રાતના અગિયાર વાગ્યે સાસુ રસોડામાં છુપાઈને શું પીતાં હતાં તે જોવા વહુ પાછળ ગઈ અને જે જોયું તે જોઈને...

રાતના બરાબર અગિયાર વાગ્યાનો સુમારો હતો અને આખી સોસાયટીમાં સોપો પડી ગયો હતો.

શેરીના કૂતરાઓના ભસવાનો દૂરથી આવતો અવાજ સિવાય ચારેય તરફ ઘોર અંધકાર અને નીરવ શાંતિ છવાયેલી હતી.

નવી વહુ જાનકી પોતાના બેડરૂમની બત્તી બંધ કરીને પલંગ પર લંબાવવાની તૈયારી કરી રહી હતી ત્યારે તેને ઓસરીમાંથી રસોડા તરફ જતાં ધીમા પગલાંનો અવાજ સંભળાયો.

પછી રસોડામાંથી સ્ટીલની તપેલી અને ચમચી ખખડવાનો અત્યંત ધીમો અને ચોરીછૂપીથી થતો અવાજ આવ્યો.

જાનકીના કાન એકદમ સરવા થઈ ગયા અને તેના કપાળ પર અણગમાની કરચલીઓ ઊપસી આવી.

આ કોઈ પહેલી રાતની વાત નહોતી.

છેલ્લા પૂરા પંદર દિવસથી રોજ રાત્રે બરાબર અગિયાર વાગ્યે જ્યારે આખું ઘર સૂઈ જતું, ત્યારે કોઈ ચોરની જેમ રસોડામાં પ્રવેશતું હતું.

જાનકીએ પલંગ પરથી પગ નીચે મૂક્યા અને અવાજ ન થાય તે રીતે ધીમેથી પોતાના રૂમનો દરવાજો સહેજ ખોલ્યો.

તેણે ઓસરીના અંધારામાં લપાઈને રસોડા તરફ નજર કરી.

રસોડામાં ઝીરો વોટનો ઝાંખો પીળો બલ્બ સળગી રહ્યો હતો અને ગેસના ચૂલા પાસે તેની સાસુ કમળાબા ઊભાં હતાં.

કમળાબાએ ફ્રિજના પાછળના ખાનામાંથી સંતાડી રાખેલી અડધો લિટર તાજા મલાઈદાર દૂધની થેલી બહાર કાઢી.

તેમણે દૂધ તપેલીમાં રેડ્યું અને ગેસની ધીમી આંચ પર ગરમ કરવા મૂક્યું.

ત્યારબાદ કમળાબાએ પોતાના પાલવમાં સંતાડેલો એક નાનો પિત્તળનો દાબડો ખોલ્યો.

તે દાબડામાંથી તેમણે મોંઘી કાબુલી બદામનો પાઉડર, કેસરના તાંતણા અને અસલી દેશી ઔષધિઓ કાઢીને ઉકળતા દૂધમાં નાખી.

જ્યારે દૂધ સરસ સુગંધિત અને ઘટ્ટ થઈ ગયું ત્યારે તેમણે તે ગરમ દૂધ એક મોટી કાંસાની વાટકીમાં ભર્યું.

પછી ગેસ બંધ કરીને કમળાબા તે ગરમ દૂધની વાટકી બંને હાથમાં પકડીને ધીમા પગલે પોતાના રૂમ તરફ ચાલ્યાં ગયાં.

જાનકીનું આખું શરીર આ દ્રશ્ય જોઈને ક્રોધ અને તિરસ્કારથી ધ્રૂજવા લાગ્યું.

દિવસના અજવાળામાં જ્યારે જાનકી રસોઈ બનાવતી ત્યારે આ જ સાસુ કમળાબા રસોડામાં ઊભાં રહીને એક-એક દાણાની કરકસર કરાવતાં હતાં.

તેઓ જાનકીને વારંવાર ટોકતાં કે દૂધ મોંઘું આવે છે એટલે ચામાં માત્ર અડધો કપ જ દૂધ નાખવું.

જો જાનકી પોતાના માટે બે બદામ પણ ખાવા લેતી તો કમળાબા મોં બગાડીને કહેતાં કે આ ઘરમાં મોંઘા શોખ પોસાય તેમ નથી.

અને હવે પોતે રાતના અંધારામાં ચોરની જેમ છુપાઈને રોજ રાત્રે આખું અડધો લિટર મલાઈદાર દૂધ, કેસર અને મોંઘી બદામ એકલાં આરોગી રહ્યાં હતાં.

જાનકીને પોતાની સાસુ અત્યંત સ્વાર્થી, ઢોંગી અને દંભી લાગવા માંડી.

લગ્ન પછી જ્યારે જાનકી આ ઘરમાં આવી હતી ત્યારે પાડોશમાં રહેતી કેટલીક સ્ત્રીઓએ તેના કાન ભંભેર્યા હતા કે તારી સાસુ બહુ ચતુર અને ગણતરીબાજ છે.

તે સ્ત્રીઓએ કહ્યું હતું કે કમળાબા વહુઓ સામે ગરીબાઈનો ડોળ કરે છે પણ પોતાના માટે બધું ગુપ્ત રીતે સાચવી રાખે છે.

તે સમયે જાનકીએ એ વાતો પર વિશ્વાસ નહોતો કર્યો પણ આજના આ દ્રશ્ય પછી તેના મનમાં શંકાનો કાળો નાગ ફેણ ચડાવીને બેસી ગયો હતો.

તે ઝડપથી બેડરૂમમાં આવી અને પલંગ પર સૂતેલા પોતાના પતિ નિલેશને ખભાથી ઢંઢોળીને જગાડ્યો.

"નિલેશ, જાગો અને પોતાની આંખોથી જુઓ તમારી માના કરતૂતો!" જાનકીનો અવાજ દાબેલા ક્રોધથી ધ્રૂજતો હતો.

નિલેશે આંખો ચોળતાં પૂછ્યું, "શું થયું જાનકી? અડધી રાત્રે કેમ આટલી બધી અકળાયેલી છે?"

"તમારી મા રોજ રાત્રે ચોરીછૂપીથી રસોડામાંથી બદામ-કેસરવાળું દૂધ બનાવીને પોતાના રૂમમાં એકલાં પીએ છે."

"દિવસ દરમિયાન મને ગરીબાઈ અને કરકસરના ભાષણો આપે છે અને રાત્રે જાતે મોજ ઉડાવે છે."

નિલેશે એક ભારે નિસાસો નાખ્યો અને કહ્યું, "જાનકી, બા વૃદ્ધ છે, કદાચ તેમને શરીરમાં નબળાઈ લાગતી હશે તો પીતાં હશે, એમાં આટલો મોટો હોબાળો કરવાની શું વાત છે?"

પરંતુ જાનકીનું મન સમાધાન કરવા તૈયાર નહોતું.

તેને લાગ્યું કે તેનો પતિ પણ તેની માતાની આ લુચ્ચાઈમાં સામેલ છે અને તેને અંધારામાં રાખી રહ્યો છે.

આ શંકા અને અણગમાના ઝેરે જાનકીનું ચેન છીનવી લીધું.

તેણે મનોમન નક્કી કરી લીધું કે આવતીકાલે રાત્રે તે સાસુને રંગેહાથ પકડીને આખી સોસાયટી અને પરિવાર સામે તેમનો અસલી ચહેરો ખુલ્લો પાડશે.

બીજા દિવસે આખો દિવસ જાનકીના મનમાં આ જ વિચારોનું વમળ ઘૂમરાતું રહ્યું.

રાતના બરાબર પોણા અગિયાર વાગ્યા એટલે જાનકી જાગતી જ રહી.

જેવો રસોડામાંથી ગેસ લાઈટરનો 'ચટ-ચટ' અવાજ આવ્યો કે જાનકી પોતાના હાથમાં મોબાઈલ લઈને ચૂપચાપ ઓસરીમાં સંતાઈ ગઈ.

તેણે મોબાઈલનો કેમેરો ઓન રાખ્યો જેથી પૂરો પુરાવો હાથમાં રહે.

કમળાબાએ હંમેશની જેમ દૂધ ઉકાળ્યું, તેમાં ઔષધિઓ અને બદામ નાખ્યાં અને કાંસાની વાટકીમાં ભરીને બહાર નીકળ્યાં.

પરંતુ આ વખતે કમળાબા પોતાના ઓરડા તરફ ન વળ્યાં.

તેમના પગલાં ઘરના પાછળના છેડે આવેલા નાના ઓરડા તરફ વળ્યા.

જાનકીને આશ્ચર્ય થયું કે સાસુ પાછળના ઓરડામાં કેમ જઈ રહ્યાં છે?

તે રૂમમાં જાનકીનો આઠ વર્ષનો નાનો દીકરો આરવ સૂતો હતો.

આરવ જન્મથી જ અત્યંત નબળો હતો, તેને વારંવાર શ્વાસ ચડતો હતો અને ફેફસાંમાં કફ જમા થઈ જવાથી તે અઠવાડિયામાં ત્રણ દિવસ બીમાર રહેતો હતો.

જાનકી બિલાડીના પગલે સાસુની પાછળ પાછળ તે ઓરડા સુધી ગઈ.

ઓરડાનો દરવાજો સહેજ ખુલ્લો હતો.

જાનકીએ તિરાડમાંથી અંદર નજર કરી.

અંદરનું દ્રશ્ય જોતાં જ જાનકીના પગ જાણે જમીનમાં જડાઈ ગયા અને તેના હાથમાંથી મોબાઈલ સરકી પડતાં માંડ માંડ બચ્યો.

ઓરડામાં ઝાંખા અજવાળે કમળાબા ખાટલા પર બેઠેલા નાના આરવના પીઠ પર વહાલથી હાથ ફેરવી રહ્યાં હતાં.

આરવ ઊંઘરેટી આંખે બેઠો થયો હતો.

"દાદી, આજે પણ તમે મારા માટે આ ગરમ ઔષધિવાળું દૂધ લાવ્યા?" બાળકે અત્યંત ધીમા અવાજે પૂછ્યું.

કમળાબાએ સ્નેહથી હસીને ચમચી વડે દૂધ ફૂંકી ફૂંકીને આરવના મોંમાં મૂક્યું.

"હા મારા વ્હાલા દીકરા, જ્યાં સુધી તારી છાતીનો કફ સાવ મટી નહીં જાય અને તારા શરીરમાં નવી તાકાત નહીં આવે ત્યાં સુધી તારી દાદી આ દૂધ રોજ લાવશે."

આરવે દૂધનો ઘૂંટડો ગળતાં પૂછ્યું, "પણ દાદી, તમે મમ્મીને કેમ નથી કહેતા? મમ્મી મને રોજ સાંજે દવાખાનાની કડવી બાટલીઓ પિવડાવે છે જેનાથી મને ઊલટી થાય છે."

આ સવાલ સાંભળતાં જ કમળાબાની આંખોમાંથી આંસુની બે મોટી બુંદો ખરીને આરવના હાથ પર પડી.

તેમણે પોતાના સાડલાના છેડાથી આંસુ લૂછતાં અત્યંત વાત્સલ્ય અને ભીના અવાજે કહ્યું.

"બેટા, તારી મમ્મી સવારના પાંચ વાગ્યાથી ઊઠીને રાતના દસ વાગ્યા સુધી આખા ઘરનું વૈતરું કરે છે."

"એ દિવસભર રસોડામાં પરસેવો પાડીને સાંજ પડતાં એટલી થાકી જાય છે કે એના પગ ધ્રૂજવા લાગે છે."

"જો હું એને કહીશ કે વૈદ્યરાજે આરવ માટે રોજ રાત્રે ગરમ ઔષધિવાળું દૂધ ઉકાળવાનું કહ્યું છે, તો એ બિચારી પોતાની ઊંઘ બગાડીને અડધી રાત્રે ઉજાગરા કરશે."

"એની તબિયત લથડી જશે તો આ આખું ઘર વેરવિખેર થઈ જશે."

"હું તો હવે પાકી ગયેલી ઉંમરનું પાન છું, મને રાત્રે આમ પણ બે કલાકથી વધારે ઊંઘ નથી આવતી."

"એટલે હું ચૂપચાપ અડધી રાત્રે ઊઠીને આ દૂધ બનાવી લાવું છું જેથી મારી વહુ આખી રાત શાંતિથી મીઠી ઊંઘ માણી શકે અને મારો પૌત્ર સાજો થઈ જાય."

