પતિ દિવાળી પર પત્નીને મોલના બદલે અનાથાશ્રમ લઈ ગયો, ત્યાં નાની બાળકીએ મીઠાઈ હાથમાં આવતા જ એવું કર્યું કે...
મીરાંના હાથમાં રહેલી ખરીદીની થેલીઓનું વજન તેના ખભાને દબાવી રહ્યું હતું. આખો દિવસ મોંઘા મોલના ચક્કર કાપ્યા પછી થાક લાગવો સ્વાભાવિક હતો, પણ આજે કંઈક અલગ હતું. તેના પતિ, સુરેશ, ઘરના દરવાજે શાંતિથી ઊભા હતા. તેમણે હજુ સુધી મીરાંની નવી ખરીદીની પ્રશંસા કરી નહોતી. સામાન્ય રીતે સુરેશ હંમેશા હસીને પૂછતા કે આજે શું નવું લાવ્યા, પણ આજે રસોડામાં એક ભારે મૌન હતું.
મીરાંએ થેલીઓ ટેબલ પર મૂકી. તેના ગળામાં એક અજીબ ગૂંગળામણ હતી. તેણે એક સિલ્કનો ડ્રેસ બહાર કાઢ્યો અને અરીસા સામે ઊભી રહી, પણ અરીસામાં દેખાતું પ્રતિબિંબ તેને ખુશ કરી શક્યું નહીં. સુરેશ ધીમેથી તેમની પાસે આવ્યા. તેમણે મીરાંના ખભા પર હાથ મૂક્યો. તેમનો સ્પર્શ હૂંફાળો હતો, પણ તેમની આંખોમાં એક ગંભીરતા હતી જે મીરાંએ પહેલાં ક્યારેય જોઈ નહોતી.
"આ બધું શું છે, મીરાં?" સુરેશે પૂછ્યું. તેમનો અવાજ શાંત હતો, પણ તેમાં એક વેધક પ્રશ્ન હતો. મીરાંએ કોઈ જવાબ ન આપ્યો. સુરેશે આગળ કહ્યું, "આજે આપણે કંઈક અલગ કરીએ. ચાલ, હું તને એક નવી જગ્યાએ લઈ જાઉં છું. તારે અહીંની મીઠાઈઓ અને કપડાં જોવાની જરૂર નથી." મીરાં મુંઝાઈ ગઈ, પણ સુરેશનો અવાજ માન્યા વગર છૂટકો નહોતો.
બંને ગાડીમાં બેઠા. રસ્તા પરની ભીડ અને દિવાળીની રોશની તેમને પસાર કરી રહી હતી. મીરાં અંદરથી બેચેન હતી. તેને લાગતું હતું કે સુરેશ તેને કોઈ એવી જગ્યાએ લઈ જઈ રહ્યા છે જ્યાં તેને જવું ગમશે નહીં. શહેરનો અવાજ ઘટતો જતો હતો અને રસ્તો સાંકડો થતો હતો. છેલ્લે, એક જૂના અને સાધારણ દેખાતા મકાન પાસે ગાડી ઊભી રહી. તેના પર લખ્યું હતું, "સરકારી અનાથાશ્રમ."
મીરાં ગાડીમાંથી નીચે ઉતરી ત્યારે તેના પગ જમીન પર સહેજ ધ્રૂજતા હતા. દિવાળીની રાત નજીક હતી, અને અહીં કોઈ રોશની નહોતી. માત્ર એક ઝાંખો બલ્બ પ્રવેશદ્વાર પર લટકી રહ્યો હતો. અંદરથી બાળકોના અવાજ આવી રહ્યા હતા. તે અવાજોમાં કોઈ કૃત્રિમતા નહોતી. તે ખડખડાટ હસવાના અને દોડવાના અવાજો હતા. મીરાંએ અંદર ડગલું મૂક્યું ત્યારે તેને લાકડાના દરવાજાનો જૂનો અને કચકચ કરતો અવાજ સંભળાયો.
