પિતાના અવસાન પછી મોટા ભાઈએ છળકપટ કરીને બધી ફળદ્રુપ જમીન રાખી લીધી, પિતા પર પંદર લાખનું દેવું નીકળતાં જ નાના ભાઈએ એવું કર્યું કે...

શાંતિલાલ ગામમાં પોતાની પ્રમાણિકતા, ભલાઈ અને સેવાભાવ માટે જાણીતા હતા. તેમની પાસે ગામની સીમમાં વીસ વીઘા ફળદ્રુપ જમીન હતી, જેમાં તેઓ અનાજ વાવીને પોતાના પરિવારનું ગુજરાન ચલાવતા હતા. રમેશ મોટો દીકરો હતો, જે સ્વભાવે થોડો સ્વાર્થી, લાલચુ અને પૈસા પ્રત્યે વધારે મોહ ધરાવતો હતો. જ્યારે સુરેશ નાનો દીકરો હતો, જે અત્યંત નમ્ર, શાંત, પિતાનો ભક્ત અને દરેક સ્થિતિમાં સંતોષ માનનારો માણસ હતો.

સમય વીતતો ગયો અને બંને ભાઈઓના લગ્ન થઈ ગયા. રમેશના લગ્ન સવિતા સાથે થયા અને સુરેશના લગ્ન લતા સાથે થયા. સવિતા પણ રમેશ જેવા જ વિચાર ધરાવતી સ્ત્રી હતી. તેને કાયમ એવું જ લાગતું કે નાનો ભાઈ સુરેશ અને તેની પત્ની લતા ઘરમાં બોજ સમાન છે અને પિતાજીની મિલકતમાંથી અડધો ભાગ લઈ જશે. જ્યારે લતા પોતાના પતિ સુરેશની જેમ જ સેવાભાવી અને ઘરના દરેક સભ્યોનું સન્માન કરનારી સ્ત્રી હતી.

ચારેય જણા એક જ ઘરમાં પિતા શાંતિલાલ સાથે રહેતા હતા. પરંતુ મોટી વહુ સવિતા અવારનવાર ઘરમાં કામકાજ અને ઘરખર્ચ બાબતે કટકટ કરતી રહેતી હતી. તે વાતવાતમાં સુરેશ અને લતાને મેણા-ટોણા મારતી હતી કે તમે લોકો કશું ખાસ કમાતા નથી અને મફતમાં પિતાજીના રોટલા તોડો છો. સુરેશ અને લતા આ બધું શાંતિથી સહન કરી લેતા હતા, કારણ કે તેઓ ઘરમાં કોઈ પણ પ્રકારનો ઝઘડો કે અશાંતિ ઈચ્છતા નહોતા. પિતા શાંતિલાલ પણ પોતાના મોટા દીકરા અને વહુના આવા સ્વભાવથી અંદરથી બહુ દુઃખી રહેતા હતા.

એક દિવસ અચાનક પિતા શાંતિલાલની તબિયત બહુ ખરાબ થઈ ગઈ. ડોક્ટરે કહ્યું કે તેમને હૃદયની ગંભીર બીમારી છે. નાનો દીકરો સુરેશ રાતદિન પિતાની સેવામાં લાગી ગયો. તેણે પિતાની સારવારમાં પોતાની પાસે રહેલી નાનીમોટી બચત પણ વાપરી નાખી. પરંતુ પિતાનું આયુષ્ય પૂરું થઈ ગયું હતું. એક વહેલી સવારે પિતા શાંતિલાલે પોતાના બંને દીકરાઓનો હાથ પકડીને આખરી શ્વાસ લીધા. શાંતિલાલના અવસાનથી આખું ગામ શોકમાં ડૂબી ગયું, કારણ કે તેઓ એક બહુ જ ભલા માણસ હતા.