"અને દિવસે જો હું દૂધ અને કરિયાણામાં કરકસર ન કરાવું તો આ આયુર્વેદિક જડીબુટ્ટીઓ અને મોંઘી બદામ ખરીદવાના પૈસા તારા પપ્પાના મર્યાદિત પગારમાંથી ક્યાંથી બચશે?"

"જ્યારે તારા પપ્પા નાના હતા ત્યારે એ પણ આવા જ વારંવાર બીમાર પડતા હતા."

"તે સમયે મારી સાસુએ મને આ જ રીતે રાત્રે ઉકાળો પાઈને તારા પપ્પાને બચાવ્યા હતા."

"આ સંસ્કારો અને પરિવારની કાળજી જ તો પેઢી દર પેઢી ચાલી આવે છે."

"મારે મન તું અને તારી મમ્મી બંને મારી પોતાની આંખોના બે રતન છો."

આ શબ્દો સાંભળતાં જ દરવાજા પાછળ ઊભેલી જાનકીના કાનમાં જાણે હજારો શંખ એકસાથે ફૂંકાયા.

તેના પગ નીચેથી સમગ્ર પૃથ્વી સરકી ગઈ અને તેના મોંમાંથી એક જોરદાર ચીસ નીકળી ગઈ.

તેના હાથમાંથી મોબાઈલ છટકીને ફરસ પર પછડાયો.

જે સાસુને તે સ્વાર્થી, કંજૂસ, ચોર અને ઢોંગી માનતી હતી, તે સાસુ રાતના અંધકારમાં પોતાની વહુના આરામ માટે અને પોતાના પૌત્રના જીવન માટે સાક્ષાત અન્નપૂર્ણા બનીને પોતાની જાતને ઘસી રહ્યાં હતાં.

જાનકી ધ્રૂજતા પગલે ઓરડાની અંદર દોડી ગઈ.

તેણે કશું પણ વિચાર્યા વિના કમળાબાના બંને પગ પકડી લીધા અને ફરસ પર માથું પટકીને ચોધાર આંસુએ પોક મૂકીને રડી પડી.

"બા... મને માફ કરી દો... હું કેટલી પાપી, અધમ અને નીચ વહુ છું!"

"મેં તમારા જેવા સાક્ષાત દેવતા પર ચોરીનો આક્ષેપ મૂક્યો, તમારા પવિત્ર સ્નેહ પર શંકા કરી!"

"મને આ ઘરમાં રહેવાનો કોઈ અધિકાર નથી બા, મને સજા આપો!"

કમળાબા આ અચાનક બનેલી ઘટનાથી ચમકી ગયાં.

તેમણે દૂધની વાટકી ટેબલ પર મૂકી અને પોતાના ધ્રૂજતા હાથે જાનકીને ઊભી કરી.

"વહુબેટા, આ શું કરે છે? તું તો મારા ઘરની સાક્ષાત લક્ષ્મી છે, તારે કોઈના પગે પડવાનું ન હોય."

જાનકીએ રડતાં રડતાં સાસુના બંને કરચલીવાળા હાથ પોતાની આંખો પર ચાંપી દીધા.

"બા, તમે મારી ઊંઘ સાચવવા માટે આટલું મોટું કષ્ટ વેઠ્યું અને મને એક શબ્દ પણ ન કહ્યો?"

"કાલથી આ ઘરમાં દૂધ તમે નહીં પણ હું બનાવીશ અને સૌથી પહેલો ઘૂંટડો હું તમને મારા હાથે પીવડાવીશ."

બહાર ઊભેલો નિલેશ પણ અંદર આવ્યો અને આ અદભુત દ્રશ્ય જોઈને તેની આંખો પણ ભીની થઈ ગઈ.

તે રાત્રે તે નાના ઓરડામાં માત્ર દૂધની સુગંધ નહોતી ફેલાઈ પણ સાસુ અને વહુના પવિત્ર સંબંધમાં આદર અને અમૃત ભળી ગયું હતું.

પરિવારમાં જ્યારે એકબીજાના મૌન સમર્પણ અને ત્યાગને ઓળખવાની સમજણ આવે છે ત્યારે ઘરનું આંગણું સાક્ષાત તીર્થધામ બની જતું હોય છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.