સામસામે દુકાનો ખોલીને દુશ્મન બનેલા ભાઈઓ વચ્ચે મધરાતે લાગેલી આગે કયું ચમત્કારિક સત્ય ખોલ્યું?

રાજકોટના જૂના દાણાપીઠ બજારમાં સવારથી જ અનાજ અને મસાલાની સુગંધ હવામાં પ્રસરી રહી હતી. બજારની સાંકડી શેરીમાં સામસામે બે મોટી કરિયાણાની દુકાનો આવેલી હતી. બંને દુકાનોના પાટિયા પર એક જ કુટુંબના પિતા કેશવનું નામ મોટા અક્ષરે ચમકતું હતું.

ડાબી બાજુની દુકાન પર મોટો ભાઈ નિખિલ ગાદી પર બેઠો હતો અને જમણી બાજુની દુકાન પર નાનો ભાઈ મનોજ બેઠો હતો. માત્ર દસ ફૂટના અંતરે બેઠેલા આ બંને સગા ભાઈઓ છેલ્લા ત્રણ વર્ષથી એકબીજા સામે નજર પણ મેળવતા નહોતા. તેમના વચ્ચેનો અહંકાર અને વ્યાપારિક અદાવત આખા બજારમાં ચર્ચાનો વિષય બનેલા હતા.

વીસ વર્ષ સુધી પિતા કેશવે આ બજારમાં એક નાની દુકાનથી વેપાર શરૂ કર્યો હતો. પિતાના અવસાન પછી બંને ભાઈઓએ સાથે મળીને વેપારને ખૂબ આગળ ધપાવ્યો હતો. પરંતુ પરિવારો મોટા થતાં અને નફાની વહેંચણી બાબતે બંને વચ્ચે રોજ નાની-મોટી તકરાર થવા લાગી હતી.

ત્રણ વર્ષ પહેલાં દિવાળીના સમયે ગ્રાહકો ખેંચવા બાબતે બંને ભાઈઓ વચ્ચે જાહેરમાં ઉગ્ર ઝઘડો થયો હતો. ક્રોધમાં આવીને મનોજે પિતાની મૂળ દુકાન સામે જ બરાબર નવી દુકાન શરૂ કરી દીધી હતી. તે દિવસથી બંને ભાઈઓ એકબીજાના સૌથી મોટા હરીફ બની ગયા હતા.

જો નિખિલ પોતાની દુકાનમાં ચાની પત્તી પર દસ ટકા ડિસ્કાઉન્ટ આપતો, તો મનોજ સામે પંદર ટકા ડિસ્કાઉન્ટનું મોટું બોર્ડ લટકાવી દેતો હતો. જો મનોજ કોઈ નવી બ્રાન્ડનું ઘી લાવતો, તો નિખિલ તેના કરતાં સસ્તા ભાવે દેશી ઘી વેચવા માંડતો હતો. આખી શેરીના વેપારીઓ આ તમાશો જોઈને અંદરોઅંદર મલકાતા હતા.

ઘરમાં તેમની વૃદ્ધ માતા લલિતા બંને દીકરાઓ વચ્ચે સાવ લાચાર બની ગઈ હતી. લલિતા ક્યારેક મોટા દીકરાના ઘેર રોટલી ખાતી તો ક્યારેક નાના દીકરાના ઓટલે બેસીને આંસુ વહાવતી હતી. લલિતાએ બંનેને ઘણીવાર સમજાવ્યા હતા પણ વ્યાપારિક અદેખાઈએ બંનેની આંખો પર પાટા બાંધી દીધા હતા.

બંને ભાઈઓએ પોતાના બાળકોને પણ એકબીજા સાથે રમવાની કે બોલવાની સખત મનાઈ ફરમાવી દીધી હતી. શેરીમાં સામસામે નીકળતાં ત્યારે બંને મોં ફેરવી લેતા હતા. પિતાના આદર્શો અને સંસ્કારો ધૂળમાં મળી ગયા હતા.

આ વર્ષે દિવાળીનો મોટો તહેવાર નજીક આવી રહ્યો હતો અને બજારમાં ભારે ઘરાકી શરૂ થઈ ગઈ હતી. મનોજે આ વખતે મોટો નફો કમાવાના લોભમાં શહેરના વ્યાજખોરો પાસેથી મોટી રકમ વ્યાજે લીધી હતી. તેણે લગભગ પંદર લાખ રૂપિયાનો કાજુ, બદામ અને મોંઘા મસાલાનો વિશાળ જથ્થો દુકાનમાં ભરી દીધો હતો.

