સાસુને વૃદ્ધાશ્રમ મૂકવાની જીદ પકડીને બેઠેલી પત્નીને પતિએ હા પાડી, પણ અડધા કલાક પછી આવેલા એક ફોને...
સવારના સાડા આઠ વાગ્યા હતા અને રસોડામાંથી વાસણ પછડાવાનો અવાજ આખા ઘરમાં ગુંજી રહ્યો હતો.
ભાવેશ હજુ માંડ તૈયાર થઈને ઓફિસે જવા માટે પોતાના પગરખાં પહેરી રહ્યો હતો.
તેની પત્ની અલ્પા હાથમાં પાણીનો ગ્લાસ લઈને ધસમસતી હોલમાં આવી અને સોફા પાસે આવીને ઊભી રહી ગઈ.
"ભાવેશ, આજે મારે છેલ્લો નિર્ણય જોઈએ છે, હવે આ ઘરમાં હું નહીં કાં તો તમારા બા નહીં." અલ્પાનો અવાજ એકદમ તીણો અને આકરો હતો.
ભાવેશે માથું ઊંચું કરીને જોયું, તેના ચહેરા પર રાતભરના ઉજાગરા અને ચિંતાની રેખાઓ સ્પષ્ટ દેખાતી હતી.
"અલ્પા, સવાર સવારમાં આ બધું શું માંડ્યું છે? બા બાજુના રૂમમાં બેઠા છે, ધીમે બોલ." ભાવેશે હાથ જોડીને વિનંતી કરી.
"ના, હું ધીમે નહીં બોલું, રોજ રોજનું આ નાટક હવે મારાથી સહન નથી થતું." અલ્પાએ હાથ હલાવીને કહ્યું.
"આખો દિવસ એમની ખાંસીનો અવાજ, એમની દવાઓ અને એમની ટોકટોક, મારાથી આ સેવા હવે નથી થતી." અલ્પાએ મોં મચકોડીને કહ્યું.
"બા વૃદ્ધ છે અલ્પા, આ ઉંમરે એ ક્યાં જશે? એમનું આ દુનિયામાં આપણા સિવાય કોણ છે?" ભાવેશે આજીજી કરી.
"એ મારે નથી જોવાનું, કાલે સવારે જઈને એમને કોઈ સારા વૃદ્ધાશ્રમમાં મૂકી આવો." અલ્પાએ સાફ શબ્દોમાં સંભળાવી દીધું.
"અને જો તમે એમને ત્યાં નહીં મૂકો, તો હું આજે ને આજે સામાન બાંધીને મારા પિયર જતી રહીશ અને ક્યારેય પાછી નહીં આવું." અલ્પાએ છેલ્લી ચેતવણી આપી દીધી.
આટલું બોલીને અલ્પાએ બેડરૂમનો દરવાજો જોરથી પછાડ્યો અને અંદર જતી રહી.
ભાવેશ ત્યાં જ માથું પકડીને બેસી પડ્યો, તેનું હૃદય જાણે બેસી ગયું હતું.
એક તરફ ચાલીસ વર્ષ સુધી લોહીનું પાણી કરીને તેને મોટો કરનારી વિધવા મા હતી, અને બીજી તરફ આઠ વર્ષનો સંસાર અને પત્ની હતી.
તેણે ધીમેથી ઘરનો મુખ્ય દરવાજો ખોલ્યો અને સુન્ન થઈને સીડીઓ ઉતરવા લાગ્યો.
રસ્તા પર ચાલતાં ચાલતાં તેના પગમાં કોઈ જોર નહોતું, આંખો સામે બસ અંધકાર છવાયેલો હતો.
પોતાના પગ આપોઆપ શેરીના નાકે આવેલા હરિભાઈના જૂના ચાના ગલ્લા તરફ વળી ગયા.
ભાવેશ રોજ સવારે ઓફિસ જતાં પહેલાં અહીં ચા પીવા ઊભો રહેતો હતો.
તેણે જઈને બાંકડાના એક ખૂણા પર પોતાનું શરીર ઢાળી દીધું અને ઊંડો નિસાસો નાખ્યો.
