પિતાએ ચાલીસ વર્ષ મહેનત કરીને ઊભો કરેલો ધંધો દીકરાએ સંભાળ્યો, પણ ફેક્ટરીના મજૂરોની વાત સાંભળીને આંખમાંથી...

ઓફિસના મોટા કાચવાળા કેબિનમાં સન્નાટો છવાયેલો હતો. ટેબલની સામે બેઠેલા બાસઠ વર્ષના રમેશભાઈ પોતાના દીકરા મોહિત સામે જોઈ રહ્યા હતા. મોહિતના હાથમાં કંપનીના નવા નિયમોની એક ફાઇલ હતી.

"પપ્પા, હવે જમાનો બદલાઈ ગયો છે." મોહિતે અવાજમાં સહેજ પણ ખચકાટ વિના કહ્યું. "તમારી જૂની પદ્ધતિથી આ ધંધો આગળ નહીં વધી શકે."

રમેશભાઈએ ચશ્મા સરખા કર્યા અને શાંત નજરે દીકરા સામે જોયું. ચાલીસ વર્ષથી જે ફેક્ટરી એમણે લોહી-પાણી એક કરીને ઊભી કરી હતી, ત્યાં આજે એમનો પોતાનો દીકરો જ એમની સામે ઊભો હતો.

"મોહિત, ધંધો ફક્ત નફાથી નથી ચાલતો." રમેશભાઈએ ધીમેથી સમજાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો. "કેટલાક નિયમો અને સંબંધો પણ સાચવવા પડે છે."

"બસ આ જ તમારી જૂની વિચારસરણી છે." મોહિતે ટેબલ પર હાથ પછાડતા કહ્યું. "તમારા આ નિયમોના કારણે કંપનીને કરોડોનું નુકસાન થાય છે, હવેથી આ કંપનીનો સીઈઓ હું છું અને તમે ઘરે આરામ કરો."

રમેશભાઈ એક પણ શબ્દ બોલ્યા વિના પોતાની ખુરશી પરથી ઊભા થયા. એમણે ટેબલ પર પડેલી પોતાની ડાયરી અને ચશ્માનું કવર ખિસ્સામાં મૂક્યું. કોઈ દલીલ કર્યા વગર કે અવાજ ઊંચો કર્યા વગર તેઓ ધીમા પગલે કેબિનની બહાર નીકળી ગયા.

સાંજે જ્યારે આ વાત ઘરમાં પહોંચી ત્યારે આખો પરિવાર સ્તબ્ધ થઈ ગયો. મોહિતની માતા સુમિત્રાબહેન રસોડામાં જ રડવા લાગ્યા. રમેશભાઈના નાના ભાઈ પણ દોડી આવ્યા અને મોહિતને ખૂબ ખરું-ખોટું સંભળાવ્યું.

"તેં તારા બાપની ચાલીસ વર્ષની મહેનત પર પાણી ફેરવી દીધું." કાકાએ ગુસ્સામાં મોહિતને કહ્યું. "જે માણસે તને આ ખુરશી પર બેસાડ્યો, તેં એમને જ ઘરમાંથી બેસાડી દીધા!"

"તમે લોકો લાગણીઓમાં જીવો છો, વેપારમાં વ્યવહાર જોવો પડે." મોહિતે અહંકારથી જવાબ આપ્યો. "હું છ મહિનામાં કંપનીનો નફો બમણો કરીને બતાવીશ."

રમેશભાઈએ ઘરમાં પણ કોઈને કંઈ ન કહ્યું. તેઓ સવારે વહેલા ઊઠીને મંદિરે જતા અને બપોરે બગીચામાં બેસીને જૂના છાપા વાંચતા. ઘરમાં બધા મોહિતને પથ્થરદિલ કહેતા, પણ મોહિતને પોતાના નિર્ણયો પર પૂરો વિશ્વાસ હતો.

શરૂઆતના બે મહિના કંપનીમાં બધું બરાબર ચાલ્યું. મોહિતે જૂના નિયમો બદલ્યા, ખર્ચા ઘટાડ્યા અને નવા ટાર્ગેટ નક્કી કર્યા. પણ ત્રીજા મહિનાથી અચાનક મુશ્કેલીઓ શરૂ થઈ ગઈ.

કંપનીના ત્રણ મોટા ગ્રાહકોએ અચાનક ઓર્ડર આપવાનું બંધ કરી દીધું. વર્ષોથી જોડાયેલા મોટા વેપારીઓ એક પછી એક ફોન ઉપાડવાનું ટાળવા લાગ્યા. જે સપ્લાયર્સ કાચો માલ આપતા હતા, તેમણે પણ રોકડ વગર માલ આપવાની ના પાડી દીધી.