પિતાના અવસાન પછી પંદર જ દિવસમાં મોટા ભાઈ રમેશે ઘરમાં સંપત્તિ અને જમીનના ભાગ પાડવાની વાત છેડી દીધી. રમેશે ગામના બે-ત્રણ પંચના માણસોને ઘરે બોલાવ્યા અને કહ્યું કે હવે પિતાજી રહ્યા નથી, એટલે આપણે જમીન અને ઘરના ભાગ પાડી લેવા જોઈએ. સુરેશે મોટા ભાઈને વિનંતી કરી કે મોટાભાઈ, હજુ પિતાજીના મૃત્યુને થોડા જ દિવસો થયા છે, આપણે થોડો સમય રોકાઈ જઈએ. પણ રમેશ અને તેની પત્ની સવિતાએ એક જ રટ લગાવી કે ના, ભાગ તો આજે જ પડશે.

પિતાજી પાસે જે વીસ વીઘા જમીન હતી, તેમાંથી પંદર વીઘા જમીન રસ્તા પર આવેલી, ઉત્તમ પિયત સુવિધાવાળી અને અત્યંત કિંમતી ફળદ્રુપ જમીન હતી. જ્યારે બાકીની પાંચ વીઘા જમીન ડુંગરાળ વિસ્તાર પાસે આવેલી, પથરાળ, ઉજ્જડ અને જળ વગરની બિનઉપયોગી જમીન હતી. મોટા ભાઈ રમેશે ચાલાકી વાપરીને પંચના માણસો સામે જ કહ્યું કે હું મોટો ભાઈ છું એટલે પંદર વીઘા ફળદ્રુપ જમીન હું રાખીશ. તું નાનો છે અને તારી પાસે કોઈ મોટો કારોબાર નથી, એટલે તું આ પાંચ વીઘા ઉજ્જડ જમીન લઈ લે.

આટલો મોટો અન્યાય જોઈને પંચના માણસો પણ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા. તેમણે રમેશને ઠપકો આપ્યો કે રમેશ, આ અન્યાય કહેવાય. બંને ભાઈઓને દસ-દસ વીઘા જમીન મળવી જોઈએ અને ઉજ્જડ જમીનના પણ અડધા ભાગ થવા જોઈએ. પરંતુ રમેશ અને સવિતાએ સ્પષ્ટ કહી દીધું કે જો સુરેશને આ શરત મંજૂર ન હોય તો તે ઘર છોડીને જતો રહે, પણ તેને આ ઉજ્જડ જમીન સિવાય બીજું કશું નહીં મળે.

નાના ભાઈ સુરેશે જોયું કે જમીનના કટકા માટે મોટો ભાઈ ઝઘડો કરવા તૈયાર થયો છે. સુરેશે પોતાના પિતાના સંસ્કારો યાદ કર્યા. તેણે વિચાર્યું કે પિતાજીએ ક્યારેય ઘરમાં કલેશ નહોતો ઈચ્છ્યો, તો હું જમીનના ટુકડા માટે ભાઈ સાથે કોર્ટ-કચેરી કે ઝઘડો કેવી રીતે કરી શકું? સુરેશે શાંતિથી હાથ જોડ્યા અને કહ્યું કે મોટાભાઈ, મને તમારો આ નિર્ણય મંજૂર છે. મને પિતાજીની યાદગીરી રૂપે આ પાંચ વીઘા ઉજ્જડ જમીન પણ સ્વીકાર્ય છે. તમારે મને જે આપવું હોય તે ખુશીથી આપો, હું કોઈ વિરોધ નહીં કરું.

બીજા જ દિવસે સુરેશ અને લતાએ પોતાના બે કપડાંની બેગ પેક કરી. સુરેશે મોટા ભાઈ અને ભાભીના ચરણસ્પર્શ કર્યા અને પિતાજીની આપેલી ઉજ્જડ જમીનના દસ્તાવેજ પોતાની પાસે રાખીને શાંતિથી ગામ છોડી દીધું. રમેશ અને સવિતા મનોમન બહુ ખુશ થઈ ગયા કે તેમણે નાના ભાઈને છેતરીને બધી ફળદ્રુપ અને કિંમતી જમીન પોતાના નામે કરી લીધી. તેઓ માનતા હતા કે સુરેશ ગરીબ છે અને ઉજ્જડ જમીન લઈને ક્યાંક ભીખ માંગતો થઈ જશે.