"કેમ ભાવેશભાઈ, આજે મોઢું કેમ આટલું ઉતરી ગયું છે? તબિયત તો સારી છે ને?" હરિભાઈએ કીટલીમાંથી ગરમ ચા રકાબીમાં રેડતાં પૂછ્યું.
ભાવેશે માત્ર નકારમાં માથું હલાવ્યું અને રકાબી હાથમાં પકડી લીધી.
ચા ઠંડી થઈ રહી હતી પણ ભાવેશનું ધ્યાન ચા પર નહોતું, તેની આંખોમાંથી એક આંસુ ટપકીને રકાબીમાં પડ્યું.
એ જ બાંકડાના બીજા છેડે બેઠેલા એક વૃદ્ધ વડીલ આ બધું શાંતિથી જોઈ રહ્યા હતા.
તેમનું નામ મનસુખકાકા હતું, જેઓ આખી જિંદગી સરકારી નોકરીમાંથી નિવૃત્ત થઈને હવે એકલા રહેતા હતા અને દુનિયાના ઘણા રંગો જોયા હતા.
મનસુખકાકા પોતાની લાકડી ટેકવીને ધીમે પગલે ભાવેશની બાજુમાં આવીને બેઠા.
તેમણે ભાવેશના ખભા પર પોતાનો ધ્રૂજતો હાથ મૂક્યો.
"બેટા, આંખનું પાણી ક્યારેય કારણ વગર નથી વહેતું, શું તકલીફ છે તને?" કાકાએ અત્યંત વહાલથી પૂછ્યું.
ભાવેશ કોઈ વડીલનો હાથ પોતાના ખભા પર અનુભવતાં જ ભાંગી પડ્યો.
"કાકા, મારી જિંદગી સાવ ખતમ થઈ ગઈ છે, હું વચ્ચે કચડાઈ રહ્યો છું." ભાવેશનો અવાજ રડી પડ્યો.
"શાંત થા દીકરા, મને વાત કર, કદાચ આ ઘરડા માણસનો કોઈ અનુભવ તારા કામ આવી જાય." કાકાએ ધીરજ બંધાવી.
ભાવેશે એક પણ વાત છુપાવ્યા વગર ઘરમાં જે બન્યું હતું તે બધું જ કહી સંભળાવ્યું.
"મારી પત્ની કહે છે કે કાં તો બાને વૃદ્ધાશ્રમ મૂકી આવો અથવા હું ઘર છોડીને જતી રહીશ." ભાવેશે બંને હાથ વડે મોં ઢાંકી દીધું.
"હું મારી માને કેવી રીતે કાઢી મૂકું કાકા? જેણે મારા માટે આખી જિંદગી પોતાના સુખો ભૂલી ગઈ, એને હું કયા મોઢે વૃદ્ધાશ્રમ મોકલું?"
"અને જો પત્ની જતી રહેશે તો મારો સંસાર ભાંગી જશે, મારે શું કરવું મને કંઈ સમજાતું નથી." ભાવેશ ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે બોલ્યો.
મનસુખકાકાએ થોડીવાર સુધી પોતાની દાઢી પર હાથ ફેરવ્યો અને ઊંડો વિચાર કર્યો.
તેમની આંખોમાં એક અનોખી ચમક આવી ગઈ, જાણે તેમને કોઈ જૂનો રસ્તો મળી ગયો હોય.
"ભાવેશ, તારી પત્ની ખરાબ નથી, પણ એ સ્વાર્થી બની ગઈ છે કારણ કે એણે ક્યારેય પોતાનું સ્વજન ગુમાવવાનો ડર અનુભવ્યો નથી." કાકાએ શાંતિથી કહ્યું.
"હવે હું શું કરું કાકા? મારે કયો રસ્તો પસંદ કરવો?" ભાવેશે લાચારીથી પૂછ્યું.
મનસુખકાકા થોડા નજીક સરક્યા અને ભાવેશના કાન પાસે મોં રાખીને ધીમા અવાજે કંઈક સમજાવવા લાગ્યા.
કાકા જેમ જેમ બોલતા ગયા, તેમ તેમ ભાવેશની આંખો આશ્ચર્યથી પહોળી થતી ગઈ.
"કાકા, આવું કરવાથી બધું બરાબર થઈ જશે? મને બહુ ડર લાગે છે." ભાવેશે સંકોચ સાથે કહ્યું.
"તું મારા પર વિશ્વાસ રાખ દીકરા, માણસને જ્યારે પોતાનો ઘા દેખાય ત્યારે જ એને બીજાની પીડા સમજાય છે." કાકાએ હસીને તેના પીઠ પર થાપટ મારી.
"જા ઘરે, અને જે રીતે મેં કહ્યું છે એ જ રીતે આગળ વધજે, ચિંતા બિલકુલ ન કરતો."
ભાવેશે ચાના પૈસા ચૂકવ્યા અને મનસુખકાકાના પગે હાથ લગાવીને આશીર્વાદ લીધા.
તેના ચહેરા પરથી ઉદાસી ગાયબ થઈ ગઈ હતી અને એક વિચિત્ર મક્કમતા આવી ગઈ હતી.
ભાવેશ ઓફિસે જવાને બદલે સીધો પોતાના ઘર તરફ પાછો વળ્યો.
ઘરે પહોંચીને તેણે શાંતિથી ડોરબેલ વગાડી.
અલ્પાએ દરવાજો ખોલ્યો, તેનો ચહેરો હજુ પણ ગુસ્સાથી તંગ હતો.
"તમે પાછા કેમ આવ્યા? ઓફિસે નથી જવું?" અલ્પાએ તોછડાઈથી પૂછ્યું.
"ના, આજે ઓફિસે નથી જવું, તેં જે સવારે કહ્યું હતું એ કામ પતાવવું છે." ભાવેશે અંદર આવીને શાંતિથી પગરખાં ઉતાર્યા.
અલ્પા આશ્ચર્યથી તેની સામે જોઈ રહી, તેને વિશ્વાસ નહોતો આવતો.
"મતલબ? તમે શું નક્કી કર્યું?" અલ્પાએ આતુરતાથી પૂછ્યું.
"તું સાચી છે અલ્પા, રોજ રોજના કકળાટ કરતાં એકવારનો નિર્ણય સારો." ભાવેશે સોફા પર બેસતાં ગંભીર ચહેરે કહ્યું.
"હું બાને વૃદ્ધાશ્રમમાં મૂકવા માટે તૈયાર છું, તું સામાન પેક કરવાની તૈયારી કરવા માંડ." ભાવેશે કોઈપણ ભાવ વગર કહ્યું.
અલ્પાના ચહેરા પર એક પળ માટે વિજયનું હાસ્ય આવી ગયું, તેને લાગ્યું કે તેની ધમકી કામ કરી ગઈ છે.
"હા, આ સાચો રસ્તો છે, છેવટે તમને સમજાયું ખરું." અલ્પા હરખાતાં બોલી.
"હું હમણાં જ એમના બે-ચાર જોડી કપડાં એક થેલીમાં મૂકી દઉં છું, પછી બપોરે જ જઈ આવીએ." અલ્પા ખુશ થઈને બોલી.
બરાબર એ જ વખતે ડાઈનિંગ ટેબલ પર પડેલા અલ્પાના મોબાઈલની ઘંટડી વાગી.
અલ્પાએ સ્ક્રીન પર જોયું તો તેના સગા નાના ભાઈ કેવલનો ફોન હતો.
અલ્પાના પિતાનું બે વર્ષ પહેલાં અવસાન થયું હતું અને તેની મા ગામડે તેના ભાઈ અને ભાભી સાથે રહેતી હતી.
અલ્પાએ હસતાં હસતાં ફોન ઉપાડ્યો અને સ્પીકર ચાલુ કર્યું કારણ કે તે હાથમાં ચાનો કપ પકડી રહી હતી.
"હા કેવલ, બોલ ભાઈ, કેમ આટલી સવારે ફોન કર્યો? બધું બરાબર છે ને?" અલ્પાએ સ્નેહથી પૂછ્યું.
સામે છેડેથી કેવલનો અવાજ ખૂબ જ ભારે અને ગંભીર સંભળાયો.
