રોજ કાઉન્ટર પર એક રૂપિયો છોડી જતા વડીલનો હાથ પકડનાર કેશિયર સ્તબ્ધ થઈ ગયો, જૂનો કાગળ વાંચતાં જ...

સાંજના સાત વાગ્યા હતા અને સુપરમાર્કેટના બિલિંગ કાઉન્ટર પર ગ્રાહકોની લાંબી લાઇન લાગેલી હતી.

હાર્દિક થાકેલા હાથે બારકોડ સ્કેનર ચલાવી રહ્યો હતો અને કમ્પ્યુટર સ્ક્રીન પર આંકડાઓ ઝડપથી બદલાઈ રહ્યા હતા.

ત્યાં જ રોજની જેમ સાદા ધોતી-કુર્તા પહેરેલા પિત્તળની લાકડીવાળા મોહનદાદા કાઉન્ટર સામે આવીને ઊભા રહ્યા.

તેમણે પોતાની પ્લાસ્ટિકની નાની થેલીમાંથી એક પેકેટ દૂધ અને થોડી ચાની પત્તી કાઉન્ટર પર મૂકી.

હાર્દિકે બિલ બનાવ્યું, 'દાદા, પંચોતેર રૂપિયા થયા.'

મોહનદાદાએ પોતાના ખિસ્સામાંથી સો રૂપિયાની ગડીવાળી જૂની નોટ કાઢીને હાર્દિકના હાથમાં મૂકી.

હાર્દિકે કેશ બોક્સમાંથી ચોવીસ રૂપિયા પાછા ગણીને આપ્યા અને એક રૂપિયાનો સિક્કો શોધવા લાગ્યો.

પણ મોહનદાદાએ તરત જ પોતાનો હાથ પાછળ ખેંચી લીધો અને પોતાના ખિસ્સામાંથી એક ચમકતો એક રૂપિયાનો સિક્કો કાઢીને કાઉન્ટર પર મૂકી દીધો.

'બેટા, મારે કોઈ બાકી પૈસા નથી જોઈતા, આ એક રૂપિયો તું રાખી લે,' મોહનદાદાએ મીઠું હસીને કહ્યું.

તેમણે પોતાની થેલી ઉપાડી અને હાર્દિક કંઈ બોલે તે પહેલાં જ ધીમા પગલે સુપરમાર્કેટના દરવાજા બહાર નીકળી ગયા.

હાર્દિક કાઉન્ટર પર પડેલા એ એક રૂપિયાના સિક્કા સામે અવાક થઈને જોઈ રહ્યો.

આ પહેલી વાર નહોતું બન્યું, છેલ્લા છ મહિનાથી આ સિલસિલો રોજ સાંજે ચાલતો હતો.

ગમે તેટલું બિલ હોય, મોહનદાદા હંમેશાં પોતાનો બાકી નીકળતો એક રૂપિયો તો લેતા જ નહોતા, પણ ઉલટાનો એક વધારાનો સિક્કો કાઉન્ટર પર છોડી જતા હતા.

રાત્રે સ્ટોર બંધ કરતી વખતે મેનેજર રાજેશભાઈ કેશ કાઉન્ટરનો હિસાબ તપાસવા આવ્યા.

તેમણે કેશ બોક્સ પાસે પડેલો સિક્કો જોયો અને ભવાં ચડાવ્યાં.

'હાર્દિક, આ કાઉન્ટર પર છૂટા સિક્કા કેમ રઝળે છે? તને ખબર છે ને કે નિયમ મુજબ એક પણ પૈસો હિસાબ બહાર ન હોવો જોઈએ!' રાજેશે કડક અવાજે કહ્યું.

'સાહેબ, પેલો એક વૃદ્ધ ગ્રાહક રોજ આ સિક્કો અહીં મૂકીને ભાગી જાય છે,' હાર્દિકે લાચારીથી ખુલાસો કર્યો.

'મારે કોઈ બહાના નથી સાંભળવા, કંપનીના નિયમ પ્રમાણે તારું કાઉન્ટર ચોખ્ખું હોવું જોઈએ, નહીંતર નોકરીમાંથી હાથ ધોવા પડશે,' રાજેશે ચેતવણી આપી.

હાર્દિકે ભારે હૈયે એ સિક્કો પોતાના ખિસ્સામાં મૂકી દીધો અને રાત્રે ઘરે પહોંચ્યો.

ઘરમાં તેની વિધવા માતા કોકિલાબેન જૂના ખાટલા પર બેસીને દીકરી પૂજાના લગ્ન માટે જૂના ઘરેણાંની પોટલી તપાસી રહ્યાં હતાં.

પૂજા ટેબલ પર ચોપડા ફેલાવીને કોલેજની પરીક્ષાની તૈયારી કરી રહી હતી.

