પાંત્રીસ વર્ષના સુખી સંસાર પછી પતિએ ઘરમાં અડધા-અડધા ખર્ચનો નિયમ બનાવ્યો, પત્નીએ કચરાપેટીમાં ડબ્બો ફેંક્યો ત્યારે...

સાંજના છ વાગ્યા હતા અને હસમુખભાઈ હિંચકા પર બેસીને રોજિંદી ડાયરીમાં હિસાબ લખી રહ્યા હતા. બાજુમાં પડેલા ચશ્મા ચડાવીને તેઓ એક-એક બિલ બારીકાઈથી તપાસતા હતા. રસોડામાંથી વાસણોનો ધીમો ખખડાટ આવી રહ્યો હતો.

તેમની પત્ની કવિતાબેન ચાના બે કપ લઈને ઓસરીમાં આવ્યા. તેમણે એક કપ ટીપોય પર હસમુખભાઈ તરફ સરકાવ્યો અને પોતે સામેની લાકડાની ખુરશી પર બેઠા. બંને વચ્ચે છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી એક અજીબ પ્રકારનો તણાવ ચાલતો હતો.

લગ્નને પાંત્રીસ વર્ષ પૂરા થયા પછી પણ ઘરમાં રોજિંદા ખર્ચને લઈને વારંવાર નાની-મોટી બોલાચાલી થતી રહેતી હતી. હસમુખભાઈ સરકારી નોકરીમાંથી નિવૃત્ત થયા હતા અને કવિતાબેનને પણ તેમના પિતા તરફથી નિયમિત ભાડું મળતું હતું. બંને પાસે પોતાના અંગત પૈસા હતા, છતાં શાકભાજી કે દૂધના બિલ બાબતે ઘરમાં રોજ કચકચ થતી.

હસમુખભાઈએ ચાનો ઘૂંટડો ભરીને ડાયરી બાજુ પર મૂકી. તેમણે કવિતાબેન સામે ગંભીર નજરે જોયું. તેમના ચહેરા પર એક નવો નિર્ણય લીધાનો ભાવ દેખાતો હતો.

"કવિતા, મેં એક વિચાર કર્યો છે." હસમુખભાઈએ પોતાનો અવાજ સહેજ મોટો કરીને કહ્યું. કવિતાબેને ચાનો કપ હાથમાં પકડી રાખીને તેમની સામે જોયું.

"બોલો, વળી નવો કયો નિયમ કાઢ્યો તમે?" કવિતાબેને થોડા કંટાળેલા અવાજે પૂછ્યું.

"આપણે રોજ પૈસા બાબતે માથાકૂટ કરીએ છીએ એના કરતાં એક કાયમી ઉકેલ લાવીએ." હસમુખભાઈએ ટેબલ પર આંગળી પછાડતાં કહ્યું. "આજથી આ ઘરમાં જે પણ ખર્ચ થશે, એ પૂરેપૂરો અડધો-અડધો વહેંચાશે."

કવિતાબેનને લાગ્યું કે પતિ મજાક કરી રહ્યા છે. તેમણે હસીને વાત ટાળવાનો પ્રયત્ન કર્યો. "પાંત્રીસ વર્ષે હવે આવી ભાગીદારી કરવાની તમને ક્યાંથી સૂઝી?"

"હું કોઈ મજાક નથી કરી રહ્યો, એકદમ સાચી વાત કહું છું." હસમુખભાઈએ મક્કમ અવાજે કહ્યું. "આજથી અડધું તારું અને અડધું મારું, જેથી કોઈને એવું ન લાગે કે કોઈ કોઈના પર બોજ છે."

કવિતાબેનનું હાસ્ય ગાયબ થઈ ગયું. તેમને હસમુખભાઈની આ વાત સાંભળીને અંદરથી બહુ ઊંડો આંચકો લાગ્યો. છતાં તેમણે પોતાના આત્મસન્માન ખાતર આ વાત સ્વીકારી લીધી.

"ભલે, જો તમને આમાં જ શાંતિ મળતી હોય તો મને કોઈ વાંધો નથી." કવિતાબેને ઊભા થતાં કહ્યું. એ જ ક્ષણથી ઘરમાં એક નવી અને કડવી વ્યવસ્થા શરૂ થઈ ગઈ.

બીજા દિવસની સવારથી જ બંને વચ્ચેનો વહેવાર સાવ બદલાઈ ગયો. દૂધવાળો આવ્યો ત્યારે હસમુખભાઈએ બરાબર બે થેલી દૂધમાંથી એક થેલીના પૈસા પોતાના ખિસ્સામાંથી આપ્યા. બાકીની એક થેલીના પૈસા માટે તેમણે કવિતાબેનને અવાજ લગાવ્યો.