સુરેશ ગામ છોડીને પાસેના નાના શહેરમાં ગયો. ત્યાં તેણે એક ભાડાનું નાનું મકાન લીધું અને મજૂરી કામ કરવાનું શરૂ કર્યું. તેની પત્ની લતાએ પણ સિલાઈ કામ કરીને ઘર ચલાવવામાં સાથ આપ્યો. સુરેશ પોતાની મહેનત અને પ્રમાણિકતાથી ખુશ હતો. તે પોતાના પિતાની ઉજ્જડ જમીન પર ક્યારેક જતો અને ત્યાં ઝાડ-છોડ વાવવાની કોશિશ કરતો હતો.

બીજી બાજુ, ગામમાં રમેશ પોતાના અહંકાર અને પૈસાના રોફમાં જીવી રહ્યો હતો. તેણે ફળદ્રુપ જમીન પર ખેતી કરવાનું શરૂ કર્યું, પણ તેના મનમાં લાલચ વધતી ગઈ. તેણે નવો ટ્રેક્ટર ખરીદ્યો, ઘરમાં અવનવી સુવિધાઓ વસાવી અને વેપારીઓ સાથે મોટા મોટા સોદા કરવા લાગ્યો. રમેશને લાગતું હતું કે તે બહુ હોશિયાર છે અને તેણે પોતાના નાના ભાઈને ઉલ્લૂ બનાવીને મોટો ફાયદો કરી લીધો છે.

આવી રીતે અંદાજે પાંચ વર્ષનો સમય વીતી ગયો. એક દિવસ સવારે રમેશના ઘરે એક વૃદ્ધ વેપારી અને તેમની સાથે બે વકીલો આવ્યા. રમેશે તેમને ચા-પાણી પૂછ્યા અને આવવાનું કારણ પૂછ્યું. પેલા વૃદ્ધ વેપારીએ બહુ જ ગંભીર ચહેરે કહ્યું કે રમેશભાઈ, હું તમારા સ્વર્ગસ્થ પિતા શાંતિલાલજીનો જૂનો મિત્ર અને વેપારી છું. હું અહીં મારા બાકી નીકળતા પૈસાની વસૂલાત માટે આવ્યો છું.

રમેશ ચમકી ગયો. તેણે પૂછ્યું કે કેવા પૈસા? મારા પિતાજી પર કોઈનું એક રૂપિયો પણ દેવું નહોતું. તેઓ તો બહુ મોટા અને ઈજ્જતદાર માણસ હતા. વેપારીએ પોતાના થેલામાંથી કેટલાક જૂના ચોપડા અને પિતા શાંતિલાલના સહી-સિક્કાવાળા કાગળો બહાર કાઢ્યા. વેપારીએ કાગળો રમેશ સામે ધરતા કહ્યું કે રમેશભાઈ, તમારા પિતાજી જ્યારે બીમાર પડ્યા અને તેમને સારવારની જરૂર હતી, તે પહેલાં તેમણે પોતાના ગામના કેટલાક ગરીબ ખેડૂતોના દેવા ચૂકવવા માટે અને પોતાના કુટુંબના જૂના દેવા પતાવવા માટે મારી પાસેથી પંદર લાખ રૂપિયા વ્યાજે લીધા હતા.

વેપારીએ આગળ કહ્યું કે શાંતિલાલજીએ મને વચન આપ્યું હતું કે તેઓ પાક પાકશે એટલે પૈસા ચૂકવી દેશે. પરંતુ કમનસીબે તેમનું અવસાન થઈ ગયું. પિતાના મૃત્યુ પછી દેવું ચૂકવવાની જવાબદારી દીકરાઓની થાય છે. આ કાગળો પર શાંતિલાલજીની સહી છે અને તેમણે જમીન ગીરો મૂકવાના લખાણ પર પણ સહી કરી હતી. જો તમે આ પંદર લાખ રૂપિયા વ્યાજ સાથે ચૂકવી નહીં દો તો અમારે કોર્ટમાં જઈને તમારી આ ફળદ્રુપ જમીન જપ્ત કરાવવી પડશે અને તમારા પિતાની ઈજ્જત પણ હરામ થઈ જશે.

