સાસુએ વહુને કહ્યું પતિ જમવા આવે ત્યારે એને કહેજે આ લો વાસી રોટલી ખાઈ લો, વહુએ સાસુના કહ્યા પ્રમાણે કર્યું તો...

રાત્રિના સાડા આઠ વાગ્યે જ્યારે કેતન ઓફિસેથી થાકેલા અને ભારે પગલે ઘરમાં આવ્યો ત્યારે કોમલ રસોડામાં તવા પર ફૂલેલી રોટલી શેકી રહી હતી.

કેતને પોતાનો જૂનો લેપટોપ બેગ સોફા પર ફંગોળ્યો અને પંખો ફાસ્ટ કરીને સોફા પર પોતાનું માથું બંને હાથ વચ્ચે ઢાળી દીધું.

તેના કપાળ પર પરસેવાની સુકાયેલી રેખાઓ અને ચહેરા પર દિવસભરના પરિશ્રમનો કાળો થાક ચોખ્ખો દેખાતો હતો.

"કોમલ, જમવાનું તૈયાર છે કે હજુ વાર છે? હું ભૂખથી સાવ બેહાલ થઈ ગયો છું." કેતનનો અવાજ સહેજ કડક, રૂખો અને અધીરો હતો.

રસોડામાંથી કોમલ ગરમાગરમ રોટલીની થાળી, રીંગણનો સ્વાદિષ્ટ ઓળો, તીખી દાળ અને છાશ લઈને ડાઇનિંગ ટેબલ પર આવી.

કોમલે બપોરના ત્રણ વાગ્યાથી ઊભા રહીને ખાસ કેતનની પસંદગીનો દેશી રીંગણનો ઓળો શેકીને તૈયાર કર્યો હતો.

તેણે આશાભરી નજરે થાળી મૂકી અને કેતનની સામે સ્મિત આપતાં જોયું.

કેતને હાથ ધોઈને પહેલો જ કોળિયો મોંમાં મૂક્યો અને ક્ષણભરમાં તેનું મોઢું બગડી ગયું.

તેણે કોળિયો ગળીને ચમચી જોરથી થાળીમાં પછાડી.

"આ ઓળામાં મીઠું સાવ ઓછું છે અને રોટલી કેમ આટલી કડક અને ચવ્વડ બની છે? તું આખો દિવસ ઘરમાં રહે છે તોય તારાથી એક ટંક સરખી રસોઈ નથી બનતી?"

આ અપમાનજનક શબ્દો સાંભળતાં જ કોમલના ગળામાં ડૂમો ભરાઈ ગયો અને તેની આંખોમાં આંસુની ધાર ધસી આવી.

લગ્નના ત્રણ વર્ષના સંસારમાં આ કોઈ એક દિવસની વાત નહોતી પણ રોજિંદો ક્રમ બની ગઈ હતી.

કોમલ સવારના પાંચ વાગ્યાથી ઊઠીને ઘરના તમામ કામ પતાવતી અને રસોડામાં પરસેવો પાડીને રાંધતી હતી.

પરંતુ કેતનના મોંમાંથી ક્યારેય તેના પરિશ્રમની કદર કરતો એક પણ મીઠો શબ્દ નીકળતો નહોતો.

તે હંમેશાં બહારનો થાક, ટ્રાફિકની અકળામણ અને ઓફિસનો ક્રોધ ઘરના ભોજન પર અને કોમલની લાગણીઓ પર ઠાલવી દેતો હતો.

કોમલ પાણીનો ગ્લાસ ટેબલ પર મૂકીને ચૂપચાપ રસોડામાં જતી રહી અને સિંક પાસે મોં ફેરવીને આંસુ લૂછવા લાગી.

ઓસરીમાં બેઠેલાં કેતનના વૃદ્ધ અને અનુભવી માતા શારદાબા આ બધું ઘણા દિવસોથી શાંતિથી જોઈ રહ્યાં હતાં.

શારદાબા ધીમા પગલે રસોડામાં આવ્યા અને રડતી વહુના માથા પર વાત્સલ્યથી હાથ મૂક્યો.

"કોમલ વહુ, તું રડ નહીં દીકરી, આજે રાત્રે તું એને કશું જ ન કહેતી." શારદાબાએ ધીમા અવાજે કહ્યું.

"કાલે સાંજે હું જે કહું એ પ્રમાણે જ તારે ચૂપચાપ કરવાનું છે, પછી જોજે શું થાય છે."