ત્યાંનું દ્રશ્ય મીરાંની કલ્પના બહારનું હતું. રૂમમાં પચીસ-ત્રીસ બાળકો હતા. તેમના કપડાં ફાટેલા હતા અને ક્યાંક ક્યાંકથી સીવેલા હતા. પણ તેમના ચહેરા પર જે તેજ હતું, તે મોંઘા મોલમાં મળતા કપડાંમાં પણ નહોતું. એક નાની છોકરી ખૂણામાં બેઠી હતી અને બીજા નાના છોકરાને પોતાની પાસે ખેંચી રહી હતી. તે છોકરાના શર્ટ પર કાદવના ડાઘ હતા, પણ તે છોકરી તેને પ્રેમથી ગળે લગાડી રહી હતી.
મીરાંએ પોતાના પર્સમાંથી મીઠાઈનું એક મોટું બોક્સ કાઢ્યું. તેણે તેમાંથી એક મોટો મીઠાઈનો ટુકડો બહાર કાઢ્યો. તે છોકરી તેની નજીક આવી. મીરાંએ ધ્રૂજતા હાથે તે મીઠાઈ તેને આપી. તેને લાગ્યું કે આ છોકરી તે મીઠાઈ પર તૂટી પડશે, કારણ કે તે ભૂખી દેખાતી હતી. મીરાંની આંખોમાં પાણી આવી ગયા હતા. તેને લાગ્યું કે તે કોઈ મોટું પુણ્ય કરી રહી છે.
તે છોકરીએ મીઠાઈનો ટુકડો હાથમાં લીધો. મીરાં તે ક્ષણ જોઈ રહી હતી. છોકરીએ મીઠાઈને પોતાના મોઢામાં મૂકવાને બદલે બાજુમાં બેઠેલા તે નાના છોકરા તરફ લંબાવી. તેણે તે છોકરાના મોઢામાં મીઠાઈનો ટુકડો મૂક્યો. તે છોકરાની આંખો ચમકી ઉઠી. તેણે મીઠાઈ ખાધી અને છોકરીના ગાલ પર પ્રેમથી હાથ ફેરવ્યો. આ દ્રશ્ય જોઈને મીરાં સ્તબ્ધ થઈ ગઈ. તેના હાથમાંથી મીઠાઈનું બોક્સ જમીન પર પડતા પડતા રહી ગયું.
તેના શરીરમાં એક ઝણઝણાટી દોડી ગઈ. જે ખુશી તે વર્ષોથી બ્રાન્ડેડ કપડાં અને મોંઘી મીઠાઈઓમાં શોધતી હતી, તે તેને આટલી સરળતાથી મળી ગઈ. તે છોકરી પાસે પોતાની પાસે કંઈ નહોતું, છતાં તે વહેંચવામાં સૌથી આગળ હતી. મીરાંએ પોતાની જાતને અરીસામાં ફરી એકવાર યાદ કરી. તે મોંઘા કપડાંમાં પણ તે ક્યારેય આટલી શાંત અને સંતોષી નહોતી દેખાઈ.
સુરેશ તેમની બાજુમાં આવીને ઊભા રહ્યા. તેમણે કંઈ ન કહ્યું. તેમણે બસ મીરાંનો હાથ પકડ્યો. તેમની પકડમાં એક ગહન સમજ હતી. મીરાંએ જોયું કે કેવી રીતે તે બાળકો એકબીજાના કપડાં સરખા કરી રહ્યા હતા. ત્યાં કોઈ સ્પર્ધા નહોતી. ત્યાં કોઈ દેખાડો નહોતો. ત્યાં માત્ર એકબીજા માટેનો નિઃસ્વાર્થ ભાવ હતો. તે દિવાળીની રાત મીરાં માટે નવી શરૂઆત બની ગઈ.
તેણે સમજ્યું કે જીવનમાં સાચી કિંમત વસ્તુઓની નથી હોતી. સાચી કિંમત તે વસ્તુઓ કેવી રીતે વહેંચવામાં આવે છે તેમાં હોય છે. તે રાત્રે ઘરે પાછા ફરતી વખતે મીરાંએ પોતાની ખરીદીની થેલીઓ તરફ ન જોયું. તેને તે થેલીઓ હવે ખાલી અને નિરર્થક લાગતી હતી. તેણે નક્કી કર્યું કે આવતીકાલે તે આ તમામ કપડાં અને વસ્તુઓ આ બાળકો માટે લઈને આવશે.
