સાઈઠ કરોડની જમીનના દસ્તાવેજ પર સહી કરતાં જ વકીલે બતાવેલી શરતે બંને ભાઈઓને રડાવી દીધા...

વકીલના હાથમાંથી ચશ્મા ટેબલ પર મૂકાયા અને એસી વાળા મોટા ઓફિસ રૂમમાં પળવાર માટે સાવ સ્મશાનવત શાંતિ છવાઈ ગઈ.

સામે બેઠેલા બિલ્ડરના માણસો દસ્તાવેજ પર સહી કરવા માટે સોનાની મોંઘી પેન કાઢીને બેઠા હતા. બહાર પાર્કિંગમાં ત્રણ ચમચમાતી ગાડીઓ ઊભી હતી, જેમાં બેસીને વિરેન અને એનો નાનો ભાઈ મનીષ છેલ્લા છ મહિનાથી કરોડપતિ બનવાના સપના જોતા હતા. શહેરના મુખ્ય માર્ગ પર આવેલી પૂર્વજોની બાર વીઘા જમીનનો સોદો સાઈઠ કરોડ રૂપિયામાં ફાઈનલ થયો હતો. પચાસ કરોડ બંને ભાઈઓના ખાતામાં જવાના હતા અને દસ કરોડ રોકડા ટેબલ નીચેથી મળવાના હતા.

"વિરેનભાઈ, પેન ઉપાડતા પહેલાં આ છેલ્લું પાનું એકવાર ધ્યાનથી જોઈ લો," વકીલે ધીમા અવાજે કહ્યું. એમનો અવાજ ગંભીર હતો.

વિરેને હસીને પેન હાથમાં લીધી, "અરે વકીલસાહેબ, આ જમીન અમારા બાપ-દાદાની છે. ટાઈટલ ક્લિયર છે, ટોકન આવી ગયું છે, હવે કાગળિયાંમાં શું જોવાનું બાકી હોય? સહી કરીએ એટલે વાત પતે."

"વાત પતતી નથી, અહીંથી જ ઊભી થાય છે," વકીલે ફાઈલ વિરેન તરફ સરકાવી. "તમારા પિતાજીએ ત્રીસ વર્ષ પહેલાં આ જમીનની વહેંચણી વખતે રજિસ્ટ્રાર ઓફિસમાં એક ખાસ શરત નોંધાવી હતી. આ રહ્યું પાનું નંબર સત્તર અને એની કલમ નંબર નવ."

મનીષે અધીરા થઈને ફાઈલ ખેંચી લીધી. એણે વાંચવાનું શરૂ કર્યું અને જેમ જેમ એ લીટીઓ વંચાતી ગઈ, તેમ તેમ એના ચહેરા પરથી લોહી ઊડી ગયું.

કલમમાં સ્પષ્ટ શબ્દોમાં લખ્યું હતું: "આ સર્વે નંબરની જમીન જ્યારે પણ વેચવામાં આવશે, ત્યારે તેના વેચાણમાંથી મળનારી કુલ રકમનો ચોથો ભાગ એટલે કે પચીસ ટકા હિસ્સો રમાના નામે જમા કરાવવાનો રહેશે. જો રમાની લેખિત મંજૂરી અને સહી નહીં હોય, તો આ જમીનનો કોઈ પણ સોદો કાયદેસર રીતે રદ ગણાશે."

વિરેનનો હાથ હવામાં જ અટકી ગયો. "રમા? આ રમા કોણ છે?"

બિલ્ડરના મેનેજરે ઘડિયાળ સામે જોયું. "જુઓ ભાઈ, અમારે આજે જ રજિસ્ટ્રેશન પૂરું કરવાનું છે. જો કોઈ ત્રીજો ભાગીદાર હોય તો એને બોલાવી લો અને સહી કરાવો. નહીં તો બાયના પેટે આપેલા પાંચ કરોડ અત્યારે જ વ્યાજ સાથે પાછા મૂકો."

વિરેન અને મનીષના કપાળે પરસેવો વળી ગયો. સાઈઠ કરોડમાંથી પંદર કરોડ રૂપિયા એક અજાણી સ્ત્રીના નામે? આટલા વર્ષોમાં ઘરમાં ક્યારેય કોઈએ રમા નામની સ્ત્રીનું નામ સુધ્ધાં લીધું નહોતું. પિતાજી પાંચ વર્ષ પહેલાં શાંતિથી ગુજરી ગયા હતા. એમણે આખી જિંદગી કોઈ વાત છુપાવી નહોતી, તો પછી આ રમા કોણ હતી?

