ વધીને ટેબલ પર પડેલી પેલી ત્રણ લાકડાની પેટીઓ ખોલી. દરેક પેટી પર એક-એક ભાઈનું નામ સુંદર અક્ષરે લખેલું હતું. અંદર પિતાએ પોતાની ચાલીસ વર્ષની નોકરીમાંથી બચાવેલા સોનાના સિક્કા અને કટોકટીના સમય માટેની ફિક્સ ડિપોઝિટની રસીદો હતી.

દરેક પેટીમાં એક સરખી રકમ અને એક સરખા દાગીના મૂકેલા હતા. પિતાએ કોઈની સાથે લેશમાત્ર પણ પક્ષપાત કર્યો નહોતો. પિતાએ દરેક સંતાનને એક સમાન પ્રેમ, માન અને આશીર્વાદ આપ્યા હતા.

ભાવેશ ઊભો થયો અને દોડીને મોટા ભાઈ નરેશના પગ પકડી લીધા. ભાવેશે પોક મૂકીને કહ્યું કે મોટા ભાઈ મને માફ કરી દો, હું પૈસાના લોભમાં સાવ આંધળો થઈ ગયો હતો. મેં તમારા પર ચોરીનો ગંદો આક્ષેપ કર્યો પણ હું તમારા ચરણની ધૂળ પણ બનવા લાયક નથી.

નરેશે ભાવેશને બંને હાથે ઊભો કર્યો અને પોતાની છાતી સરસો ચાંપી લીધો. બંને ભાઈઓ એકબીજાના ગળે વળગીને નાના બાળકોની જેમ ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી પડ્યા. કેતન પણ દોડી આવ્યો અને બંને મોટા ભાઈઓને વળગી પડ્યો.

વર્ષોથી ત્રણેય ભાઈઓના મનમાં ભરાયેલી શંકા, ઈર્ષ્યા અને કડવાશ આંસુ બનીને વહી ગઈ. ત્રણેય વહુઓ પણ રૂમમાં આવીને માતા શારદાના સિલાઈ મશીન સામે માથું નમાવીને રડવા લાગી. આખા ઓરડામાં પસ્તાવા અને પવિત્ર પ્રેમનો માહોલ છવાઈ ગયો.

નરેશે ટેબલ પર પડેલા એન્જિનિયરના નકશાઓ અને ભાગલાના તમામ કાગળો હાથમાં લીધા. નરેશે એક ક્ષણનો પણ વિચાર કર્યા વગર એ તમામ કાગળોના ટુકડે-ટુકડા કરી નાખ્યા. નરેશે કહ્યું કે આપણે આ ઘરના ક્યારેય ભાગલા નહીં પાડીએ.

ભાવેશે કહ્યું કે હા મોટા ભાઈ, આ ઘર આપણા પિતા અને કાકાનું મંદિર છે અને આપણે બધા સંયુક્ત પરિવાર બનીને જ અહીં રહીશું. આ અણનોંધાયેલો ઓરડો આપણું પૂજાઘર બનશે જ્યાં આપણે રોજ સવારે સાથે બેસીને કુળદેવીની આરતી કરીશું.

કેતને કહ્યું કે મારે કોઈ નવી કંપની માટે અલગ પૈસા નથી જોઈતા, આપણે બધા સાથે મળીને પિતાજીના નામનો વેપાર આગળ વધારીશું. ત્રણેય ભાઈઓએ એકબીજાના હાથ પર હાથ મૂકીને જીવનભર એક રહેવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી.

એન્જિનિયર ધીરજની આંખો પણ ભીની થઈ ગઈ. ધીરજે કહ્યું કે મેં મારી પચીસ વર્ષની કારકિર્દીમાં સેંકડો ઘરોના ભાગલા પાડ્યા છે પણ આવી ભાઈબંધી અને પવિત્ર સંસ્કાર ક્યાંય જોયા નથી. તમારા પિતા ખરેખર દેવતા સમાન હતા.

તે દિવસ પછી એ હવેલીમાં ભાગલાની વાત કાયમ માટે બંધ થઈ ગઈ. ત્રણેય ભાઈઓ અને તેમની પત્નીઓએ સાથે મળીને એ પવિત્ર ઓરડાની સાફસફાઈ કરી અને માતા-પિતાની મોટી તસવીર પધરાવી. ઘરમાં હવે કકળાટનો સન્નાટો નહીં પણ બાળકોના નિર્દોષ હાસ્યનો કલરવ ગૂંજતો હતો.

પિતાના એક ગુપ્ત ઓરડાએ તૂટવાના આરે આવી ગયેલા પરિવારને કાયમ માટે અખંડ બનાવી દીધો. સાચી મિલકત એ નથી જે સરકારી કાગળ પર નોંધાયેલી હોય, પણ સાચી મિલકત તો એ છે જે હૃદયના સંબંધોને અખંડ જોડી રાખે છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.