તેના મનમાં એક શાંતિ હતી. રસ્તા પરની લાઈટો હવે તેને વધારે સુંદર લાગતી હતી. તેણે સુરેશ તરફ જોયું અને હળવું સ્મિત કર્યું. સુરેશે સામે જોઈને માથું હલાવ્યું. આ મૌન હવે ભારે નહોતું. તે પ્રેમ અને સમજણથી ભરેલું હતું. દિવાળીનો અર્થ આજે તેને ખરેખર સમજાયો હતો. પ્રકાશનો તહેવાર એટલે માત્ર બહારની રોશની નહીં, પણ અંદરનો દીવો પ્રગટાવવો.
તે નાની છોકરીનું નિઃસ્વાર્થ સ્મિત મીરાંના મગજમાં ઘર કરી ગયું હતું. તેને હવે કોઈ મોંઘા બ્રાન્ડ્સની જરૂર નહોતી. તેને સમજાઈ ગયું હતું કે ખુશી ક્યાંય બહાર નથી, તે તો આપણા વર્તનમાં અને બીજાના ચહેરા પર આવતી હાસ્યની રેખાઓમાં છુપાયેલી છે. તેણે એક ઊંડો શ્વાસ લીધો અને બારીની બહારની ઠંડી હવા અનુભવી. આ ઠંડીમાં પણ આજે તેને અજીબ હૂંફ અનુભવાતી હતી.
ઘરે પહોંચ્યા પછી મીરાંએ પોતાના કપડાંની થેલીઓ એક બાજુ મૂકી. તેણે કબાટ ખોલ્યો અને બીજા ઘણા કપડાં કાઢ્યા જે તે ક્યારેય પહેરતી નહોતી. તે કપડાં હવે કોઈના કામમાં આવશે. તેને અત્યંત હળવાશ અનુભવાઈ રહી હતી. તેના જીવનમાં જે તણાવ હતો, તે જાણે એક ઝાટકે દૂર થઈ ગયો હોય તેવું લાગ્યું. તેણે ભગવાનનો આભાર માન્યો કે તેને સાચી દિશા મળી.
સુરેશ રસોડામાં ચા બનાવી રહ્યા હતા. તે ચાની સુગંધ આખા ઘરમાં ફેલાઈ ગઈ હતી. મીરાં રસોડામાં ગઈ અને સુરેશને પાછળથી ગળે લગાડી લીધા. કોઈ શબ્દોની જરૂર નહોતી. આ ક્ષણ જ બધું કહી રહી હતી. તે દિવાળી એક સામાન્ય દિવસ નહોતી. તે મીરાં માટે તેના અસ્તિત્વની નવી દિશા હતી. તે રાત્રે તેને ખૂબ સરસ ઊંઘ આવી.
બીજે દિવસે સવારે, મીરાં વહેલી જાગી ગઈ. તેણે બાકીની બધી ખરીદી તપાસી. તેણે નક્કી કર્યું કે તે હવે જીવનને સાદાઈથી જીવશે. જે સંપત્તિ બીજાના ચહેરા પર સ્મિત લાવી શકે, તે જ સાચી સંપત્તિ છે. તેણે ફરી એકવાર તે અનાથાશ્રમ જવા માટે તૈયારી શરૂ કરી. આજે તેના ચહેરા પર મેકઅપ નહોતો, છતાં તે વધુ સુંદર લાગતી હતી.
જ્યારે તે ઘરેથી નીકળી, ત્યારે તેના હાથમાં મીઠાઈના મોટા બોક્સ હતા. પણ આજે તે બોક્સ બીજાને આપવા માટે હતા. તે બાળકો માટે તે માત્ર મીઠાઈ નહોતી, પણ પ્રેમનો સંદેશ હતો. રસ્તામાં તેને ઘણા લોકો મળ્યા, પણ તેને કોઈની પરવા નહોતી. તેનું લક્ષ્ય સ્પષ્ટ હતું. જ્યારે તે અનાથાશ્રમના દરવાજે પહોંચી, ત્યારે તે જ જૂના લાકડાના દરવાજાએ તેનું સ્વાગત કર્યું.