કવિતાબેને પણ કંઈ બોલ્યા વગર પોતાના પાકીટમાંથી છૂટા પૈસા કાઢીને આપી દીધા. દૂધવાળો બંને સામે નવાઈથી જોઈ રહ્યો હતો. તેને સમજાતું નહોતું કે રોજ સાથે રહેતું આ વૃદ્ધ દંપતી આજે છૂટા પૈસા માટે કેમ ઝઘડી રહ્યું છે.

બપોરે શાકભાજી લેવા ગયા ત્યારે પણ આવું જ બન્યું. રીંગણા, બટેટા અને ટામેટાંના વજન પ્રમાણે બંનેએ સરખે ભાગે પૈસા ચૂકવ્યા. શાકવાળાએ જ્યારે કોથમીરની એક ઝૂડી મફત આપી, ત્યારે પણ બંને વચ્ચે ચર્ચા થઈ કે એ કોના ભાગમાં જશે.

ઘરમાં એક નવી મોટી નોટબુક મુકાઈ ગઈ. એ નોટબુકના પાના પર વચ્ચે એક ઊભી લાલ લીટી દોરવામાં આવી હતી. ડાબી બાજુ હસમુખભાઈનો ખર્ચ અને જમણી બાજુ કવિતાબેનનો ખર્ચ લખાતો હતો.

મહિનાના અંતે લાઈટ બિલ આવ્યું. બિલ બારસો રૂપિયાનું હતું એટલે હસમુખભાઈએ તરત જ છસો રૂપિયા ટેબલ પર મૂકી દીધા. કવિતાબેને પણ પોતાના ભાગના છસો રૂપિયા ત્યાં મૂકી દીધા.

પણ વાત અહીં જ ન અટકી. હસમુખભાઈએ કહ્યું કે કવિતાબેન આખો દિવસ ટીવી વધારે જુએ છે અને ગીઝર પણ વાપરે છે. તેથી લાઈટ બિલમાં તેમનો ભાગ સાતસો રૂપિયા થવો જોઈએ.

કવિતાબેનને આ વાત સાંભળીને એટલો આઘાત લાગ્યો કે તેમની આંખોમાં પાણી આવી ગયા. તેમણે તરત જ વધારાના સો રૂપિયા કાઢીને ટેબલ પર ફેંક્યા. "આ લો તમારા સો રૂપિયા, હવે ખુશ?"

હસમુખભાઈએ શાંતિથી એ સો રૂપિયા ગણીને પોતાના પાકીટમાં મૂકી દીધા. તેમને લાગતું હતું કે તેઓ એકદમ ન્યાયી અને સાચા રસ્તે ચાલી રહ્યા છે. પણ ઘરમાંથી ધીમે ધીમે હસવા-રમવાનો અવાજ ગાયબ થઈ રહ્યો હતો.

એક દિવસ હસમુખભાઈની બાઇકમાં પેટ્રોલ પુરાવવાનું હતું. તેઓ કવિતાબેનને લઈને મંદિરે દર્શન કરવા ગયા હતા. પેટ્રોલ પંપ પર પહોંચીને હસમુખભાઈએ ગાડી ઊભી રાખી.

"કવિતા, આજે બાઇકમાં બસોનું પેટ્રોલ પુરાવ્યું છે." હસમુખભાઈએ હેલ્મેટ ઉતારતાં કહ્યું. "મંદિરે તું પણ મારી સાથે આવી છે એટલે તારા ભાગના સો રૂપિયા આપી દે."

કવિતાબેને નીચી નજર રાખીને પર્સમાંથી સોની નોટ કાઢી આપી. તેમની આજુબાજુ ઊભેલા લોકો આ જોઈને હસતા હતા. કવિતાબેનનું માથું શરમથી ઝૂકી ગયું હતું.

ઘરમાં રસોઈ બનાવતી વખતે પણ હવે બંનેના ડબ્બા અલગ થઈ ગયા હતા. હસમુખભાઈ પોતાના માટે અલગ ચાની પત્તી અને ખાંડ લાવતા હતા. કવિતાબેન પોતાના માટે અલગ કરિયાણું લાવતા હતા.

એક જ રસોડામાં બે અલગ અલગ ચાની તપેલીઓ ચડતી હતી. ગેસના બાટલાનો હિસાબ પણ દિવસો ગણીને થવા લાગ્યો હતો. એક જ ઘરમાં બે અજાણ્યા મુસાફરો રહેતા હોય તેવો માહોલ બની ગયો હતો.

સાંજના સમયે બંને ઓસરીમાં બેસતા પણ કોઈ કોઈની સાથે વાત નહોતું કરતું. હસમુખભાઈ પોતાના ફોનમાં રચ્યાપચ્યા રહેતા અને કવિતાબેન ચૂપચાપ દીવાલ સામે જોઈ રહેતા. ઘરની હવા પણ જાણે ભારે અને ગૂંગળામણવાળી થઈ ગઈ હતી.

પાંત્રીસ વર્ષના લગ્નજીવનમાં જે પ્રેમ અને હૂંફ હતી તે આ નાનકડી નોટબુકમાં દબાઈને મરી ગઈ હતી. કોઈ બીમાર પડે તો પણ દવાના બિલનો અડધો ભાગ માંગવાની તૈયારીઓ થતી હતી. સંબંધો સાવ નિર્જીવ અને વ્યવસાયિક બની ગયા હતા.

એક દિવસ બપોરે હસમુખભાઈને અચાનક ચક્કર આવ્યા અને તેઓ સોફા પર ઢળી પડ્યા. તેમનું શરીર પરસેવે રેબઝેબ થઈ ગયું હતું અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થતી હતી. કવિતાબેને રસોડામાંથી દોડી આવીને તેમને સંભાળ્યા.

કવિતાબેને તરત જ પાડોશીને બોલાવીને રિક્ષા મંગાવી. તેઓ હસમુખભાઈને લઈને નજીકના દવાખાને પહોંચ્યા. ડોક્ટરે તપાસ કરીને જણાવ્યું કે બ્લડ પ્રેશર અચાનક વધી ગયું હતું.

દવાખાનામાં બે કલાક સુધી બાટલો ચડાવવામાં આવ્યો. કવિતાબેન આખો સમય હસમુખભાઈનો હાથ પકડીને બેસી રહ્યા હતા. તેમની આંખોમાંથી સતત આંસુ વહી રહ્યા હતા.

સાંજે જ્યારે તેઓ ઘરે પાછા આવ્યા ત્યારે હસમુખભાઈ થોડા સ્વસ્થ થઈ ગયા હતા. તેઓ ધીમા પગલે ઓસરીમાં આવ્યા અને સોફા પર બેઠા. તેમના મનમાં દવાખાનાના ખર્ચનો વિચાર ફરીથી આવવા લાગ્યો.

હસમુખભાઈએ ખિસ્સામાંથી દવાખાનાની રસીદ કાઢી. તેમણે કવિતાબેન સામે જોયું અને બોલવાની હિંમત ભેગી કરી. "કવિતા, દવાખાનાનું બિલ પંદરસો રૂપિયા થયું છે."

કવિતાબેને તેમની સામે જોયું પણ કંઈ બોલ્યા નહીં. તેઓ ચૂપચાપ ઊભા થયા અને અંદરના રૂમમાં ગયા. હસમુખભાઈને લાગ્યું કે કવિતાબેન પોતાના ભાગના સાડાસાતસો રૂપિયા લેવા ગયા છે.

થોડી જ વારમાં કવિતાબેન બહાર આવ્યા. તેમના હાથમાં પૈસા નહોતા પણ પેલી લાલ લીટીવાળી હિસાબની નોટબુક, પેન અને છેલ્લા બે મહિનાના બધા બિલનો ઢગલો હતો. તેમણે એક મોટો જૂનો પૂંઠાનો ડબ્બો પણ હાથમાં લીધો હતો.

કવિતાબેને એ નોટબુક, પેન અને બધા બિલ એ ડબ્બામાં નાખી દીધા. તેમણે ડબ્બાનું ઢાંકણું જોરથી બંધ કરી દીધું. હસમુખભાઈ આ બધું નવાઈ પામીને જોઈ રહ્યા હતા.

કવિતાબેન બહાર આંગણામાં ગયા અને એ આખો ડબ્બો કચરાપેટીમાં ફેંકી દીધો. તેઓ પાછા આવીને હસમુખભાઈની બરાબર સામે ઊભા રહ્યા. તેમના ચહેરા પર ગુસ્સો નહોતો પણ અસહ્ય પીડા હતી.

"આ તેં શું કર્યું કવિતા? આપણો આખો હિસાબ એમાં હતો." હસમુખભાઈએ આશ્ચર્યથી પૂછ્યું.

કવિતાબેનની આંખોમાંથી આંસુની ધાર વહેવા લાગી. તેમનો અવાજ ધ્રૂજતો હતો પણ શબ્દોમાં સચ્ચાઈ હતી. "આપણે પાંત્રીસ વર્ષ સાથે મળીને એક સુંદર ઘર બનાવ્યું હતું હસમુખ."

હસમુખભાઈ કંઈ બોલી ન શક્યા અને પત્ની સામે જોઈ રહ્યા.