આ સાંભળીને રમેશના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ. તેના હાથમાંથી કાગળો નીચે પડી ગયા. રમેશને વિશ્વાસ નહોતો થતો કે તેના પિતાજી પર આટલું મોટું દેવું હતું. જો આ વાત ગામમાં ખબર પડે તો તેમના પરિવારની આબરૂના ધજીયા ઊડી જાય તેમ હતા અને તેની પંદર વીઘા કિંમતી જમીન પણ હરાજીમાં જતી રહે તેમ હતી. રમેશે વેપારી પાસે કરગરીને સમય માંગ્યો અને કહ્યું કે મને બે-ત્રણ દિવસનો સમય આપો, હું કંઈક વ્યવસ્થા કરું છું.

વેપારીએ કહ્યું કે હું તમને અઠવાડિયાનો સમય આપું છું. જો અઠવાડિયામાં પૈસા નહીં મળે તો હું કાયદાકીય કાર્યવાહી કરીશ. વેપારીના ગયા પછી રમેશ અને તેની પત્ની સવિતા ચિંતામાં ડૂબી ગયા. રમેશે ગામના કેટલાક શાહુકારો પાસે પૈસા ઉછીના માંગવાની કોશિશ કરી, પણ કોઈ આટલી મોટી રકમ આપવા તૈયાર નહોતું. રમેશને પોતાના પિતાની ઈજ્જત જવાનો અને પોતાની જમીન ખોવાનો ભારે ડર લાગવા માંડ્યો.

ચાર દિવસ પછી અચાનક પેલો વેપારી ફરીથી રમેશના ઘરે આવ્યો. આ વખતે વેપારીના હાથમાં રસીદ અને તમામ જૂના કાગળો હતા. રમેશે ગભરાતા ગભરાતા કહ્યું કે વેપારીસાહેબ, હજુ તો ચાર જ દિવસ થયા છે, મારી પાસે હજુ પૂરા પૈસા ભેગા નથી થયા. મને થોડો વધુ સમય આપો.

વેપારીએ એક ઊંડો શ્વાસ લીધો અને સ્મિત સાથે કહ્યું કે રમેશભાઈ, હવે તમારે એક રૂપિયો પણ ચૂકવવાની જરૂર નથી. તમારા પિતાજીનું તમામ પંદર લાખ રૂપિયાનું દેવું પૂરેપૂરું ચૂકવાઈ ગયું છે. આ લો તમારા પિતાજીના તમામ વચનપત્રો અને ગીરોના કાગળો.

રમેશ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયો. તેણે પૂછ્યું કે એ કેવી રીતે શક્ય બને? કોણે ચૂકવ્યા આટલા બધા પૈસા?

વેપારીની આંખોમાં પાણી આવી ગયા. તેણે કહ્યું કે રમેશભાઈ, આ દેવું બીજા કોઈએ નહીં પણ તમારા નાના ભાઈ સુરેશે ચૂકવ્યું છે. ત્રણ દિવસ પહેલાં સુરેશ મારી પાસે આવ્યો હતો. તેને ખબર પડી ગઈ હતી કે પિતાજી પર દેવું છે. સુરેશે મને વિનંતી કરી કે મારા પિતાજીની આબરૂ પર કોઈ દાગ ન લાગવો જોઈએ અને મારા મોટા ભાઈની જમીન પર કોઈ આંચ ન આવવી જોઈએ.

વેપારીએ આગળ વિગત આપતાં કહ્યું કે સુરેશે પોતાના ભાગમાં આવેલી પાંચ વીઘા ઉજ્જડ જમીન પર રાતદિન મહેનત કરીને તેને સમતળ કરી હતી. તે જમીનમાં સદનસીબે હાઇવે યોજના નીકળતાં એક મોટા બિલ્ડરે તે જમીન ઊંચી કિંમતે ખરીદી લીધી હતી. સુરેશને તે જમીનના વેચાણમાંથી જે પૈસા મળ્યા, તેમાંથી તેણે એક રૂપિયો પણ પોતાના ઘર માટે ન વાપર્યો. તેણે સીધા આવીને પિતાજીનું આખું પંદર લાખનું દેવું વ્યાજ સાથે ચૂકવી દીધું.