મોહિતના ટેબલ પર નુકસાનના આંકડા વધવા લાગ્યા. બેંકમાંથી લોનની નોટિસો આવવા માંડી અને કર્મચારીઓનો પગાર ચૂકવવાના પણ ફાંફા પડવા લાગ્યા. મોહિત આખો દિવસ ફોન પર ગ્રાહકોને મનાવવાની કોશિશ કરતો, પણ કોઈ સાંભળવા તૈયાર નહોતું.

એક દિવસ મોહિતે તેના સૌથી વિશ્વાસુ મેનેજર કિશોરભાઈને બોલાવ્યા. કિશોરભાઈ રમેશભાઈના સમયથી કંપનીમાં કામ કરતા હતા.

"કિશોરભાઈ, આ બધા ગ્રાહકો અચાનક આપણો સાથ કેમ છોડી રહ્યા છે?" મોહિતે ચિંતાતુર અવાજે પૂછ્યું. "આપણે તો બજાર કરતાં સસ્તા ભાવે માલ આપવાની ઓફર કરી છે."

કિશોરભાઈએ એક ઊંડો શ્વાસ લીધો અને નીચી નજરે બોલ્યા. "મોહિતભાઈ, ભાવથી માલ વેચાય છે, પણ સંબંધોથી કંપની ચાલે છે."

"મારે કોઈ તત્વજ્ઞાન નથી સાંભળવું, મને સાચું કારણ કહો." મોહિતે અકળાઈને કહ્યું. "પપ્પા એવું તે શું કરતા હતા જે હું નથી કરી શકતો?"

કિશોરભાઈએ કબાટમાંથી એક જૂની, ધૂળ લાગેલી ફાઇલ કાઢીને મોહિતના ટેબલ પર મૂકી. "આ એ ડીલ્સની ફાઇલ છે જે મોટા શેઠે છેલ્લા એક વર્ષમાં નકારી કાઢી હતી."

મોહિતે આશ્ચર્યથી ફાઇલ ખોલી અને પાના ફેરવવા લાગ્યો. એમાં એક વિદેશી કંપની સાથેનો પચાસ કરોડનો મોટો કોન્ટ્રાક્ટ હતો. જો એ કોન્ટ્રાક્ટ મળી જાય તો કંપનીની બધી જ ખોટ એક ઝાટકે પૂરી થઈ શકે તેમ હતી.

"આટલો મોટો સોદો પપ્પાએ કેમ છોડી દીધો?" મોહિતે આંખો મોટી કરીને પૂછ્યું. "આનાથી તો કંપની ક્યાંની ક્યાં પહોંચી જાત!"

"એ સોદાની શરતો વાંચો મોહિતભાઈ." કિશોરભાઈએ ધીમેથી કહ્યું. "એ કંપની ઇચ્છતી હતી કે આપણે મજૂરો પાસેથી રોજના ચૌદ કલાક કામ કરાવીએ અને ઓવરટાઇમ પણ ન આપીએ."

મોહિતે ધ્યાનથી કાગળો વાંચ્યા તો તેને સમજાયું કે નફો મેળવવા માટે મજૂરોના સુરક્ષા નિયમો પણ બાજુ પર મૂકવાના હતા. કાચો માલ પૂરો પાડતા નાના કારીગરોનું પેમેન્ટ પણ ત્રણ-ત્રણ મહિના અટકાવી રાખવાની શરત હતી.

"મોટા શેઠે એ કંપનીના માલિકને ચોખ્ખી ના પાડી દીધી હતી." કિશોરભાઈ આગળ બોલ્યા. "તેમણે કહ્યું હતું કે જે ધંધામાં ગરીબોના આંસુ અને બદદુઆ હોય, એવો રૂપિયો મારે મારા ઘરમાં નથી લાવવો."

મોહિતના હાથમાંથી કાગળ સહેજ ધ્રૂજી ગયો. કિશોરભાઈએ બીજી એક વાત કહી જે સાંભળીને મોહિત સ્તબ્ધ થઈ ગયો.

"આપણા જૂના ગ્રાહકો તમારા ભાવ જોઈને નથી ગયા." કિશોરભાઈએ કહ્યું. "તેઓ મોટા શેઠની પ્રામાણિકતા અને વચનના પાકા હોવાના કારણે જોડાયેલા હતા, તમે આવ્યા પછી જે રીતે મજૂરો અને નાના વેપારીઓ સાથે વ્યવહાર થયો, તેનાથી બજારમાં આપણો વિશ્વાસ તૂટી ગયો છે."

