સિક્યોરિટી ગાર્ડને અંગ્રેજી ન આવડતા મેનેજરે અભણ કહી નોકરીમાંથી કાઢી મૂક્યો, 5 વર્ષ પછી એ જ મેનેજર તેની પાસે લોન લેવા આવ્યો ત્યારે...

મહાનગરોની ઝાકઝમાળ વચ્ચે ઊભેલી મોટી મસમોટી બહુમાળી ઇમારતો દૂરથી જોનારને હંમેશા આકર્ષિત કરતી હોય છે. કાચ અને સ્ટીલથી બનેલી આ કોર્પોરેટ ઓફિસોમાં હજારો લોકો ટાઈ-સૂટ પહેરીને, હાથમાં લેપટોપ લઈને ફરતા હોય છે. આવી જ એક નામાંકિત ઇન્ટરનેશનલ કંપનીની બહાર છેલ્લા સાત વર્ષથી શાંતિલાલ સિક્યોરિટી ગાર્ડ તરીકે નોકરી કરતા હતા. શાંતિલાલ ઉંમરમાં પચાસ વટાવી ચૂક્યા હતા. તેમનો ચહેરો કાયમ હસતો રહેતો અને સ્વભાવ એટલો માયાળુ કે કંપનીમાં કામ કરતો નાનામાં નાનો પ્યુન હોય કે મોટામાં મોટો ડાયરેક્ટર, દરેક વ્યક્તિ સવારે ઓફિસમાં પ્રવેશતી વખતે શાંતિલાલને વંદન અચૂક કરતું. શાંતિલાલ માટે પોતાની આ નોકરી જ બધું હતું. વહેલી સવારે સાત વાગ્યે ખાખી ગણવેશ પહેરી, માથે ટોપી લગાવીને તેઓ ગેટ પર ઊભા રહી જતા. ભલે તેઓ બહુ ભણેલા નહોતા, પણ માણસાઈ અને વફાદારી તેમના લોહીમાં વણાયેલી હતી.

શાંતિલાલનું એક નાનું કુટુંબ હતું જેમાં તેમની પત્ની અને એક દીકરી હતી જે હજુ કોલેજના પહેલા વર્ષમાં ભણતી હતી. આ સિક્યોરિટી ગાર્ડની નોકરીમાંથી જે થોડો ઘણો પગાર મળતો, તેનાથી ઘરનું ગુજરાન માંડ-માંડ ચાલતું અને દીકરીની ફી ભરાતી. તેમ છતાં શાંતિલાલના મનમાં ક્યારેય કોઈ ફરિયાદ નહોતી. તેઓ હંમેશા ભગવાનનો આભાર માનતા કે તેમને પ્રામાણિકતાથી રોજીરોટી કમાવવાનો મોકો મળ્યો છે. ઓફિસના તમામ કર્મચારીઓ માટે શાંતિલાલ માત્ર એક ગાર્ડ નહોતા, પણ એક વડીલ સમાન હતા જે કટોકટીના સમયે ગમે તેની મદદ કરવા તૈયાર રહેતા.

પરંતુ સમય હંમેશા એકસરખો નથી રહેતો. એક દિવસ કંપનીમાં એક નવા જનરલ મેનેજરની નિમણૂક થઈ. આ નવા મેનેજર નીતિનભાઈ વિદેશથી ભણીને આવ્યા હતા અને અત્યંત અભિમાની સ્વભાવના હતા. તેમને દરેક વસ્તુમાં પર્ફેક્શન અને મોર્ડન કલ્ચર જોઈતું હતું. નીતિનભાઈ માટે માણસની કિંમત તેની ડિગ્રી અને તેની અંગ્રેજી બોલવાની ક્ષમતા પરથી નક્કી થતી હતી. ઓફિસમાં ચાર્જ લીધાના બીજા જ દિવસે નીતિનભાઈ સવારે મોડા આવ્યા. ગેટ પર શાંતિલાલ પોતાની ફરજ બજાવી રહ્યા હતા. એ જ સમયે કુરિયરવાળો એક અગત્યનું પાર્સલ લઈને આવ્યો હતો. નીતિનભાઈએ પોતાની ગાડીમાંથી ઉતરીને સીધા શાંતિલાલ પાસે ગયા અને કુરિયરના કાગળ પર લખેલું એક અંગ્રેજી નામ વાંચવા કહ્યું.