બીજા દિવસે સાંજે જ્યારે કેતનના ઓફિસેથી પાછા ફરવાનો સમય થયો ત્યારે શારદાબા પોતે રસોડામાં આવ્યા.

તેમણે કાલની વધેલી બે સૂકી, કડક અને ઠંડી વાસી રોટલીઓ જૂના ડબ્બામાંથી બહાર કાઢી.

તેમણે તે રોટલીઓ તવા પર ગરમ પણ ન કરી અને સીધી એક સાદી સ્ટીલની થાળીમાં મૂકી દીધી.

બાજુમાં શાક કે દાળને બદલે માત્ર એક વાટકીમાં થોડું સાદું નળનું પાણી અને ચપટી મીઠું રાખ્યું.

કોમલ આ જોઈને ભયથી ફફડી ઊઠી અને હાથ જોડીને બોલી.

"બા, આ શું કરો છો? કેતન આખો દિવસ ભૂખ્યો-તરસ્યો નોકરી કરીને આવે છે, આ વાસી રોટલી જોઈને તો એ આખું ઘર માથે લેશે અને મોટો ઝઘડો થશે."

શારદાબાએ અત્યંત શાંતિથી સ્મિત આપ્યું અને કહ્યું, "તું જરાય ચિંતા ન કર વહુ, આજે એને આ વાસી રોટલી જ પીરસવાની છે."

"જ્યારે એ થાળી માંગે ત્યારે હસતાં મોંએ આ થાળી એની સામે મૂકી દેજે અને કહેજે કે આજે આ જ બન્યું છે."

બરાબર સાડા આઠ વાગ્યે ઘરની ડોરબેલ વાગી અને કેતન દરવાજો ખોલીને અંદર પ્રવેશ્યો.

હંમેશની જેમ તેના કપાળ પર તણાવની રેખાઓ ખેંચાયેલી હતી અને તે સીધો ડાઇનિંગ ટેબલ પર આવીને ખુરશી ખેંચીને બેસી ગયો.

"કોમલ, જલ્દી થાળી લાવ, આજે બપોરે કંઈ ખાવાનો સમય જ નહોતો મળ્યો એટલે બહુ કકડીને ભૂખ લાગી છે."

કોમલના હાથ-પગ ધ્રૂજી રહ્યા હતા પણ શારદાબાના દ્રઢ ઈશારાથી તેણે તે વાસી રોટલીવાળી થાળી કેતનની સામે ટેબલ પર મૂકી દીધી.

કેતને ઉત્સાહથી થાળી સામે નજર કરી.

ત્યાં કોઈ ગરમ શાક નહોતું, કોઈ તળેલા મરચાં નહોતા, માત્ર બે સુકાઈ ગયેલી પાપડી જેવી વાસી રોટલી અને મીઠાવાળું પાણી હતું.

કેતનનો ચહેરો ક્રોધથી એકદમ તમતમી ઊઠ્યો અને તેની આંખો લાલચોળ થઈ ગઈ.

"કોમલ, આ શું બદમાશી છે? આ કાલની વધેલી વાસી રોટલી તું મને ખાવા માટે પીરસે છે?"

"હું આખો દિવસ ગધેડાની જેમ વૈતરું કરું છું એ શું આ કૂતરા જેવું વાસી ખાવા માટે કરું છું?"

"તારી હિંમત કેવી રીતે થઈ મારી સામે આવી થાળી મૂકવાની?"

કેતને આવેશમાં આવીને થાળીને જોરથી ધક્કો મારવા હાથ લંબાવ્યો પણ બરાબર તે જ પળે શારદાબા વચ્ચે આવી ગયા.

શારદાબાએ કેતનનો હાથ મજબૂતીથી પકડી લીધો અને તેની સામેની ખુરશીમાં ગંભીર ચહેરે બેસી ગયા.

"કેતન, આ રોટલી તારી પત્નીએ નથી પીરસી, મેં મારા હાથે પીરસી છે." શારદાબાનો અવાજ એટલો વજનદાર હતો કે હોલમાં સોપો પડી ગયો.

કેતન આંચકો ખાઈને સ્તબ્ધ થઈ ગયો અને અવાચક બનીને પોતાની મા સામે તાકી રહ્યો.

"બા, તમે? તમે મને ભૂખ્યા પેટે આવી કડક વાસી રોટલી ખાવાનું કહો છો?" કેતનનો અવાજ ઢીલો પડી ગયો.

શારદાબાએ તે સૂકી રોટલીનો એક નાનકડો ટુકડો તોડ્યો અને પોતાના મોંમાં મૂકીને ચાવવા લાગ્યા.

તેમણે એક ઘૂંટડો પાણી પીધું અને પછી અત્યંત વેધક નજરે કેતનની આંખોમાં જોયું.

"દીકરા કેતન, તને આ બે વાસી રોટલી જોઈને આટલો બધો ક્રોધ આવી ગયો ને?"

"તને લાગ્યું કે તારું ઘોર અપમાન થયું છે અને તારી આખા દિવસની મહેનતની કોઈ કિંમત નથી રહી?"

"પણ તેં ક્યારેય એ વિચાર્યું છે કે આ ઘરમાં તારી પત્ની રોજ સવારે વહેલી ઊઠે છે?"

"એ તારા માટે ગરમાગરમ ફૂલેલી રોટલીઓ વણે છે, તારી પસંદગીનું શાક બનાવે છે અને અમૃત જેવી રસોઈ પ્રેમથી પીરસે છે."

"તેં છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં ક્યારેય એક પણ દિવસ હસીને એવું કહ્યું છે કે કોમલ, તેં આજે બહુ સરસ રસોઈ બનાવી છે, તારો આભાર?"

"તું રોજ રાત્રે ઘરે આવીને એ અન્નપૂર્ણાના ચહેરા પર તારી ફરિયાદો, કકળાટ અને કડવાશનો કચરો ઠાલવે છે."

"જે સ્ત્રી તારા માટે આખો દિવસ ચૂલાના ધુમાડા અને અગ્નિ સહન કરે છે, તેના પ્રેમને તેં ક્યારેય ઓળખ્યો જ નથી."

"આ વાસી રોટલી તો પેટમાં જશે તો સવારે પચી જશે દીકરા, પણ તારા આ કડવા વેણ આ પારકી દીકરીના કાળજામાં જે ઊંડા ઘા કરે છે એ આખી જિંદગી ક્યારેય રુઝાતા નથી."

આ શબ્દો સાંભળતાં જ કેતનના ચહેરા પર એક અનોખો આઘાત છવાઈ ગયો અને તેનું ગળું રુંધાઈ ગયું.

તેણે નજર નીચી કરી લીધી અને તેના બંને હાથ ડાઇનિંગ ટેબલ પર થરથર કાંપવા લાગ્યા.

અચાનક કેતનની આંખોમાંથી મોટા મોટા આંસુના ટીપાં ટપકીને તે વાસી રોટલીની થાળીમાં પડ્યા.

એક ત્રીસ વર્ષનો જુવાન પુરુષ જ્યારે પોતાની મા સામે નીચી નજરે ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડવા લાગે ત્યારે સમજવું કે તેના અંતરાત્મામાં કોઈ અસહ્ય દર્દ ભરેલું છે.

કોમલ પણ રસોડાના ઉંબરા પાછળ ઊભી રહીને આ જોઈ રહી હતી અને તેનું હૃદય પીગળી ગયું.

"બા, તમે મને સાવ પથ્થર દિલનો સમજો છો પણ મારી લાચારી તમે કોઈ નથી જાણતા." કેતનનો અવાજ ડૂસકાંઓ વચ્ચે માંડ બહાર આવ્યો.

"મારી પ્રાઈવેટ કંપનીમાં છેલ્લા ત્રણ મહિનાથી ભારે મંદીના કારણે બધાનો પચાસ ટકા પગાર કાપી લીધો છે."

"મારી સાથે કામ કરતા મારા ત્રણ ખાસ મિત્રોને મેનેજમેન્ટે નોકરીમાંથી કાઢી મૂક્યા છે અને મારી માથે પણ રોજ રાજીનામાની તલવાર લટકે છે."

"હું આખો દિવસ બજારમાં કસ્ટમરોના અને ઓફિસમાં બોસના અપમાન ચૂપચાપ સહન કરું છું."

"ઘરના મકાનનો હપ્તો કેવી રીતે ભરાશે, દવાઓનો ખર્ચ ક્યાંથી નીકળશે અને આવતા મહિને રાશન કેવી રીતે આવશે એ ચિંતામાં મારું માથું ફાટી જાય છે."