મોહિત આખી રાત ઓફિસમાં જ બેસી રહ્યો. ટેબલ પર બે રસ્તા હતા. એક રસ્તો એ વિદેશી કંપનીની શરતો સ્વીકારીને મજૂરોનું શોષણ કરવાનો અને કંપની બચાવવાનો હતો, અને બીજો રસ્તો પપ્પાના સિદ્ધાંતો સ્વીકારવાનો હતો.

સવારે સાત વાગ્યે મોહિત ઘરે પહોંચ્યો. રમેશભાઈ હંમેશની જેમ તુલસી ક્યારે પાણી પાઈને બગીચામાં બેઠા હતા.

મોહિત ધીમા પગલે પપ્પા પાસે ગયો. તેને જોઈને રમેશભાઈ સહેજ હસ્યા અને પૂછ્યું, "બેટા, આખી રાત ઓફિસમાં હતો? ચા પીવી છે?"

પપ્પાનો આટલો પ્રેમભર્યો અવાજ સાંભળીને મોહિતના ગળામાં ડૂમો ભરાઈ ગયો. તે પપ્પાની સામે ઘૂંટણિયે બેસી ગયો અને બંને હાથ જોડી દીધા.

"મને માફ કરી દો પપ્પા." મોહિતની આંખમાંથી આંસુ વહી નીકળ્યા. "હું સમજતો હતો કે તમે જૂના જમાનાના છો, પણ સાચી સમજ તો તમારી પાસે જ હતી."

રમેશભાઈએ તરત જ દીકરાના ખભા પર હાથ મૂક્યો અને તેને ઊભો કર્યો. "શું થયું મોહિત? ધંધામાં ઉતાર-ચઢાવ તો આવ્યા કરે, આટલો બધો કેમ ગભરાય છે?"

"પપ્પા, મેં નફાની લાલચમાં તમારો વિશ્વાસ ગુમાવ્યો." મોહિત રડતા રડતા બોલ્યો. "હું કંપની તો બચાવી શકું એમ છું, પણ એના માટે મારે હજારો મજૂરોનો હક છીનવવો પડશે, મને રસ્તો બતાવો પપ્પા."

રમેશભાઈએ દીકરાના માથા પર પ્રેમથી હાથ ફેરવ્યો. એમની આંખોમાં પણ ભીનાશ આવી ગઈ હતી.

"બેટા, કંપની બંધ થઈ જશે તો આપણે ફરીથી નવી ઊભી કરી શકીશું." રમેશભાઈએ શાંતિથી સમજાવ્યું. "પણ જો એક વાર માણસાઈ અને ઈમાનદારી ગુમાવી દીધી, તો એ ક્યારેય પાછી નહીં મળે."

"હું એ વિદેશી ડીલ કેન્સલ કરું છું પપ્પા." મોહિતે આંસુ લૂછતાં મક્કમ અવાજે કહ્યું. "અને તમારે આજે જ મારી સાથે ફરીથી ઓફિસ આવવું પડશે."

તે જ દિવસે બપોરે રમેશભાઈ અને મોહિત બંને સાથે ફેક્ટરી પહોંચ્યા. રમેશભાઈને પાછા આવેલા જોઈને ફેક્ટરીના તમામ મજૂરો અને કર્મચારીઓના ચહેરા પર ખુશી છવાઈ ગઈ.

મોહિતે બધા કામદારોને ભેગા કર્યા અને પોતાની ભૂલો સ્વીકારી. તેણે જૂના વેપારીઓની રૂબરૂ મુલાકાત લીધી અને તેમની માફી માંગીને પપ્પાના માર્ગદર્શન હેઠળ કામ કરવાની ખાતરી આપી.

રમેશભાઈની હાજરી માત્રથી બજારમાં ફરીથી વિશ્વાસનું વાતાવરણ ઊભું થયું. જૂના ગ્રાહકો પાછા ફરવા લાગ્યા અને અટકેલા ઓર્ડર ફરી શરૂ થયા.

મોહિતને સમજાઈ ગયું કે અનુભવ ક્યારેય જૂનો નથી થતો અને નૈતિકતા ક્યારેય આઉટડેટેડ નથી હોતી. બાપ-દીકરાની આ જોડીએ માત્ર કંપનીને જ નહોતી બચાવી, પણ પરિવારની ખોવાયેલી એકતા અને ઈજ્જત પણ પાછી મેળવી લીધી હતી.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.