મનોજની દુકાનમાં સામાન છત સુધી ખડકાઈ ગયો હતો અને તેણે આ માલનો કોઈ વીમો પણ નહોતો ઉતરાવ્યો. મનોજને પૂરો વિશ્વાસ હતો કે આ દિવાળીએ તે મોટા ભાઈ નિખિલ કરતાં બમણો વેપાર કરીને બતાવી દેશે. નિખિલ પણ પોતાની દુકાન મોડી રાત સુધી ચલાવીને હિસાબ-કિતાબમાં વ્યસ્ત રહેતો હતો.

ધનતેરસની આગળની અંધારી રાત્રે આખું બજાર સૂમસામ થઈ ગયું હતું. ઘડિયાળમાં રાતના બે વાગ્યાનો ટકોરો પડ્યો હતો અને આકાશમાં વાદળો ઘેરાયેલા હતા. અચાનક બજારના નાકેથી ચોકીદારની જોરજોરથી બૂમો પાડવાનો અવાજ ગૂંજી ઊઠ્યો.

ચોકીદાર બૂમો પાડી રહ્યો હતો કે આગ લાગી છે, દાણાપીઠમાં આગ લાગી છે. નિખિલનું ઘર દુકાનની બરાબર ઉપરના માળે જ આવેલું હતું. બૂમાબૂમ સાંભળીને નિખિલ સફાળો ઊંઘમાંથી જાગી ગયો અને બારીમાંથી બહાર જોયું.

સામેની દુકાનમાંથી કાળા ડિબાંગ ધુમાડાના ગોટેગોટા બહાર નીકળી રહ્યા હતા. મનોજની દુકાનના મુખ્ય શટરના તળિયેથી લાલચોળ આગની જ્વાળાઓ લપકારા મારી રહી હતી. વીજળીના મીટરમાં શોર્ટ સર્કિટ થવાથી આગે વિકરાળ સ્વરૂપ ધારણ કરી લીધું હતું.

મનોજનું ઘર બજારથી બે કિલોમીટર દૂર નવા વિસ્તારમાં આવેલું હતું. તે રાત્રે બજારમાં કોઈ નહોતું અને આગ પળવારમાં આખી દુકાનને લપેટમાં લઈ રહી હતી. જો આગ પર કાબૂ ન મેળવાય તો થોડી જ મિનિટોમાં મનોજનો પંદર લાખનો માલ રાખ બની જવાનો હતો.

નિખિલના મનમાં એક ક્ષણ માટે વિચાર આવ્યો કે આ એ જ ભાઈ છે જેણે મારું અપમાન કર્યું હતું. પણ બીજી જ ક્ષણે બાળપણમાં પિતા કેશવે આપેલા સંસ્કારો તેના લોહીમાં દોડી આવ્યા. પિતાએ હંમેશાં કહ્યું હતું કે દુનિયા સામે ભાઈ જ ભાઈની ઢાલ બને છે.

નિખિલે એક સેકન્ડનો પણ વિચાર કર્યા વગર પગમાં ચંપલ પહેર્યા વિના નીચે દોટ મૂકી. તેણે પોતાની દુકાનમાંથી પાણીની મોટી ડોલો અને આગ બુઝાવવાનું લાલ સિલિન્ડર ઉપાડી લીધું. નિખિલે શેરીના બે-ત્રણ જાગેલા લોકોને સાથે લીધા અને મનોજની દુકાન તરફ ધસી ગયો.

મનોજની દુકાનનું શટર આગથી લાલચોળ તપી ગયું હતું અને તાળું સાવ જામ થઈ ગયું હતું. નિખિલે લોખંડનો ભારે ઘણ ઉપાડ્યો અને પોતાના પૂરા જોરથી તાળા પર ઉપરાઉપરી ઘા માર્યા. ત્રીજા ઘામાં તાળું તૂટી પડ્યું પણ શટર ઊંચકતાં જ આગની ભયાનક લપટો બહાર ધસી આવી.

આગની ગરમીથી નિખિલના બંને હાથના પંજા અને મોં દાઝી ગયા. ચારેય બાજુ ગૂંગળાવી નાખે તેવો ધુમાડો ભરાઈ ગયો હતો અને શ્વાસ લેવો પણ મુશ્કેલ હતો. છતાં નિખિલે પોતાની જિંદગીની પરવા કર્યા વગર અંદર ઝંપલાવ્યું.

નિખિલે દુકાનની અંદર જઈને ડ્રાયફ્રૂટ્સ અને મોંઘા કેસરના મોટા મોટા બોક્સ પોતાના ખભા પર ઊંચકીને બહાર ફેંકવાનું શરૂ કર્યું. તેના કપડાં સળગવા લાગ્યા હતા પણ તે એક પાગલની જેમ સામાન બચાવવામાં લાગ્યો હતો. તેણે અડધો કલાક સુધી એકલે હાથે આગ સામે લડત આપી.