"હું ઘરમાં આવીને તમને કે કોમલને ચિંતામાં નહોતો નાખવા માંગતો એટલે આ બધું ઝેર મારા મનમાં એકલો દબાવી રાખતો હતો."

"અને એ અસહ્ય અકળામણમાં મારી જીભ પરથી કાબૂ છૂટી જતો હતો અને હું કોમલ પર ગુસ્સો કરી બેસતો હતો."

કેતને પોતાના બંને હાથથી ચહેરો ઢાંકી દીધો અને ટેબલ પર માથું મૂકીને પોક મૂકીને રડી પડ્યો.

આ સત્ય સાંભળતાં જ આખા ઘરમાં સ્મશાન જેવી શાંતિ છવાઈ ગઈ.

કોમલના પગ નીચેથી જાણે સમગ્ર ધરતી સરકી ગઈ.

જે પતિને તે લાગણીહીન, અહંકારી અને કદર વગરનો માનતી હતી, તે પતિ પરિવારની આબરૂ સાચવવા માટે પોતાના કાળજામાં આટલો મોટો અંગારો લઈને ફરી રહ્યો હતો.

કોમલ એક ક્ષણનો પણ વિલંબ કર્યા વગર દોડીને ડાઇનિંગ ટેબલ પાસે આવી.

તેણે કેતનની બાજુમાં બેસીને તેના બંને હાથ બળપૂર્વક પોતાના હાથમાં લઈ લીધા.

"કેતન, તમે આટલી મોટી વિપત્તિ મારાથી કેમ છુપાવી રાખી?" કોમલની આંખોમાંથી પણ અવિરત અશ્રુધારા વહી નીકળી.

"હું માત્ર તમારા સુખની ભાગીદાર નથી, તમારા દુઃખની પણ અડધી હિસ્સેદાર છું."

"જો પગાર અડધો થઈ ગયો હોય તો આપણે અડધા ખર્ચમાં પણ પ્રેમથી જીવી લઈશું."

"આપણે આ વાસી રોટલી પણ હસતાં હસતાં સાથે વહેંચીને ખાઈ લઈશું પણ તમે ક્યારેય અંદરથી ઘૂંટાશો નહીં."

"હું પણ કાલે સવારથી નજીકની સ્કૂલમાં ટ્યુશન ક્લાસ શરૂ કરી દઈશ, આપણે બંને મળીને આ મુશ્કેલીમાંથી બહાર નીકળી જઈશું."

કેતને માથું ઊંચું કરીને કોમલની ભીની આંખોમાં જોયું જ્યાં કોઈ જૂની ફરિયાદ નહોતી, માત્ર અખૂટ પ્રેમ, શ્રદ્ધા અને અતૂટ હૂંફ હિલોળા લઈ રહી હતી.

કેતને આગળ વધીને કોમલને પોતાની છાતી સરસી ચાંપી લીધી અને બંનેના આંસુ એકબીજાના ગાલ પર વહી ગયા.

"કોમલ, મને માફ કરી દે, મેં તારા પવિત્ર પ્રેમને ઓળખવામાં બહુ મોટી ભૂલ કરી હતી." કેતને ગદગદ અવાજે કહ્યું.

શારદાબાએ બંનેના માથા પર વહાલથી હાથ મૂક્યો અને તેમની આંખોમાંથી પણ હર્ષના આંસુ સરી પડ્યા.

તે રાત્રે કોમલે રસોડામાં જઈને ફરીથી પ્રેમથી ગરમાગરમ રોટલી, દેશી ગોળ અને માખણ પીરસ્યા.

કેતને દરેક કોળિયો અમૃતની જેમ ખાધો અને પહેલી વાર દિલના ઊંડાણમાંથી કહ્યું, "કોમલ, તારા હાથની આ રસોઈ જેવો મીઠો સ્વાદ આખી દુનિયામાં ક્યાંય નથી."

તે દિવસ પછી કેતનનો ક્રોધ હંમેશાં માટે ઓગળી ગયો અને તે ઘરનું આંગણું પરસ્પરના આદર અને સ્નેહથી મહેકી ઊઠ્યું.

પરિવારમાં જ્યારે એકબીજાના છૂપા દર્દને સમજી લેવાની સમજણ જાગે છે ત્યારે ગમે તેવી આર્થિક મુશ્કેલીઓ કે સંકટો પણ ધૂળ બનીને ઊડી જતા હોય છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.