શાંતિલાલ થોડા મુંઝાયા. તેમણે ચશ્મા સરખા કર્યા અને કાગળ સામે જોયું. કાગળ પર અંગ્રેજીના મોટા અક્ષરોમાં કંઈક લખેલું હતું. શાંતિલાલે હાથ જોડીને અત્યંત નમ્રતાથી કહ્યું કે સાહેબ, મને ગુજરાતી વાંચતા બહુ સરસ આવડે છે, પણ આ અંગ્રેજીના અક્ષરો મને ઉકેલાતા નથી. હું બહુ ભણેલો નથી સાહેબ. આ સાંભળતા જ નીતિનભાઈનો પારો સાતમા આસમાને પહોંચી ગયો. આટલી મોટી મલ્ટીનેશનલ કંપનીનો ગાર્ડ અંગ્રેજી વાંચી શકતો નથી એ વાત તેમના અહમને ઠેસ પહોંચાડી ગઈ. તેમણે બધા સ્ટાફની સામે જ શાંતિલાલ પર રાડ પાડી કે આટલી મોટી કંપનીમાં આવા અભણ લોકોની કોઈ જગ્યા નથી. જે માણસ એક કુરિયરનું નામ અંગ્રેજીમાં વાંચી ન શકે, તે કંપનીની સુરક્ષા શું કરવાનો?

શાંતિલાલે બહુ વિનંતી કરી, પોતાના સાત વર્ષના વફાદારીના રેકોર્ડની વાત કરી, પણ નીતિનભાઈ એકના બે ન થયા. તેમણે તરત જ એકાઉન્ટ વિભાગને બોલાવી શાંતિલાલનો હિસાબ કરી દેવા કહ્યું અને ભરબપોરે તેમને નોકરીમાંથી હાંકી કાઢ્યા. શાંતિલાલ પોતાની નાની પોટલી હાથમાં લઈને ભારે હૈયે ફેક્ટરીના ગેટની બહાર નીકળ્યા. સાત વર્ષની સેવા એક જ ઝાટકે શૂન્ય થઈ ગઈ હતી. ઘરે જઈને પત્ની અને દીકરી સામે જોતા જ તેમની આંખો ભરાઈ આવી. હવે ઘર કેમ ચાલશે અને દીકરીનું ભણતર કેમ પૂરું થશે એ ચિંતા તેમને અંદરથી કોરી ખાવા લાગી.

બે-ત્રણ દિવસ સુધી શાંતિલાલ તદ્દન શાંત રહ્યા, પણ પછી તેમણે વિચાર્યું કે બેસી રહેવાથી કશું વળવાનું નથી. પુરુષાર્થ જ એકમાત્ર રસ્તો છે. તેમની પાસે પ્રોવિડન્ટ ફંડના જે થોડા ઘણા રૂપિયા આવ્યા હતા, તેમાંથી તેમણે એ જ કોર્પોરેટ હબના રોડના છેડે એક નાની ચાની કીટલી શરૂ કરવાનું નક્કી કર્યું. શાંતિલાલ જાણતા હતા કે ઑફિસના બાબુઓને સવાર-સાંજ ગરમાગરમ અસલ આદુ-ઈલાયચી વાળી ચાની બહુ જરૂર હોય છે. તેમણે એક નાનું ટેબલ, થોડા વાસણો અને સારી ગુણવત્તાવાળી દૂધ-ચાની પત્તી ખરીદીને ધંધો ચાલુ કર્યો.

શાંતિલાલનો સ્વભાવ જ એમની સૌથી મોટી મૂડી હતી. જે ગ્રાહક તેમની કીટલી પર ચા પીવા આવતો, તેને શાંતિલાલ એટલા પ્રેમ અને આદરથી આવકારતા કે ગ્રાહક બીજી વાર ત્યાં આવ્યા વગર રહી ન શકતો. ધીમે-ધીમે આજુબાજુની ઓફિસોના ક્લાર્ક, પ્યુન અને મેનેજરો પણ શાંતિલાલની ચાના દીવાના બનવા લાગ્યા. શાંતિલાલ ક્યારેય ગુણવત્તામાં બાંધછોડ નહોતા કરતા. દૂધ હંમેશા ચોખ્ખું વાપરતા અને ચાની સાથે ઘરના બનાવેલા ગરમાગરમ થેપલા અને ગાંઠિયા પણ રાખવા માંડ્યા. વર્ષ દિવસની અંદર તો શાંતિલાલની ચાની કીટલી આખા વિસ્તારમાં ફેમસ થઈ ગઈ.