"દીદી, બધું બરાબર નથી, ઘરમાં બહુ મોટો ડખો થઈ ગયો છે." કેવલે ચિંતાતુર અવાજે કહ્યું.
"કેમ? શું થયું? ભાભીએ કંઈ કહ્યું?" અલ્પાનો અવાજ તરત જ બદલાઈ ગયો.
"હા દીદી, તમારી ભાભી હવે મમ્મી સાથે રહેવા જરાય તૈયાર નથી." કેવલે લાચારીથી કહ્યું.
"એ કહે છે કે રોજ રોજની બીમારી અને સેવાથી એ કંટાળી ગઈ છે, એણે મને સ્પષ્ટ કહી દીધું છે કે કાં તો મમ્મી ઘરમાં રહેશે અથવા એ એના પિયર જતી રહેશે."
અલ્પા આ સાંભળીને ભડકી ઊઠી.
"એની આટલી મોટી હિંમત? એ આપણી મમ્મીને કાઢવા માંગે છે? તેં એને બે તમાચા કેમ ન ચોડી દીધા?" અલ્પા રાડ પાડી ઊઠી.
"દીદી, હું સંસાર બચાવવા માટે લાચાર છું, એટલે મેં એક રસ્તો વિચાર્યો છે." કેવલે ધીમા અવાજે કહ્યું.
"કયો રસ્તો?" અલ્પાએ પૂછ્યું.
"શહેરમાં એક સારું વૃદ્ધાશ્રમ છે, હું વિચારી રહ્યો છું કે મમ્મીને ત્યાં મૂકી આવું, ત્યાં એમને સમયસર ખાવાનું અને દવાઓ મળી રહેશે." કેવલે સરળતાથી કહ્યું.
આ સાંભળતાં જ અલ્પાના હાથમાંથી ચાનો કપ છટકીને જમીન પર પડ્યો અને ટુકડા થઈ ગયો.
તેનું આખું શરીર ક્રોધથી ધ્રૂજવા લાગ્યું, આંખો લાલચોળ થઈ ગઈ.
"તારી જીભ કપાઈ કેમ ન ગઈ આ બોલતાં પહેલાં?" અલ્પા ફોનમાં જોરજોરથી ચીસો પાડવા લાગી.
"તું સગી માને વૃદ્ધાશ્રમ મોકલવાની વાત કરે છે? શરમ નથી આવતી તને?"
"જે માએ તને નવ મહિના પેટમાં રાખ્યો, પેટે પાટા બાંધીને તને ભણાવ્યો, આજે એક પારકી સ્ત્રીના કહેવાથી તું એને ઘરડાઘરમાં ધકેલી દેશે?" અલ્પાની આંખોમાંથી ધગધગતા આંસુ વહેવા લાગ્યા.
"કોઈ દીકરો પોતાની મા સાથે આવો વ્યવહાર કેવી રીતે કરી શકે? આ પાપ તને ક્યારેય નહીં છોડે કેવલ!" અલ્પા જોરજોરથી રડી રહી હતી.
ભાવેશ સામેના સોફા પર ટટ્ટાર બેસીને શાંતિથી આ બધું સાંભળી રહ્યો હતો.
તેના ચહેરા પર એક પણ કરચલી નહોતી, તે માત્ર અલ્પાની આંખોમાં આંખ પરોવીને જોઈ રહ્યો હતો.
અલ્પા જ્યારે બોલતાં બોલતાં હાંફવા લાગી, ત્યારે તેનું ધ્યાન અચાનક સામે બેઠેલા ભાવેશ પર ગયું.
ભાવેશ એક પણ શબ્દ બોલ્યા વગર ફક્ત તેની સામે જોઈ રહ્યો હતો.
અલ્પાના કાનમાં હજુ પોતાના જ શબ્દો ગુંજી રહ્યા હતા: "કોઈ દીકરો પોતાની મા સાથે આવો વ્યવહાર કેવી રીતે કરી શકે?"
અચાનક જાણે વીજળી પડી હોય તેમ અલ્પા સ્તબ્ધ થઈ ગઈ.
તેના હાથમાંથી મોબાઈલ ઢીલો પડી ગયો.
તેને સમજાયું કે હજુ અડધા કલાક પહેલાં પોતે પણ ભાવેશને આજ કામ કરવા માટે મજબૂર કરી રહી હતી.