અંદર જતાં જ તે નાની છોકરી તેને દોડીને મળી. મીરાંએ તેને પ્રેમથી તેડી લીધી. છોકરીના ચહેરા પરનું તે જ તેજ હતું. મીરાંએ તેને મીઠાઈ આપી અને તેની આંખોમાં જોઈ રહી. આજે મીરાંએ તે છોકરી પાસેથી ઘણું શીખી લીધું હતું. પ્રેમ કેવી રીતે વહેંચવો અને ખુશી કેવી રીતે શોધવી, તે પાઠ તેને તે અનાથાશ્રમના રૂમમાં મળી ગયો હતો.
મીરાં માટે હવે દિવાળી ક્યારેય જૂની નહીં થાય. દરેક દિવાળી પર તે આ બાળકો સાથે જ પોતાનો તહેવાર ઉજવવાનું નક્કી કર્યું. જીવનનું સત્ય તેને મળી ગયું હતું. તે સત્ય કોઈ મોંઘી બ્રાન્ડમાં નહોતું, પણ તે નિઃસ્વાર્થ વહેંચણીમાં હતું. તે રાત્રે જ્યારે તે પાછી ફરી, ત્યારે તેણે આકાશ તરફ જોયું. તારા ચમકી રહ્યા હતા, જાણે તે પણ તેને આશીર્વાદ આપી રહ્યા હોય.
દરેક માનવીને જીવનમાં ક્યારેક ને ક્યારેક સાચી દિશા બતાવનાર વ્યક્તિની જરૂર હોય છે. સુરેશ તે વ્યક્તિ હતો. મીરાંએ મનોમન તેને ધન્યવાદ આપ્યા. જીવન જીવવાની રીત આજે બદલાઈ ગઈ હતી. મીરાં હવે એક બદલાયેલી વ્યક્તિ હતી, એક સંતોષી વ્યક્તિ. તે દિવાળી તેના જીવનની સૌથી યાદગાર અને સાર્થક દિવાળી બની રહી.
તેણે સમજ્યું કે આપણે જેટલું બીજાને આપીશું, એટલું જ આપણા જીવનમાં ભરાશે. આ કોઈ લેવડદેવડનો વ્યવહાર નહોતો, પણ આત્માનો સંતોષ હતો. મીરાંના જીવનમાં હવે કોઈ અજંપો નહોતો. તે સમજી ગઈ હતી કે સાચી ખુશી ક્યાં છે. જે વસ્તુ આપણે બીજાને આપીએ છીએ, તે જ આપણી સાચી મૂડી છે. આ એક નાની વાર્તા હતી, પણ તેનો અર્થ ઘણો મોટો હતો.
દિવાળીની રોશની હવે ઘરમાં પણ હતી અને મનમાં પણ. મીરાંએ તે રાત્રે ફરી એક દીવો પ્રગટાવ્યો, જે તેના મનનો દીવો હતો. તે આખી રાત તે બાળકોના હાસ્ય વિશે વિચારતી રહી. તેને લાગ્યું કે તે આજે ખરેખર સમૃદ્ધ છે. પૈસાથી નહીં, પણ પ્રેમથી. આ સાદગીમાં જ સાચું જીવન હતું. તે સાદગી તેણે ક્યારેય છોડવી નહોતી.
જીવન એક યાત્રા છે. ક્યારેક આપણે ખોટા રસ્તે જઈએ છીએ, પણ ક્યારેક કોઈ આપણને સાચો રસ્તો બતાવે છે. સુરેશ અને તે નાની છોકરીએ મીરાંને સાચો રસ્તો બતાવ્યો હતો. તે રસ્તા પર હવે મીરાં એકલી નહોતી, તે પ્રેમ અને કરુણા સાથે આગળ વધી રહી હતી. દિવાળીનો પ્રકાશ હવે તેના દરેક ડગલામાં હતો. આ હતી મીરાંની નવી શરૂઆત.