"વકીલસાહેબ, આ કોઈ જૂની ભૂલ નથી ને?" મનીષે ધ્રૂજતા અવાજે પૂછ્યું.

"સરકારી દસ્તાવેજમાં આવી ભૂલ ન હોય," વકીલે કહ્યું. "તમારા પિતાજીએ જાતે હાજર રહીને પોતાના ફોટા અને અંગૂઠા સાથે આ કલમ ઉમેરાવી હતી. જો સોદો કરવો હોય તો રમાબહેનને શોધવા જ પડશે."

બંને ભાઈઓ સોદો અધૂરો મૂકીને સીધા ઘરે પહોંચ્યા. ઘરમાં એમની વૃદ્ધ વિધવા મા શાંતાબહેન ભગવાનના મંદિરે દીવો કરી રહ્યા હતા. વિરેને જઈને સીધો ફાઈલનો ઘા ટીપોય પર કર્યો.

"બા, સાચું કહી દે આજે. આ રમા કોણ છે?" વિરેનનો અવાજ ઊંચો થઈ ગયો હતો.

શાંતાબહેને ચમકીને પાછળ જોયું. દીકરાના હાથમાં જમીનના કાગળો હતા અને ચહેરા પર ગુસ્સો હતો.

"શું થયું બેટા? જમીનનું કામ પતી ગયું?" શાંતાબહેને સાદા અવાજે પૂછ્યું.

"કામ પતવાને બદલે અમારું ગળું કપાઈ ગયું છે," મનીષ બોલ્યો. "બાપુજી સાઈઠ કરોડની જમીનમાંથી પંદર કરોડ કોઈ રમાના નામે લખીને ગયા છે. કોણ છે એ રમા? બાપુજીનું કોઈ બહાર ચક્કર હતું? તારા સિવાય એમની જિંદગીમાં કોઈ બીજી સ્ત્રી હતી?"

શાંતાબહેનના ચહેરા પર એક અજીબ આંચકો આવ્યો. એમની આંખોમાં ગુસ્સો નહીં, પણ વર્ષો જૂનું ઊંડું દર્દ છલકાઈ આવ્યું. એમણે શાંતિથી પૂજાની થાળી બાજુ પર મૂકી.

"તમારા બાપ વિશે આવું બોલતા પહેલાં જીભ નથી કપાતી તમારી?" શાંતાબહેનનો અવાજ ધ્રૂજતો હતો.

"તો પછી કહે ને બા, કોણ છે એ રમા?" વિરેન પગ પછાડતો બોલ્યો. "બિલ્ડર પાંચ કરોડ પાછા માંગે છે. જો એ સ્ત્રી ન મળી અથવા એણે સહી કરવાની ના પાડી, તો આપણે રોડ પર આવી જઈશું. સાઈઠ કરોડનો સવાલ છે બા!"

શાંતાબહેન સોફા પર બેસી ગયા. એમણે બંને દીકરાઓ સામે જોયું, જેમને એમણે મોટા કર્યા હતા. એ બંને દીકરાઓની આંખોમાં માત્ર પૈસાની ભૂખ દેખાતી હતી.

"રમા તમારી મોટી બહેન છે," શાંતાબહેને ધીમેથી કહ્યું.

રૂમમાં સોપો પડી ગયો. વિરેન અને મનીષ એકબીજા સામે જોવા લાગ્યા.

"બહેન? અમારી કોઈ બહેન નથી. અમે બંને જ ભાઈઓ છીએ," વિરેને કહ્યું.

"તમે બંને આવ્યા એ પહેલાં રમા આવી હતી," શાંતાબહેનની આંખોમાંથી એક આંસુ ટપકી પડ્યું. "ચાલીસ વર્ષ પહેલાં જ્યારે તમારા બાપુજી પાસે ખાવાના પણ પૈસા નહોતા, ત્યારે એ જમીન પર અમે બંને ખેતી કરતા હતા. રમાનો જન્મ એ જ ખેતરમાં ઝૂંપડીમાં થયો હતો."

"તો એ ક્યાં ગઈ? અમે એને ક્યારેય કેમ નથી જોઈ?" મનીષે પૂછ્યું.