પોતે પણ બીજાની માને વૃદ્ધાશ્રમમાં ધકેલવા માટે જીદ પકડીને બેઠી હતી.
પોતાની મા માટે જે પીડા અને ક્રોધ હમણાં તેના હૃદયમાંથી નીકળ્યો હતો, એ જ પીડા ભાવેશના દિલમાં પણ થઈ રહી હશે.
અલ્પાના પગ નીચેથી જાણે જમીન સરકી ગઈ, તેનું આખું અસ્તિત્વ શરમથી ધ્રૂજી ઊઠ્યું.
તેણે ફોન કાન પરથી હટાવ્યો, પણ ફોનમાંથી કેવલનો અવાજ હજુ પણ આવી રહ્યો હતો.
"દીદી... તમે સાંભળો છો? હવે તમે જ કહો, હું શું કરું?" કેવલ પૂછી રહ્યો હતો.
ભાવેશ ધીમેથી ઊભો થયો અને અલ્પા પાસે આવ્યો.
તેણે અલ્પાના હાથમાંથી ફોન લીધો અને સ્પીકર પર જ બોલ્યો.
"કેવલ, તારું કામ પતી ગયું ભાઈ, હવે તું ફોન મૂકી શકે છે, ખૂબ ખૂબ આભાર તારો." ભાવેશે શાંતિથી કહ્યું.
સામે છેડેથી કેવલનો હસવાનો અવાજ આવ્યો.
"જી જીજાજી, આશા રાખું છું કે દીદીને બધું સમજાઈ ગયું હશે, બા ગામડે એકદમ મજામાં છે, ચિંતા ન કરતા." કેવલે કહ્યું અને ફોન કટ કરી દીધો.
અલ્પા આંખો ફાડીને ભાવેશ સામે જોઈ રહી.
"આ... આ બધું શું હતું ભાવેશ?" અલ્પાનો અવાજ સાવ ધીમો અને ધ્રૂજતો હતો.
"આ કોઈ સાચી વાત નહોતી અલ્પા, આ તો એક અરીસો હતો જે મારે તને બતાવવો હતો." ભાવેશે ઊંડો શ્વાસ લઈને કહ્યું.
"સવારે જ્યારે હું તૂટી ગયેલા મને ચાની લારી પર બેઠો હતો, ત્યારે એક અનુભવી વડીલે મને આ શીખવાડ્યું."
"મેં ત્યાં બેઠા બેઠા જ કેવલને ફોન કર્યો હતો અને આખી વાત કહી હતી."
"કેવલ પણ તારી વાત સાંભળીને સ્તબ્ધ થઈ ગયો હતો, એટલે એણે મને આ નાટક કરવામાં સાથ આપ્યો." ભાવેશે સ્પષ્ટતા કરી.
"કેવલે કહ્યું કે મારી દીદી ખરાબ નથી જીજાજી, પણ એ અંધ બની ગઈ છે, એને એની ભૂલ સમજાવવી પડશે."
ભાવેશ આગળ વધ્યો અને અલ્પાની બિલકુલ સામે ઊભો રહ્યો.
"અલ્પા, જ્યારે તારી માને વૃદ્ધાશ્રમ મોકલવાની વાત આવી ત્યારે તારું લોહી ઉકળી ઊઠ્યું ને?"
"તને લાગ્યું કે કોઈ દીકરો આવો કેમ હોઈ શકે?"
"તો પછી આ ઘરમાં રહેલી મા પણ તો કોઈની સગી મા છે ને? એણે પણ તો મને નવ મહિના પેટમાં રાખ્યો છે ને?"
"મારી મા પારકી છે એટલે એને વૃદ્ધાશ્રમ મોકલી દેવાની, અને તારી મા વહાલી છે એટલે એને ઘરમાં રાખવાની?" ભાવેશના અવાજમાં પારાવાર દર્દ હતું.
અલ્પાના મોંમાંથી એક પણ શબ્દ નીકળી શકતો નહોતો.
તેનું માથું એટલું નીચું ઝૂકી ગયું હતું કે તે પોતાની નજર પણ મેળવી શકતી નહોતી.