'હાર્દિક બેટા, આજે શેઠે પગાર આપ્યો? પૂજાની કોલેજની છેલ્લી તારીખ કાલે છે,' કોકિલાબેને ચિંતાતુર અવાજે પૂછ્યું.

'ના બા, પગાર થવામાં હજુ ત્રણ દિવસ લાગશે, મારે કોઈની પાસેથી ઉછીના માંગવા પડશે,' હાર્દિકે માથું નીચું ઢાળીને કહ્યું.

તેણે પોતાના ખિસ્સામાંથી પેલા મોહનદાદાનો એક રૂપિયાનો સિક્કો કાઢ્યો અને કબાટ પર રાખેલી કાચની નાની બરણીમાં નાખી દીધો.

એ બરણીમાં આવા સેંકડો સિક્કા એકઠા થઈ ગયા હતા.

કોકિલાબેને પૂછ્યું, 'બેટા, આ રોજ બરણીમાં એક રૂપિયો કેમ નાખે છે?'

હાર્દિકે અકળાઈને જવાબ આપ્યો, 'બા, આપણી દુકાને એક વિચિત્ર ડોસો આવે છે, એ રોજ એક રૂપિયો કાઉન્ટર પર છોડી જાય છે.'

'મને લાગે છે કે એ માણસ મારા જૂના કપડાં જોઈને મારા પર દયા ખાય છે અથવા મારી મજાક ઉડાવે છે!'

'કાલે જો એ આવશે ને, તો હું એનો હાથ પકડીને એના મોં પર આ બધા સિક્કા ફેંકી દઈશ!' હાર્દિકનો અવાજ ક્રોધથી ધ્રૂજતો હતો.

કોકિલાબેને હાર્દિકના માથે વહાલથી હાથ મૂક્યો અને શાંતિથી કહ્યું, 'બેટા, કોઈના દાન કે આદરને ઓળખ્યા વગર ક્યારેય ક્રોધ ન કરાય.'

'તારા સ્વર્ગસ્થ પિતા જયેશભાઈ કહેતા હતા કે દુનિયામાં કોઈ પણ માણસ વગર કારણે પોતાની કમાણી છોડતો નથી.'

બીજા દિવસે સાંજે હાર્દિક કાઉન્ટર પર તૈયાર બેઠો હતો કે આજે તો પેલા વૃદ્ધ સાથે હિસાબ કરવો જ છે.

સાંજ ઢળી ગઈ, રાતના આઠ વાગ્યા, પણ મોહનદાદા સુપરમાર્કેટમાં ન આવ્યા.

બીજો દિવસ વીત્યો, ત્રીજો દિવસ વીત્યો, આખો અઠવાડિયું પૂરું થઈ ગયું પણ પેલી લાકડીનો અવાજ સંભળાયો નહીં.

હાર્દિકના મનમાં અજાણી ચિંતા અને બેચેની થવા લાગી.

જે સિક્કાથી તે ચિડાતો હતો, એ સિક્કાની ગેરહાજરી હવે તેના હૃદયને ખૂંચવા લાગી હતી.

દસમા દિવસે બપોરના સમયે એક વીસ વર્ષની સાદી છોકરી આંખોમાં આંસુ સાથે સુપરમાર્કેટના કાઉન્ટર પાસે આવી.

તેના હાથમાં એક જૂની કાપડની થેલી અને હાથથી લખાયેલો એક પત્ર હતો.

'તમારું નામ જ હાર્દિકભાઈ છે ને?' પેલી છોકરીએ ધ્રૂજતા અવાજે પૂછ્યું.

'હા, હું જ હાર્દિક છું, પણ તમે કોણ છો?' હાર્દિકે આશ્ચર્યથી જોયું.

'હું મોહનદાદાની દીકરી નીતા છું,' છોકરીનો અવાજ ડૂસકામાં ફેરવાઈ ગયો.

'મારા પિતાજી છેલ્લા ત્રણ દિવસથી હોસ્પિટલમાં આઈસીયુમાં દાખલ છે, તેમની હાલત ખૂબ નાજુક છે.'

'તેમણે બેભાન થતાં પહેલાં મને આ થેલી અને પત્ર તમારા હાથમાં આપવા માટે ખાસ મોકલી છે.'

નીતાએ રડતાં રડતાં આગળ કહ્યું, 'મારા પિતાજી રોજ ઘરે આવીને કહેતા હતા કે આજે મેં ફરી એ પુણ્યશાળી જયેશભાઈના દીકરાના દર્શન કર્યા.'

'તેઓ કહેતા કે હાર્દિકના ચહેરા પર એ જ પ્રમાણિકતા અને સેવાભાવ છે જે તેના પિતામાં હતો.'