"પાંત્રીસ વર્ષમાં આપણે સુખ જોયું, દુઃખ જોયું, આપણા બાળકોને મોટા કર્યા." કવિતાબેને ભરેલા ગળે આગળ કહ્યું. "અને આજે આ ઉંમરે આપણે બંને ભાડાના રૂમમાં રહેતા બે અજાણ્યા લોકો જેવું વર્તન કેમ કરી રહ્યા છીએ?"

હસમુખભાઈનું માથું ધીમેથી નીચે ઝૂકી ગયું.

"દવાખાને તમે બેભાન પડ્યા હતા ત્યારે મને એક ક્ષણ માટે લાગ્યું કે હું સાવ એકલી થઈ ગઈ છું." કવિતાબેને સોફા પર બેસીને રડતાં રડતાં કહ્યું. "ત્યાં મને કોઈ સાડાસાતસો રૂપિયાનો હિસાબ નહોતો દેખાતો, મને ફક્ત મારો પતિ દેખાતો હતો."

ઓસરીમાં એકદમ નીરવ શાંતિ છવાઈ ગઈ. બહાર પવનના સુસવાટા સિવાય કોઈ અવાજ નહોતો આવતો.

"તમે સમાનતાની વાતો કરતા હતા ને?" કવિતાબેને હસમુખભાઈના હાથ તરફ જોયું. "સમાનતા એટલે પ્રેમ અને જવાબદારીની વહેંચણી હોય, રોટલા અને દૂધના પૈસાની વહેંચણી ન હોય."

હસમુખભાઈના હૃદયમાં એક જોરદાર આંચકો લાગ્યો. તેમને પોતાની જાત પર અત્યંત શરમ આવવા લાગી. તેઓ જેને ન્યાય અને સિદ્ધાંત માનતા હતા, તે વાસ્તવમાં તેમનો છૂપો અહંકાર અને સંકુચિતતા હતી.

"હું તમારી સાથે આખી જિંદગી જીવી છું કારણ કે હું તમને મારો પરિવાર માનતી હતી." કવિતાબેને આંસુ લૂછતાં કહ્યું. "પણ જો આપણે રોજ દૂધ અને પેટ્રોલના સો-સો રૂપિયા ગણવાના હોય, તો પછી આ સંબંધનો કોઈ અર્થ નથી રહેતો."

હસમુખભાઈ સોફા પરથી ઊભા થયા અને કવિતાબેનની બાજુમાં આવીને બેઠા. તેમણે ધ્રૂજતા હાથે કવિતાબેનનો હાથ પોતાના હાથમાં લીધો.

"મને માફ કરી દે કવિતા." હસમુખભાઈનો અવાજ ગળગળો થઈ ગયો અને તેમની આંખોમાંથી પણ આંસુ ટપકી પડ્યા. "હું નિવૃત્ત થયા પછી સાવ ખાલી થઈ ગયો હતો એટલે મારા અહંકારને પોષવા માટે આ બધું કરતો હતો."

કવિતાબેને પતિ સામે જોયું અને તેમની આંખોમાં સાચો પસ્તાવો જોયો.

"મેં હિસાબ રાખવાના ચક્કરમાં આપણી પાંત્રીસ વર્ષની મૂડી અને પ્રેમ ગુમાવી દીધા હતા." હસમુખભાઈએ બંને હાથ જોડી દીધા. "હવે પછી આ ઘરમાં ક્યારેય કોઈ હિસાબની નોટબુક નહીં બને."

કવિતાબેને તરત જ હસમુખભાઈના હાથ પકડી લીધા અને નીચે કરી દીધા. "તમે હાથ ન જોડો, બસ આપણે પહેલાં જેવા બની જઈએ."

હસમુખભાઈએ સ્મિત કર્યું અને કવિતાબેનના માથે પ્રેમથી હાથ મૂક્યો. તેમના મન પરથી એક બહુ મોટો બોજ ઉતરી ગયો હતો.

કવિતાબેન ઊભા થયા અને રસોડામાં ગયા. થોડી જ વારમાં તેઓ એક જ તપેલીમાં બનાવેલી ગરમાગરમ ચા લઈને બહાર આવ્યા. બંનેએ સાથે બેસીને હિંચકા પર ચા પીવાનું શરૂ કર્યું.

ઘરમાં ફરીથી એ જ જૂની હૂંફ, પ્રેમ અને શાંતિ પાછા આવી ગયા હતા. સાચી સમાનતા બધું સરખે ભાગે વહેંચવામાં નહીં, પણ એકબીજાના સુખ-દુઃખને પોતાનું ગણવામાં છે એ વાત બંનેને સારી રીતે સમજાઈ ગઈ હતી.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.