તેને પોતાની જાત પર એટલી ઘૃણા થઈ રહી હતી કે ધરતી માર્ગ આપે તો સમાઈ જવાનું મન થતું હતું.
તેણે જોયું કે બાજુના રૂમનો દરવાજો સહેજ ખુલ્લો હતો.
રૂમમાં ખાટલા પર બેઠેલા વૃદ્ધ બા પોતાના ધ્રૂજતા હાથે માળા ફેરવી રહ્યા હતા અને તેમના ચહેરા પર માત્ર શાંતિ હતી.
અલ્પા ધ્રૂસકે ને ધ્રૂસકે રડી પડી.
તે સીધી દોડીને બાના રૂમમાં ગઈ અને જઈને સીધી બાના પગમાં પડી ગઈ.
"બા... મને માફ કરી દો બા, હું બહુ પાપણી છું, હું બહુ સ્વાર્થી બની ગઈ હતી." અલ્પા બાના બંને પગ પકડીને ચોધાર આંસુએ રડવા લાગી.
બા અચાનક ગભરાઈ ગયા, તેમણે તરત જ માળા બાજુ પર મૂકી દીધી.
તેમણે પોતાના બંને ધ્રૂજતા હાથ અલ્પાના માથા પર મૂક્યા અને તેને ઊભી કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો.
"શું થયું મારી દીકરી? કેમ આટલું રડે છે? કોણે તને કંઈ કહ્યું?" બાના અવાજમાં માત્ર અને માત્ર મમતા હતી.
"ના બા, મેં તમારા માટે બહુ ખરાબ વિચાર્યું હતું, મેં ભાવેશને તમને ઘરડાઘર મૂકી આવવા કહ્યું હતું." અલ્પા રડતાં રડતાં પોતાની ભૂલ કબૂલી રહી હતી.
"મને સજા આપો બા, મને ઘરમાંથી કાઢી મૂકો પણ મને માફ કરી દો."
બાએ અલ્પાનો ચહેરો પોતાના બંને હાથમાં લીધો અને પોતાના સાડલાના છેડાથી તેના આંસુ લૂછ્યા.
"ગાંડી છોકરી, વહુ તો ઘરની લક્ષ્મી હોય, અને લક્ષ્મી ક્યારેય પગે ન પડે." બાએ અત્યંત વહાલથી કહ્યું.
"ઉંમર થાય એટલે શરીર સાથ ન આપે બેટા, મારાથી ક્યારેક કંઈક બોલાઈ ગયું હોય તો તું મને માફ કરજે."
"તું તો મારી દીકરી જેવી છે, મા ક્યારેય પોતાની દીકરી પર ગુસ્સે થાય ખરી?" બાની આંખોમાંથી પણ સ્નેહના આંસુ વહી નીકળ્યા.
આ સાંભળીને અલ્પા વધુ જોરથી રડી પડી અને તેણે બાને વળગી લીધા.
દરવાજે ઊભેલો ભાવેશ આ દ્રશ્ય જોઈ રહ્યો હતો અને તેની આંખો પણ ભીની થઈ ગઈ હતી.
ઘરમાં જે કડવાશ અને તણાવની દીવાલ હતી, તે એક જ ક્ષણમાં પીગળીને વહી ગઈ હતી.
અલ્પાએ ઊભા થઈને આંસુ લૂછ્યા અને રસોડા તરફ દોડી ગઈ.
"બા, તમે બેસો, હું હમણાં જ તમારા માટે ગરમ ગરમ આદુવાળી ચા અને નાસ્તો બનાવીને લાવું છું." અલ્પાએ મક્કમ અવાજે કહ્યું.
ભાવેશે મનોમન પેલા ચાની લારીવાળા મનસુખકાકાનો આભાર માન્યો, જેમણે એક જ ઝટકામાં તેનો આખો સંસાર બરબાદ થતાં બચાવી લીધો હતો.
બપોરે જ્યારે બધા સાથે બેસીને જમી રહ્યા હતા, ત્યારે ઘરમાં પહેલીવાર એક સાચો અને પવિત્ર આનંદ છવાયેલો હતો.
જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.