વેપારીએ રમેશ સામે જોઈને કહ્યું કે સુરેશે મને સખત મનાઈ કરી હતી કે આ વાત હું તમને ન કહું. પણ રમેશભાઈ, તમારો નાનો ભાઈ હીરો છે હીરો! તેણે કહ્યું હતું કે મોટા ભાઈ પાસે ફળદ્રુપ જમીન છે, જો તેમની જમીન જતી રહેશે તો તેમનું ઘર ભાંગી જશે. હું તો મહેનત કરીને કમાઈ લઈશ પણ મારા પિતાજીની આબરૂ અને મોટા ભાઈનું ઘર બચાવવું એ મારી પહેલી ફરજ છે.

આ શબ્દો સાંભળતાં જ રમેશના શ્વાસ થંભી ગયા. તેનું હૃદય જોરજોરથી ધડકવા લાગ્યું. જેને તેણે અબુધ, નકામો અને ગરીબ ગણીને ઉજ્જડ જમીન આપીને ઘરમાંથી કાઢી મૂક્યો હતો, તે નાના ભાઈએ પિતાની આબરૂ અને મોટા ભાઈનું ઘર બચાવવા માટે પોતાના ભાગની જમીન વેચીને બધું દેવું ચૂકવી દીધું હતું. રમેશને પોતાની કાયરતા, લાલચ અને સ્વાર્થ પર ભારે પશ્ચાતાપ થયો.

રમેશ જોરજોરથી રડવા લાગ્યો. તેની પત્ની સવિતા પણ પોતાની ભૂલ પર પસ્તાવો કરતી આંસુ સારવા લાગી. રમેશે વેપારીને પૂછ્યું કે સુરેશ ક્યાં છે? મને તેનો સરનામો આપો, હું અત્યારે જ તેના પગે પડીને માફી માંગવા માંગુ છું.

વેપારીએ દુઃખી અવાજે કહ્યું કે રમેશભાઈ, સુરેશે દેવું ચૂકવ્યા પછી જ તરત જ તે શહેરનું ઘર પણ ખાલી કરી દીધું છે. તેણે મને કહ્યું હતું કે તે હવે બહુ દૂર કોઈ અજાણ્યા શહેરમાં જઈ રહ્યો છે જ્યાં કોઈ તેને ઓળખતું ન હોય. તેણે તેનો મોબાઈલ નંબર પણ બદલી નાખ્યો છે અને ક્યાં ગયો છે તે કોઈને ખબર નથી.

રમેશ તરત જ ગાડી લઈને શહેરમાં ગયો. સુરેશ જ્યાં ભાડાના મકાનમાં રહેતો હતો ત્યાં જઈને પૂછપરછ કરી, પણ પડોશીઓએ કહ્યું કે તેઓ ગઈકાલે રાત્રે જ પોતાનો સામાન લઈને નીકળી ગયા છે અને ક્યાં ગયા તે કોઈને કહ્યું નથી. રમેશે સુરેશના તમામ મિત્રો, સગા-સંબંધિઓ અને પરિચિતો પાસે તપાસ કરી. તેણે દિવસો, મહિનાઓ અને વર્ષો સુધી પોતાના નાના ભાઈ સુરેશની શોધખોળ ચાલુ રાખી.

પરંતુ સ્વાભિમાની અને ઉદાર દિલનો નાનો ભાઈ સુરેશ ક્યારેય પાછો ન મળ્યો. રમેશ આજે પણ પોતાની ફળદ્રુપ જમીન પર ઊભો રહીને પશ્ચાતાપના અગ્નિમાં બળી રહ્યો છે. તેની પાસે મિલકત અને જમીન બધું જ હતું, પણ પિતાની આબરૂ બચાવનાર અને ભાઈ માટે કુરબાની આપનાર સગો ભાઈ કાયમ માટે તેના જીવનમાંથી ખોવાઈ ગયો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.