શાંતાબહેને ભારે હૈયે વાત આગળ વધારી. "રમા દસ વર્ષની હતી ત્યારે એને અચાનક તાવ આવ્યો. ગામડામાં કોઈ દવાખાનું નહોતું. તાવ મગજમાં ચડી ગયો અને એનું આખું શરીર ખોટું પડી ગયું. એ બોલી નહોતી શકતી, ચાલી નહોતી શકતી. એ જ વખતે આ જમીન પર મોટો દુકાળ પડ્યો. ખાવાના સાંસા હતા."

"પછી?" વિરેનનો શ્વાસ અધ્ધર હતો.

"તમારા દાદા જીવતા હતા. એમણે તમારા બાપુજીને કહ્યું કે આ અપંગ છોકરી પાછળ જિંદગી બરબાદ થઈ જશે, એને કોઈ સંસ્થામાં મૂકી આવો. તમારા બાપુજી પગે પડ્યા, પણ ઘરમાં દરરોજ કંકાસ થતો હતો. એ જ વર્ષે તારો જન્મ થયો વિરેન. ઘરમાં દીકરો આવ્યો એટલે દાદાએ કહી દીધું કે હવે ઘરમાં કાં તો દીકરો રહેશે કાં તો આ બીમાર દીકરી રહેશે. જો દીકરીને રાખવી હોય તો જમીનમાંથી એક ટુકડો પણ નહીં મળે."

શાંતાબહેન ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી પડ્યા. "તમારા બાપુજી લાચાર થઈ ગયા હતા. તને બચાવવા અને પરિવારને સાચવવા માટે એમણે ભારે હૈયે રમાને શહેરની એક અનાથ આશ્રમ જેવી દિવ્યાંગ સેવા સંસ્થામાં મૂકવી પડી. પણ એ દિવસ પછી તમારા બાપુજી ક્યારેય રાત્રે ચેનથી ઊંઘી ન શક્યા. એમને આખી જિંદગી એ વાતનો ડંખ રહ્યો કે એમણે પોતાના લોહી સાથે અન્યાય કર્યો હતો."

વિરેન સુન્ન થઈ ગયો. મનીષે પૂછ્યું, "તો આ જમીનની કલમ?"

"જ્યારે તમારા દાદા ગુજરી ગયા અને જમીન તમારા બાપુજીના નામે થઈ, ત્યારે એમણે સૌથી પહેલું કામ એ કર્યું કે એ જમીનમાં રમાનો હિસ્સો પાકો કરી દીધો. એમણે મને કહ્યું હતું કે 'શાંતા, ભલે હું સંસારના દબાણમાં આવીને મારી દીકરીને ઘરમાં ન રાખી શક્યો, પણ મારા ગયા પછી આ જમીન વેચાય ત્યારે મારી દીકરીનો હિસ્સો કોઈ છીનવી ન શકવું જોઈએ.' દર મહિને તમારા બાપુજી પોતાની પેન્શનમાંથી ચોરીછૂપીથી એ સંસ્થામાં પૈસા મોકલતા હતા."

વિરેનને પોતાની જાત પર શરમ આવવાને બદલે એક જ ચિંતા સતાવી રહી હતી, "એ હજુ જીવે છે? ક્યાં છે એ?"

શાંતાબહેને કબાટમાંથી એક જૂની પાવતી કાઢી આપી. એ શહેરની બહાર આવેલા એક આશ્રમનું સરનામું હતું.

બંને ભાઈઓ ગાડી લઈને તરત જ એ આશ્રમે પહોંચ્યા. મનમાં એક જ ગણતરી હતી કે ગમે તેમ કરીને એ સ્ત્રી પાસે અંગૂઠો કરાવી લેવો અને પંદર કરોડમાંથી થોડાક લાખ એ સંસ્થાને દાનમાં આપીને મામલો રફેદફે કરવો.

આશ્રમના વડા એમને અંદરના એક મોટા હોલમાં લઈ ગયા. ત્યાં વ્હીલચેર પર એક પચાસ વર્ષની સ્ત્રી બેઠી હતી. સફેદ વાળ, હાથ-પગ વળેલા અને ચહેરા પર સાવ બાળક જેવી નિર્દોષતા. એ બોલી શકતી નહોતી, માત્ર આંખો પટપટાવીને જોઈ શકતી હતી.

"આ રમાબહેન છે," સંસ્થાના વડાએ કહ્યું. "છેલ્લા ચાલીસ વર્ષથી અહીં છે. તમારા પિતા દર મહિનાની પહેલી તારીખે નિયમ પ્રમાણે અહીં આવતા હતા. કલાકો સુધી આ વ્હીલચેર પાસે બેસીને રડતા હતા અને એમના માથા પર હાથ ફેરવતા હતા. પાંચ વર્ષ પહેલાં એમનું અવસાન થયું એ પછી કોઈ આવ્યું નથી."