શેરીના લોકો પણ પાણી છાંટવા લાગ્યા અને થોડી વારમાં ફાયર બ્રિગેડની ગાડી આવી પહોંચી. ફાયર બ્રિગેડના જવાનોએ પાણીનો મારો ચલાવીને આગ પર કાબૂ મેળવી લીધો. પરંતુ ધુમાડાના કારણે નિખિલ બેભાન થઈને દુકાનના ઉંબરા પર જ ઢળી પડ્યો હતો.

બરાબર એ જ સમયે હાંફળો-ફાંફળો થતો મનોજ સ્કૂટર લઈને ત્યાં આવી પહોંચ્યો. સામેનું દ્રશ્ય જોઈને મનોજના પગ નીચેથી ધરતી સરકી ગઈ. દુકાનનો બહારનો હિસ્સો કાળો પડી ગયો હતો પણ તેનો તમામ મોંઘો માલ સલામત રીતે શેરીમાં ઢગલો કરીને મુકાયેલો હતો.

મનોજે જોયું કે તેનો સગો મોટો ભાઈ નિખિલ જમીન પર બેભાન પડ્યો હતો. નિખિલના હાથ અને પીઠ બળીને કાળા પડી ગયા હતા અને તેના મોંમાંથી ફીણ નીકળી રહ્યું હતું. આ જોઈને મનોજનું કાળજું કંપી ઊઠ્યું.

મનોજ દોડીને નિખિલ પાસે પહોંચ્યો અને તેનું માથું પોતાના ખોળામાં લઈ લીધું. મનોજ ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડવા લાગ્યો અને પોતાના હાથે મોટા ભાઈના મોં પર લાગેલી રાખ લૂછવા લાગ્યો. તેણે મોટેથી બૂમો પાડીને એમ્બ્યુલન્સ બોલાવવા કહ્યું.

નિખિલને તાત્કાલિક શહેરની સિવિલ હોસ્પિટલના બર્ન વોર્ડમાં દાખલ કરવામાં આવ્યો. ડોક્ટરોએ જણાવ્યું કે નિખિલ ત્રીસ ટકા દાઝી ગયો છે પણ સમયસર સારવાર મળવાથી જીવ બચી ગયો છે. હોસ્પિટલના લોબીમાં મનોજ પોતાના માથા પર હાથ મૂકીને ચોધાર આંસુએ રડી રહ્યો હતો.

માતા લલિતા પણ હોસ્પિટલ પહોંચી ગઈ હતી. લલિતાએ મનોજના ખભા પર હાથ મૂક્યો અને કહ્યું કે બેટા, તેં જે ભાઈને પોતાનો દુશ્મન માન્યો હતો, તેણે તારી દુકાન બચાવવા પોતાનો જીવ દાવ પર લગાવી દીધો. આ લોહીનો સંબંધ છે દીકરા, જે કોઈ સ્વાર્થથી તૂટતો નથી.

સવારે જ્યારે નિખિલની સ્થિતિ સ્થિર થઈ ત્યારે મનોજ તેની દુકાને ગયો જેથી નુકસાનનો અંદાજ કાઢી શકાય. દુકાનની સાફસફાઈ કરતાં કરતાં ટેબલના ખાનામાંથી એક જૂની લાલ ચોપડી નીચે પડી. એ ચોપડી નિખિલના હાથના હિસાબની ડાયરી હતી જે નિખિલે ભૂલથી મનોજના કાઉન્ટર પર મૂકી દીધી હતી.

મનોજે એ ડાયરી ખોલી અને પાનાં પલટાવ્યા. ડાયરીના પાના પર લખાયેલી વિગતો વાંચતાં જ મનોજના હાથ ધ્રૂજવા લાગ્યા અને તેની આંખો પહોળી થઈ ગઈ. તેમાં છેલ્લા બે વર્ષના તમામ ગુપ્ત વ્યવહારો નોંધાયેલા હતા.

મનોજને યાદ આવ્યું કે છેલ્લા બે વર્ષમાં ઘણીવાર એવું બન્યું હતું કે જ્યારે તેની દુકાન પર ઘરાકી સાવ મંદીમાં હતી અને તેની પાસે હોલસેલ વેપારીઓને ચૂકવવા પૈસા નહોતા. ત્યારે એક અજાણ્યો દલાલ આવીને મનોજ પાસેથી રોકડા રૂપિયા આપીને મોટી માત્રામાં માલ ખરીદી જતો હતો.