સમયનું ચક્ર ફરતું રહ્યું. બે વર્ષની અંદર શાંતિલાલે એક નાની દુકાન ભાડે રાખી લીધી અને તેનું નામ રાખ્યું 'શાંતિ કેટરર્સ'. ચાની સાથે તેમણે નાસ્તા અને ઓફિસ ટિફિનની સુવિધા પણ શરૂ કરી. ઈમાનદારી અને સખત મહેનતના કારણે તેમનો ધંધો એટલો ઝડપથી વધ્યો કે મોટા-મોટા કોર્પોરેટ સેમિનારો, લગ્ન પ્રસંગો અને મોટી કંપનીઓની વાર્ષિક મિટિંગોમાં ઓર્ડર મળવા લાગ્યા. શાંતિલાલ હવે માત્ર ચાવાળા નહોતા રહ્યા, પણ પાંચ વર્ષના ટૂંકા ગાળામાં તેઓ શહેરના અગ્રણી કેટરિંગ કિંગ બની ચૂક્યા હતા. તેમની નીચે હવે પચાસથી વધુ માણસો કામ કરતા હતા અને તેમની દીકરી પણ વિદેશમાં ઉચ્ચ અભ્યાસ માટે જઈ ચૂકી હતી. સફળતાના શિખરે પહોંચવા છતાં શાંતિલાલના પગ જમીન પર જ હતા. તેઓ આજે પણ દુકાને આવતા દરેક નાના માણસને એટલા જ પ્રેમથી મળતા.

બીજી તરફ, જે વૈભવી કંપનીમાંથી શાંતિલાલને કાઢી મૂકવામાં આવ્યા હતા, તેની દશા ધીમે-ધીમે બગડવા લાગી હતી. નીતિનભાઈના ખોટા નિર્ણયો, અહંકારી સ્વભાવ અને કર્મચારીઓ પ્રત્યેના ખરાબ વલણને કારણે કંપનીના સારા અને વફાદાર માણસો એક પછી એક નોકરી છોડીને ચાલ્યા ગયા. માર્કેટમાં કંપનીનું દેવું વધી ગયું અને ક્લાયન્ટ્સ પણ તૂટી ગયા. પાંચ વર્ષ પૂરા થતા થતા તો એ મલ્ટીનેશનલ કંપની સંપૂર્ણપણે નાદાર થઈ ગઈ. બેંકોએ કંપની સીલ કરી દીધી અને મેનેજર નીતિનભાઈ રસ્તા પર આવી ગયા. બજારમાં તેમનું એટલું દેવું થઈ ગયું હતું કે કોઈ તેમને નવી લોન આપવા પણ તૈયાર નહોતું. જે નીતિનભાઈ ક્યારેય કોઈની સામે જોતા પણ નહોતા, તેઓ આજે પૈસાની સગવડ કરવા માટે ઓળખીતા લોકોના ઘરના ચક્કર કાપી રહ્યા હતા.

એક દિવસ નીતિનભાઈને કોઈએ સલાહ આપી કે આ શહેરમાં એક બહુ મોટા કેટરિંગ બિઝનેસમેન છે, જે જરૂરિયાતમંદ લોકોને વ્યાજે અથવા મદદ તરીકે મોટી રકમ ધીરતા હોય છે અને તેઓ બહુ દયાળુ છે. નીતિનભાઈ આશાનું એક કિરણ લઈને એ કેટરિંગ કિંગની ભવ્ય ઓફિસે પહોંચ્યા. બહાર ઊભેલા ગાર્ડે નીતિનભાઈને અંદર મોકલ્યા. ઓફિસ એકદમ વૈભવી હતી, કાચની કેબિન અને મોટો સોફા સેટ લાગેલો હતો.