હાર્દિકના હાથ ધ્રૂજવા લાગ્યા અને તેણે પત્ર ખોલ્યો.

એ પત્રમાં વાંકાચૂકા અક્ષરે જે સત્ય લખાયેલું હતું, તે વાંચતાં જ હાર્દિકના પગ નીચેથી ધરતી સરકી ગઈ.

'વહાલા દીકરા હાર્દિક, જ્યારે તું આ પત્ર વાંચતો હોઈશ ત્યારે કદાચ હું આ સંસારમાં શ્વાસ પણ નહીં લઈ રહ્યો હોઉં.'

'તું વિચારતો હોઈશ કે આ પાગલ ડોસો રોજ તારા કાઉન્ટર પર એક રૂપિયો કેમ છોડી જતો હતો?'

'આજથી પચ્ચીસ વર્ષ પહેલાંનો એ દિવસ હું મારી જિંદગીના છેલ્લા શ્વાસ સુધી નહીં ભૂલી શકું.'

'તે સમયે આ મારી દીકરી નીતા માત્ર બે વર્ષની હતી અને તેને ભયંકર ન્યુમોનિયા થઈ ગયો હતો.'

'તેનું આખું શરીર તાવથી ભઠ્ઠીની જેમ તપતું હતું અને તેના શ્વાસ અટકી રહ્યા હતા.'

'ડોક્ટરે તાત્કાલિક એક મોંઘું ઇન્જેક્શન લાવવા કહ્યું હતું, જેની કિંમત પચાસ રૂપિયા હતી.'

'હું ગરીબ મજૂર હતો, મારી પાસે માત્ર ઓગણપચાસ રૂપિયા જ ભેગા થયા હતા.'

'દવાવાળાએ કહી દીધું કે એક રૂપિયો ઓછો હશે તો પણ દવા નહીં મળે, તારી દીકરી મરતી હોય તો મરે!'

'હું રસ્તા પર ઊભો રહીને હાથ જોડીને દરેક આવતા-જતા માણસ સામે એક રૂપિયાની ભીખ માંગી રહ્યો હતો.'

'પણ બધા અમીરો મને ધક્કો મારીને આગળ વધી જતા હતા, કોઈએ મને એક રૂપિયો પણ ન આપ્યો.'

'હું મારી માસૂમ દીકરીને રસ્તા પર મરતી જોઈને રોડની વચ્ચે પથ્થર સાથે માથું પછાડીને મરવા જતો હતો.'

'ત્યારે રસ્તા પર હાથલારી ચલાવતા એક દેવદૂત જેવા ભલા માણસે મારો હાથ પકડી લીધો.'

'તે માણસે મને પૂછ્યું કે ભાઈ, કેમ આટલા રડો છો?'

'મેં રડતાં રડતાં કહ્યું કે મારી દીકરી એક રૂપિયા માટે મરી રહી છે.'

'તે લારીવાળા ભાઈએ પોતાના ખિસ્સામાંથી એક રૂપિયાનો સિક્કો કાઢીને મારા હાથમાં મૂકી દીધો.'

'તેમણે કહ્યું હતું: ભાઈ, દીકરીનો જીવ બચાવો, સંસારમાં સંતાનના દર્દથી મોટું કોઈ દુઃખ નથી.'

'તે લારીવાળા ભાઈ બીજા કોઈ નહીં, પણ તારા પૂજ્ય પિતા જયેશભાઈ હતા!'

હાર્દિકના હાથમાંથી પત્ર ધ્રૂજી ઊઠ્યો અને તેની આંખોમાંથી આંસુની ધાર વહી નીકળી.

પત્રમાં આગળ લખ્યું હતું: 'એ એક રૂપિયાથી મારી દીકરી નીતાનો જીવ બચી ગયો હતો.'

'પણ જ્યારે હું થોડા વર્ષો પછી તારા પિતાને શોધવા ગયો, ત્યારે ખબર પડી કે એક અકસ્માતમાં તેમનું અકાળે અવસાન થઈ ગયું હતું.'

'હું આખી જિંદગી એ ઋણના બોજ નીચે જીવતો રહ્યો કે જેણે મારી દીકરી બચાવી, હું એનો આભાર પણ ન માની શક્યો.'

'છ મહિના પહેલાં જ્યારે હું આ સુપરમાર્કેટમાં આવ્યો અને તારા નેમબેજ પર જયેશભાઈનું નામ જોયું અને તારો ચહેરો જોયો, ત્યારે મને સાક્ષાત મારા ભગવાન મળ્યા હોય તેવો અહેસાસ થયો!'

'તારી આંખો સાવ તારા પિતા જેવી જ માયાળુ છે.'

'હું તને સીધા પૈસા આપીને તારા સ્વાભિમાનને ઠેસ પહોંચાડવા નહોતો માંગતો.'

'તેથી હું રોજ એક રૂપિયો તારા કાઉન્ટર પર મૂકીને તારા અને તારા પરિવારના દીર્ઘાયુષ્ય માટે ઈશ્વર પાસે પ્રાર્થના કરતો હતો.'

'મેં મારી જિંદગીની તમામ બચતના પાંચ લાખ રૂપિયાની ફિક્સ ડિપોઝિટ તારા અને તારી બહેન પૂજાના નામે કરી દીધી છે, જેની રસીદ આ થેલીમાં છે.'

'આ કોઈ દાન નથી બેટા, આ તો પેલા એક રૂપિયાનું વ્યાજ છે જેણે મારી આખી દુનિયા બચાવી લીધી હતી.'

હાર્દિકે થેલીમાં જોયું તો તેમાં બેંકની પાકી ફિક્સ ડિપોઝિટની રસીદ અને તેના પિતાનો એક જૂનો ફોટો હતો.

હાર્દિકના પગ લથડ્યા અને તે કાઉન્ટર પાછળ જમીન પર બેસીને ડૂસકે-ડૂસકે રડી પડ્યો.

તેને પોતાની જાત પર અતિશય પશ્ચાતાપ થયો કે તે જે સિક્કાને ભિખારી જેવી દયા માનતો હતો, એ તો તેના પિતાના મહાન સંસ્કારો અને પરોપકારનું પવિત્ર ફળ હતું!

મેનેજર રાજેશભાઈ અને આસપાસના ગ્રાહકો આ દ્રશ્ય જોઈને સ્તબ્ધ થઈ ગયા હતા.

હાર્દિક એક પણ ક્ષણનો વિચાર કર્યા વગર ઊભો થયો અને સીધો હોસ્પિટલ તરફ દોડ્યો.

તે હોસ્પિટલના આઈસીયુ વોર્ડમાં પહોંચ્યો, જ્યાં મોહનદાદા ઓક્સિજનના માસ્ક સાથે જીવન અને મરણ વચ્ચે ઝોલાં ખાઈ રહ્યા હતા.

હાર્દિકે બંને હાથે મોહનદાદાના પગ પકડી લીધા અને માથું તેમના ચરણોમાં મૂકીને પોકેપોકે રડવા લાગ્યો.

'દાદા... મને માફ કરી દો!' હાર્દિકનો અવાજ રડીને રૂંધાઈ ગયો હતો.

'હું તમારા પ્રેમ અને પૂજ્ય ભાવને ન સમજી શક્યો, હું તમને સ્વાર્થી સમજવાની ભૂલ કરી બેઠો!'

મોહનદાદાએ ધીમેથી આંખો ખોલી અને ધ્રૂજતા હાથે હાર્દિકના માથે આશીર્વાદ આપ્યા.

તેમના ચહેરા પર એક અદ્ભુત શાંતિ અને પરમ સંતોષ છવાઈ ગયો હતો.

તે જ સાંજે કોકિલાબેન અને પૂજા પણ હોસ્પિટલ દોડી આવ્યા અને મોહનદાદાના પરિવાર સાથે ગળે મળીને રડી પડ્યા.

કોકિલાબેને નીતાને પોતાની છાતી સરસી ચાંપી લીધી અને બંને પરિવારો વચ્ચેનો સંબંધ લોહીના સંબંધ કરતાં પણ વધુ પવિત્ર બની ગયો.

પૂજાએ પણ ભીની આંખે કહ્યું કે મોહનદાદાના આ આશીર્વાદથી હવે તે પોતાની કોલેજનું ભણતર પૂરું કરીને ગરીબોની સેવા કરશે.

હોસ્પિટલના એ નાના રૂમમાં વર્ષો જૂનું ઋણ ચૂકવાઈ ગયું હતું અને બે પરિવારો કાયમ માટે એક તાંતણે બંધાઈ ગયા હતા.

હાર્દિકે પેલા તમામ એક રૂપિયાના સિક્કાઓને એક સુંદર ફ્રેમમાં મઢાવીને પોતાના ઘરના મંદિરમાં સ્થાપિત કર્યા.

તેણે સંકલ્પ લીધો કે તેના પિતાની જેમ તે પણ કાયમ કોઈ લાચાર માણસના આંસુ લૂછવા માટે હંમેશાં તૈયાર રહેશે.

એ એક રૂપિયાના સિક્કાએ સાબિત કરી દીધું કે સંસારમાં કરેલું નિઃસ્વાર્થ પુણ્ય ક્યારેય વ્યર્થ જતું નથી.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.