એ અજાણ્યા ગ્રાહકના સહારે જ મનોજ પોતાની નવી દુકાન ટકાવી શક્યો હતો. ડાયરીમાં સ્પષ્ટ લખેલું હતું કે એ અજાણ્યો દલાલ બીજું કોઈ નહીં પણ મોટો ભાઈ નિખિલ પોતે હતો. નિખિલે પોતાના પૈસા ખર્ચીને મનોજનો વધારાનો માલ ખરીદ્યો હતો જેથી નાના ભાઈનો વેપાર ભાંગી ન પડે.

નિખિલે ડાયરીમાં છેલ્લે એક નોંધ લખી હતી કે મારો નાનો ભાઈ મનોજ ભલે મારાથી અલગ થઈ ગયો હોય, પણ હું તેને ક્યારેય બજારમાં નીચો જોવા નહીં દઉં. તે હારી જશે તો મારા પિતા કેશવનું નામ લજાશે. મારે ભલે નુકસાન સહન કરવું પડે પણ મારો ભાઈ સદાય આબાદ રહેવો જોઈએ.

આ વાંચીને મનોજનું હૃદય પસ્તાવાની આગમાં બળીને ખાખ થઈ ગયું. તે જમીન પર ફસડાઈ પડ્યો અને ડાયરીને છાતીએ વળગાડીને નાના બાળકની જેમ પોક મૂકીને રડવા લાગ્યો. તેને પોતાની જાત પર એટલો ધિક્કાર થયો કે તેણે આટલા મહાન ભાઈ સાથે કેટલી નીચ હરીફાઈ કરી હતી.

મનોજ દોડતો હોસ્પિટલ પહોંચ્યો. વોર્ડમાં નિખિલે ધીમેથી પોતાની આંખો ખોલી હતી અને તેના ચહેરા પર પાટા બાંધેલા હતા. મનોજ સીધો નિખિલના ખાટલા પાસે ગયો અને તેના પગ પકડીને રડી પડ્યો.

મનોજે ગળગળા અવાજે કહ્યું કે મોટા ભાઈ, મને માફ કરી દો કારણ કે હું અહંકાર અને પૈસાના લોભમાં સાવ અંધ બની ગયો હતો. તમે મારા માટે તમારું લોહી વહાવ્યું અને મેં તમારી સાથે દુશ્મનાવટ કરી. હું તમારા પગની ધૂળ બનવા પણ લાયક નથી.

નિખિલે પોતાના પાટા બાંધેલા ધ્રૂજતા હાથથી મનોજનો હાથ પકડતાં જ તેની આંખોમાંથી હર્ષના આંસુ સરી પડ્યા. નિખિલે ધીમા અવાજે કહ્યું કે ગાંડા, દુકાનો તો બે થઈ શકે પણ ભાઈ તો એક જ હોય છે ને. તને કશું થઈ જાત તો હું બાને શું મોં બતાવત.

બંને ભાઈઓ એકબીજાને ગળે વળગીને ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી પડ્યા. વર્ષોથી તેમના મનમાં ભરાયેલો અહંકાર અને કડવાશ આંસુ બનીને વહી ગયા. માતા લલિતાએ બંને દીકરાઓના માથા પર હાથ મૂકીને આશીર્વાદ આપ્યા.

હોસ્પિટલમાંથી રજા મળ્યા પછી મનોજે એક મોટો નિર્ણય લીધો. તેણે પોતાની નવી દુકાનનું બોર્ડ ઉતારી લીધું અને દુકાન ખાલી કરી દીધી. તેણે તમામ સામાન ફરીથી પિતાની જૂની મૂળ દુકાનમાં લાવીને ગોઠવી દીધો.

બજારના તમામ વેપારીઓ આશ્ચર્યથી જોઈ રહ્યા હતા જ્યારે બંને ભાઈઓએ સાથે મળીને પિતા કેશવના નામના જૂના પાટિયાની પૂજા કરી. મનોજે ગાદી પર મોટા ભાઈ નિખિલને બેસાડ્યા અને પોતે કાઉન્ટર સંભાળ્યું.

હવે એ બજારમાં કોઈ હરીફાઈ કે અદેખાઈ નહોતી રહી. બંને ભાઈઓનો પ્રેમ જોઈને આખા દાણાપીઠ બજારના વેપારીઓ પ્રેરણા લેતા હતા. સાચી સંપત્તિ રૂપિયા કે નફામાં નથી પણ ભાઈ-ભાઈ વચ્ચેના અતૂટ સ્નેહમાં સમાયેલી છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.