વિરેને ફાઈલ કાઢી. પેન સંસ્થાના વડા તરફ લંબાવી, "જુઓ, આ અમારી જમીનના કાગળો છે. આમાં એમનો અંગૂઠો જોઈએ છે. અમે આ સંસ્થાને પચાસ લાખ રૂપિયાનું મોટું દાન આપીશું."

સંસ્થાના સંચાલકે વિરેન સામે જોયું. એમની આંખોમાં તિરસ્કાર હતો.

"તમે મોડા પડ્યા ભાઈ," સંચાલકે કહ્યું.

"કેમ? શું થયું?" મનીષ ગભરાયો.

"તમારા પિતાજીએ આ કલમ સાથે એક બીજી વસિયત પણ નોંધાવી હતી. એમણે સ્પષ્ટ લખ્યું હતું કે જો રમા પોતે માનસિક કે શારીરિક રીતે નિર્ણય લેવા સક્ષમ ન હોય, તો એના હિસ્સાના પંદર કરોડ રૂપિયા સીધા આ દિવ્યાંગ આશ્રમના ટ્રસ્ટમાં જમા થશે, જેનાથી આખી જિંદગી આવા અસહાય બાળકોની સેવા થશે. જો તમે એ શરત મંજૂર કરો તો જ ટ્રસ્ટ આ સોદા પર સહી કરશે, નહીં તો આ જમીન વેચી શકાશે નહીં."

વિરેન અને મનીષના પગ નીચેથી ધરતી સરકી ગઈ. જે પંદર કરોડ રૂપિયા એ પોતાની ગાડીઓ અને બંગલા માટે ગણીને બેઠા હતા, એ પંદર કરોડ એમના હાથમાંથી હંમેશાં માટે સરકી ગયા હતા.

વિરેન ધીમે પગલે રમાની વ્હીલચેર પાસે ગયો. એણે એ સ્ત્રીના ચહેરા સામે જોયું. એ ચહેરામાં એને પોતાના પિતાજીની આંખો દેખાઈ. એ જ કપાળ, એ જ નાક. જે બહેનને એમણે આખી જિંદગી નકારી કાઢી હતી, જેનું અસ્તિત્વ પણ ભૂંસી નાખ્યું હતું, એ જ બહેન આજે સાઈઠ કરોડના સોદાની માલિક બનીને બેઠી હતી.

પિતાજી કોઈ બીજી સ્ત્રી પાછળ પાગલ નહોતા, પણ પોતાની એ ભૂલનું પ્રાયશ્ચિત કરી રહ્યા હતા જે એમણે સમાજ અને કુટુંબના ડરથી કરી હતી. એમણે મરતા પહેલાં પોતાની દીકરીને એ હક આપી દીધો હતો જે જીવતેજીવ નહોતા આપી શક્યા.

મનીષે વિરેનનો હાથ પકડ્યો, "ભાઈ, હવે શું કરીશું? પંદર કરોડ ટ્રસ્ટને આપી દઈશું તો આપણી પાસે..."

વિરેને મનીષનો હાથ ઝટકી નાખ્યો. એ પહેલી વાર પોતાની જાત સામે હારી ગયો હતો.

"સહી કરી દે મનીષ," વિરેનનો અવાજ ગળગળો થઈ ગયો. "આ પંદર કરોડ આપણા હતા જ નહીં. આ તો બાપુજીનું ઋણ હતું જે આપણે ચૂકવવાનું છે. જો આજે પણ આપણે લોભ કરીશું, તો બાપુજીના આત્માને ક્યારેય શાંતિ નહીં મળે."

વિરેને દસ્તાવેજ પર સહી કરી અને ફાઈલ સંચાલકને સોંપી દીધી. બહાર નીકળતા પહેલાં એ પાછો વળ્યો, વ્હીલચેર પાસે ગયો અને નીચે બેસીને રમાના ધ્રૂજતા હાથને પોતાના માથા પર મૂક્યો.

રમાની આંખોમાંથી એક આંસુ સરીને વિરેનના હાથ પર પડ્યું. ચાલીસ વર્ષ પછી એક ભાઈને પોતાની બહેન મળી હતી, પણ એની કિંમત પંદર કરોડ નહીં, પોતાના ઘમંડનું વિસર્જન હતું.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.