નીતિનભાઈ જેવા કેબિનની અંદર દાખલ થયા, સામે ખુરશી પર બેઠેલા માણસને જોઈને તેમના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ. સૂટ-બૂટ પહેરીને વૈભવી ખુરશી પર બેઠેલી વ્યક્તિ બીજું કોઈ નહીં, પણ પાંચ વર્ષ પહેલાં જેમને તેમણે અભણ કહીને નોકરીમાંથી ધક્કો મારીને કાઢી મૂક્યા હતા તે સિક્યોરિટી ગાર્ડ શાંતિલાલ હતા. નીતિનભાઈ સ્તબ્ધ થઈ ગયા. શરમ અને પસ્તાવાના કારણે તેમના મોઢામાંથી એક પણ શબ્દ નીકળી શકતો નહોતો. તેઓ પાછા વળી જવા માંગતા હતા, પણ શાંતિલાલે ઉભા થઈને બહુ જ આદરપૂર્વક તેમને રોક્યા.

શાંતિલાલે હસતા હસતા કહ્યું કે આવો નીતિનભાઈ, બેસો. ઘણા વર્ષો પછી મળ્યા. માણસ પાસે પાણી મંગાવ્યું અને નીતિનભાઈને શાંત કર્યા. નીતિનભાઈએ નીચું જોઈને ધ્રૂજતા અવાજે કહ્યું કે શાંતિલાલભાઈ, મને માફ કરી દો. તે દિવસે મેં તમારા ભણતરનું અપમાન કર્યું હતું, તમારી લાચારીની મજાક ઉડાવી હતી. આજે કુદરતે મને મારા પાપની સજા આપી દીધી છે. મારી કંપની બંધ થઈ ગઈ છે અને હું બરબાદ થઈ ગયો છું. આજે હું તમારી પાસે લોનની આશા લઈને આવ્યો હતો, પણ મને નહોતી ખબર કે આ સામ્રાજ્ય તમારું છે.

શાંતિલાલે પ્રેમથી નીતિનભાઈના ખભા પર હાથ મૂક્યો અને એક ચેકબુક કાઢીને તેમને જોઈતી રકમનો ચેક લખી આપ્યો. નીતિનભાઈની આંખોમાંથી આંસુ વહી રહ્યા હતા. ચેક હાથમાં લેતા લેતા નીતિનભાઈના મનમાં એક પ્રશ્ન થયો. તેમણે આશ્ચર્ય સાથે શાંતિલાલને પૂછ્યું કે શાંતિલાલભાઈ, તમારામાં આટલી બુદ્ધિ અને વેપાર કરવાની આટલી અદભુત આવડત છે, છતાં તમે ભણી ન શક્યા. જો તમે તે સમયે થોડું અંગ્રેજી ભણેલા હોત અને ડિગ્રી મેળવી હોત, તો આજે તમે ક્યાંના ક્યાં પહોંચી ગયા હોત?

શાંતિલાલ નીતિનભાઈની સામે જોઈને ખડખડાટ હસી પડ્યા. તેમણે બહુ જ શાંતિથી જવાબ આપતા કહ્યું કે નીતિનભાઈ, જો હું એ વખતે ભણેલો હોત ને, તો આજે પણ તમારી એ કંપનીમાં ગેટ પર ઊભો રહીને સિક્યોરિટી ગાર્ડની નોકરી જ કરતો હોત. તમારા એ ધક્કાએ અને મારી એ મર્યાદાએ જ મને આજે આ મુકામ પર પહોંચાડ્યો છે. ભણતર માણસને નોકરી અપાવે છે, પણ મુશ્કેલીઓ અને પુરુષાર્થ માણસને સામ્રાજ્ય ઊભું કરતા શીખવે છે. શાંતિલાલનો આ ગંભીર અને સચોટ જવાબ સાંભળીને નીતિનભાઈ શરમથી સાવ ઝૂકી ગયા. તેમને સમજાયું કે કાગળની ડિગ્રીઓ કરતાં જીવનનો અનુભવ અને માણસની અંદર રહેલી મહેનત કરવાની ધગશ ઘણી વધારે મોટી હોય છે.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો.