સીમાડાના જૂના દરવાજાના તાળાં તોડી અંદર ધસી ગયેલા પાડોશી સ્તબ્ધ થઈ ગયા, કાટ ખાઈ ગયેલી સાઇકલ જોઈને...

રવિવારની બપોરે ત્રણ વાગ્યા હતા અને જૂની શાંત સોસાયટીના કોમન પ્લોટમાં આકરો તડકો પથરાઈ રહ્યો હતો.

સોસાયટીના સેક્રેટરી પ્રવીણભાઈ પોતાના ઘરની પરસાળમાં બેસીને સોસાયટીના રિનોવેશનની જૂની ફાઇલો તપાસી રહ્યા હતા અને તેમનાં પત્ની ગીતાબેન રસોડામાંથી ઠંડી છાશ લઈને આવ્યાં હતાં.

ત્યાં જ અચાનક સોસાયટીના પાછળના છેડે આવેલા ઘટાદાર લીમડા અને વડલાની ઝાડીઓમાંથી બાળકોની જોરજોરથી બૂમો સંભળાઈ.

પ્રવીણભાઈનો આઠ વર્ષનો નાનો દીકરો ચિન્ટુ અને તેના ચાર દોસ્તો ક્રિકેટનો દડો શોધતાં શોધતાં સીમાડાની જૂની દીવાલ પાસે પહોંચી ગયા હતા.

બાળકોએ વર્ષોથી જામેલાં જંગલી વેલા અને કાંટાળી ઝાડીઓ હટાવી, ત્યારે તેમની નજર સામે એક જૂનો, વિશાળ અને અજીબ લોખંડનો દરવાજો દેખાયો.

એ દરવાજો એટલો ભારે અને કાટ ખાઈ ગયેલો હતો કે સોસાયટીના ત્રીસ વર્ષના ઇતિહાસમાં કોઈએ ક્યારેય એ દરવાજો જોયો નહોતો.

એ દરવાજા પર પિત્તળના ત્રણ મોટા, મજબૂત અને જૂના જમાનાના તાળાં લટકી રહ્યાં હતાં.

ચિન્ટુએ દોડીને સોસાયટીના ચોકમાં બૂમાબૂમ કરી, 'પપ્પા! કાકા! પાછળ ઝાડીઓમાં એક મોટો રહસ્યમય દરવાજો મળ્યો છે!'

આ સાંભળતાં જ સોસાયટીના સૌથી ધનવાન, અહંકારી અને શંકાશીલ સભ્ય નરેશભાઈ પોતાના હાથમાં જાડો લોખંડનો સળિયો લઈને બહાર દોડી આવ્યા.

તેમની પાછળ પ્રવીણભાઈ, ગીતાબેન અને બીજા દસ-બાર પાડોશીઓ પણ આશ્ચર્ય સાથે પાછળની દીવાલ આગળ ભેગા થઈ ગયા.

નરેશભાઈએ કાંટાળી ઝાડીઓ હટાવીને પેલા ત્રણ તાળાં જોયા અને તેમની ભ્રમરો ખેંચાઈ ગઈ.

તેમની આંખોમાંથી ક્રોધ અને અવિશ્વાસનો અંગાર વરસી રહ્યો હતો.

નરેશભાઈએ આખી સોસાયટી સામે તાડૂકીને કહ્યું, 'આ કોઈ સામાન્ય દરવાજો નથી!'

'આ દરવાજાની પાછળ છેવાડે રહેતા પેલા એકલવાયા સુથાર મનસુખભાઈનું ઘર અડે છે!'

'મને પાકી શંકા છે કે એ ડોસો આપણી સોસાયટીની કરોડો રૂપિયાની કોમન જમીન પચાવી પાડવા માટે આ ગુપ્ત દરવાજો બનાવીને બેઠો છે!'

'કાં તો તે અહીંથી ચોરીનો માલ સગેવગે કરે છે અથવા અસામાજિક તત્વોને સોસાયટીમાં ઘૂસાડવાનો કાળો કારોબાર ચલાવે છે!'

'આજે આપણે આ ત્રણેય તાળાં તોડી નાખીશું અને એ ડોસાને પોલીસના હવાલે કરીને જેલમાં ધકેલીશું!' નરેશભાઈએ સળિયો ઉગામ્યો.

નરેશભાઈના પત્ની માલતીબેન પણ હાથમાં કટોરો લઈને બહાર દોડી આવ્યાં હતાં.

તેમણે કહ્યું, 'નરેશ, આ ડોસાએ વર્ષોથી પાછળનો આખો ભાગ પોતાના કબજામાં કરી લીધો છે.'

'આપણે દર મહિને હજારો રૂપિયા સોસાયટીનું મેઇન્ટેનન્સ ભરીએ છીએ અને આ સુથાર પાછળ પોતાની મનમાની ચલાવે છે!'

આ સાંભળીને નરેશભાઈનો ગુસ્સો વધુ ભડકી ઊઠ્યો હતો અને તેમણે સળિયો જોરથી હવામાં વીંઝ્યો હતો.

બરાબર એ જ વખતે છેવાડાના ઘરમાંથી છોતેર વર્ષના વૃદ્ધ મનસુખભાઈ ધ્રૂજતા પગે લાકડીના ટેકે દોડી આવ્યા.

તેમના ચહેરા પર ભયાનક ગભરામણ હતી અને તેમની આંખોમાંથી ચોધાર આંસુ વહી રહ્યાં હતાં.

તેમણે બંને હાથ જોડીને નરેશભાઈના પગ પાસે પડી જતાં કહ્યું, 'નરેશભાઈ... ભગવાનને ખાતર ઊભા રહો!'

'આ તાળાં ન તોડશો! આ દરવાજો ક્યારેય ન ખૂલવો જોઈએ, આ પવિત્ર જગ્યાને અભડાવશો નહીં!'

મનસુખભાઈનો આ આક્રંદ જોઈને નરેશભાઈનો ગુસ્સો સાતમા આસમાને પહોંચી ગયો.

તેમણે મનસુખભાઈને ધક્કો મારીને બાજુ પર હડસેલી દીધા, 'તારા જેવા ઢોંગીની વાતમાં હવે કોઈ નહીં આવે!'

ચિન્ટુએ પોતાના પિતા પ્રવીણભાઈનો હાથ પકડીને પૂછ્યું, 'પપ્પા, આ તાળાં કેમ આટલાં મોટાં છે? શું આની પાછળ કોઈ ખજાનો છુપાયેલો છે?'

પ્રવીણભાઈએ ચિન્ટુના માથા પર હાથ મૂકીને કહ્યું, 'ખબર નથી બેટા, પણ આજે આ દરવાજાનું સત્ય બહાર આવીને જ રહેશે.'

સોસાયટીના તમામ પાડોશીઓ એકબીજા સામે શંકાભરી નજરે જોઈ રહ્યા હતા.

નરેશભાઈએ લોખંડના સળિયાના જોરદાર ઘા મારીને ત્રણેય જૂના તાળાં કડડભૂસ અવાજ સાથે તોડી નાખ્યા.

તેમણે બંને હાથે જોર કરીને પેલો ભારે લોખંડનો દરવાજો ધકેલ્યો.

જેવો દરવાજો ખૂલ્યો, તેવો જ બધા લોકો લાકડીઓ લઈને અંદર ધસી ગયા.

પરંતુ સામેનું દ્રશ્ય જોતાં જ નરેશભાઈના હાથમાંથી લોખંડનો સળિયો નીચે પથ્થર પર પડી ગયો અને આખી સોસાયટીના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ.

દરવાજાની પાછળ કોઈ ચોરીનો માલ કે ગંદકી નહોતી.

ત્યાં એક અત્યંત સુંદર, પવિત્ર અને હરિયાળો નાનો બગીચો હતો, જેમાં બત્રીસ ઘટાદાર આંબા અને લીમડાના વૃક્ષો વાવેલાં હતાં.

વચ્ચે આરસપહાણની એક નાની સમાધિ જેવી વેદી હતી, જેના પર એક નાની કાટ ખાઈ ગયેલી બાળકની સાઇકલ અને માટીનાં રમકડાં મૂકેલાં હતાં.

વેદી પર પિત્તળની એક જૂની તકતી લાગેલી હતી, જેના પર ત્રીસ વર્ષ જૂની તારીખ કોતરેલી હતી.

પ્રવીણભાઈએ આગળ વધીને એ તકતી પરનું લખાણ વાંચ્યું અને તેમના કાનમાં જાણે વીજળી પડી હોય તેવો સન્નાટો છવાઈ ગયો.

મનસુખભાઈ પેલા દરવાજાના ઉંબરે બેસી પડ્યા અને પોકેપોકે રડવા લાગ્યા.

તેમણે રડતાં રડતાં ત્રીસ વર્ષ જૂનો હૃદયદ્રાવક ભૂતકાળ ખોલ્યો:

'નરેશભાઈ... પ્રવીણભાઈ, તમે જેને જમીનચોર સમજો છો, એ આ દરવાજો તમારા આખા પરિવારના પ્રાણ બચાવનાર જીવનદાતા છે!'

'આજથી ત્રીસ વર્ષ પહેલાં જ્યારે આપણી સોસાયટી નવી બની હતી, ત્યારે આખા વિસ્તારમાં ભયાનક જળપ્રલય અને પૂર આવ્યું હતું.'

'મધરાતે ડેમ તૂટતાં સોસાયટીમાં આઠ-આઠ ફૂટ પાણી ભરાઈ ગયું હતું અને સોસાયટીનો મુખ્ય આગળનો દરવાજો કાટમાળથી કાયમ માટે જામ થઈ ગયો હતો.'

'બહાર નીકળવાનો કોઈ રસ્તો નહોતો અને આખી સોસાયટીના બત્રીસ પરિવારો પાણીમાં ડૂબીને મરી રહ્યા હતા.'

'એ સમયે તમારા સગાં મા-બાપ અને પ્રવીણભાઈનો મોટો ભાઈ પણ ઘરમાં ફસાયેલા હતા.'

'હું એ વખતે સોસાયટીનો નાનો સુથાર હતો, મેં લોકોની ચીસો સાંભળીને મારી કુહાડી અને હથોડાથી આ પાછળની દીવાલ તોડીને રાતોરાત આ ગુપ્ત દરવાજો બનાવ્યો હતો!'

મનસુખભાઈએ ડૂસકાં ભરતાં આગળ કહ્યું, 'મેં આ દરવાજેથી આખી સોસાયટીના એકેએક બાળક, સ્ત્રી અને વડીલને મારા ખભા પર બેસાડીને બહાર સલામત કાઢ્યા હતા.'

'પરંતુ જ્યારે હું છેલ્લા પરિવારને બચાવવા અંદર દોડ્યો, ત્યારે પૂરના ધસમસતા પ્રવાહમાં મારો પોતાનો આઠ વર્ષનો એકમાત્ર લાડકવાયો દીકરો આનંદ આ દરવાજા પાસે પાણીમાં તણાઈ ગયો!'

'હું આખી સોસાયટીના પરિવારોને બચાવી શક્યો, પણ મારા પોતાના કાળજાના કટકાને ન બચાવી શક્યો!'

'મારા દીકરાનો મૃતદેહ બીજા દિવસે આ જ ઝાડીઓમાંથી મળ્યો હતો.'

'મેં એ દિવસે મારા દીકરાની યાદમાં આ જગ્યાએ બત્રીસ વૃક્ષો વાવ્યા હતા, કારણ કે તેણે બત્રીસ પરિવારોના વંશને બચાવવા માટે પોતાના પ્રાણની આહુતિ આપી હતી!'

'મેં આ દરવાજા પર ત્રણ તાળાં એટલા માટે માર્યા હતા જેથી સોસાયટીના લોકોને ક્યારેય એવું ન લાગે કે તેઓ કોઈ અનાથ બાપના ઉપકારના બોજ નીચે જીવે છે.'

'હું રોજ રાત્રે અંધારામાં અહીં આવીને મારા દીકરાની સાઇકલને અડીને રડતો હતો અને તમારા બધાના પરિવારોના સુખ માટે ઈશ્વર પાસે પ્રાર્થના કરતો હતો!'

આ શબ્દો સાંભળતાં જ નરેશભાઈના કાનમાં જાણે આકાશ તૂટી પડ્યું હોય તેવો ભયાનક સન્નાટો છવાઈ ગયો.

નરેશભાઈના બંને હાથ ધ્રૂજવા લાગ્યા અને તેમનું આખું અહંકારી અસ્તિત્વ શરમ, ગ્લાનિ અને પશ્ચાતાપના અગ્નિમાં બળવા લાગ્યું.

જે વૃદ્ધને તેઓ ચોર, લુચ્ચો અને જમીન પચાવી પાડનાર કહીને લાતો મારવા આવ્યા હતા, એ વૃદ્ધે તો પોતાના સગા દીકરાનું બલિદાન આપીને નરેશભાઈના આખા વંશને જીવતદાન આપ્યું હતું!

પ્રવીણભાઈ, ગીતાબેન અને તમામ પાડોશીઓની આંખોમાંથી ચોધાર આંસુનો મહાસાગર વહી નીકળ્યો.

નરેશભાઈ એક પણ ક્ષણનો વિચાર કર્યા વગર સીધા મનસુખભાઈના ચરણોમાં સાષ્ટાંગ ઢળી પડ્યા.

તેમણે પોતાના બંને હાથ મનસુખભાઈના ધૂળવાળા પગ પર મૂકી દીધા અને માથું પછાડીને પોકેપોકે રડવા લાગ્યા.

'મનસુખકાકા... મારા દેવ સમાન વડીલ! મને માફ કરી દો!' નરેશભાઈનો અવાજ ડૂસકાંમાં સાવ રૂંધાઈ ગયો હતો.

'હું કેટલો અહંકારી, કેટલો અંધ અને કેટલો રાક્ષસ સાબિત થયો કે જેણે પોતાના સગા જીવનદાતા પર કાળો આક્ષેપ મૂક્યો!'

'તમારા દીકરાએ પોતાનો જીવ આપીને મને અને મારા પરિવારને બચાવ્યો હતો, અને હું પૈસાના નશામાં તમારા પર હાથ ઉપાડવા નીકળ્યો હતો!'

પ્રવીણભાઈએ આગળ વધીને મનસુખભાઈને બંને હાથે ઊભા કર્યા અને પોતાની છાતી સરસો જોરથી ચાંપી લીધા.

'કાકા, તમે આ સોસાયટીના સાચા દેવદૂત છો, અમે તમારા ઋણમાંથી ક્યારેય મુક્ત નહીં થઈ શકીએ,' પ્રવીણભાઈએ ગળગળા થઈને કહ્યું.

પ્રવીણભાઈએ આગળ વધીને પેલી કાટ ખાઈ ગયેલી નાની સાઇકલને ધ્રૂજતા હાથે અડીને જોયું.

એ સાઇકલ પર બાળકના હાથના જૂના રંગીન સ્ટીકરો હજુ પણ ચોંટેલા હતા.

ગીતાબેને પોતાની સાડીના છેડાથી આંસુ લૂછતાં કહ્યું, 'કાકા, તમે આટલું મોટું દર્દ તમારા હૃદયમાં દબાવીને આટલા વર્ષો એકલા કેવી રીતે જીવ્યા?'

'અમે તમને પાપી સમજી બેઠા હતા અને તમે અમારા રક્ષક દેવદૂત નીકળ્યા!'

આખી સોસાયટીના રહીશોએ નમન કરીને એ પવિત્ર સ્મારકની પૂજા કરી.

નરેશભાઈએ પોતાના તમામ પૈસા ખર્ચીને એ બગીચાને આખી સોસાયટી માટે કાયમી શહીદ સ્મારક બનાવવાની જાહેરાત કરી.

નરેશભાઈએ મનસુખભાઈના બંને હાથ પોતાના હાથમાં લીધા અને ગળગળા અવાજે કહ્યું, 'કાકા, હું મારા સગા પિતાની સામે પણ ક્યારેય આટલો નમ્યો નથી જેટલો આજે તમારા ચરણોમાં નમ્યો છું.'

'તમે આ સોસાયટીના સાચા વડવૃક્ષ છો, તમારા સંસ્કારોનું ઋણ અમે ક્યારેય નહીં ભૂલીએ.'

આખી સોસાયટીના યુવાનોએ એ બગીચાની સફાઈ શરૂ કરી દીધી અને આનંદની યાદમાં દીવો પ્રગટાવ્યો.

મનસુખભાઈએ પોતાના કુરતાના છેડાથી આનંદની તસવીર સાફ કરી અને કહ્યું, 'બેટા આનંદ, આજે તારી શહાદત સફળ થઈ ગઈ.'

'આજે આખી સોસાયટીએ તારા બલિદાનને ઓળખ્યું છે, હવે મારો આત્મા શાંતિથી પ્રભુના ચરણોમાં જઈ શકશે.'

પ્રવીણભાઈ અને ગીતાબેને મનસુખભાઈને પોતાના ઘરે લઈ જઈને ગરમ ભોજન કરાવ્યું અને આખી સોસાયટીએ તેમને પોતાના કાયમી વાલી તરીકે સ્વીકારી લીધા.

ચિન્ટુએ પોતાના હાથમાં રહેલો ક્રિકેટનો દડો આનંદની સાઇકલની ટોપલીમાં મૂકી દીધો.

'દાદા, આજથી આનંદભાઈની જગ્યાએ હું તમારી સાથે રમીશ અને રોજ સાંજે તમને બગીચામાં ફેરવવા લઈ જઈશ.'

આ નાનકડા બાળકના બોલ સાંભળીને મનસુખભાઈની આંખોમાંથી વાત્સલ્યનો ધોધ વહી નીકળ્યો અને તેમણે ચિન્ટુને પોતાના ખોળામાં બેસાડી લીધો.

આખી સોસાયટીના રહીશોએ મનસુખભાઈના ચરણ સ્પર્શ કર્યા અને એ પવિત્ર સ્મારકની રક્ષા કરવાનો આજીવન સંકલ્પ કર્યો.

સૂર્યાસ્તનો કેસરીયો રંગ એ બત્રીસ ઘટાદાર વૃક્ષો પર પથરાયો અને વાતાવરણ દિવ્ય શાંતિથી છલકાઈ ગયું.

અને એ પવિત્ર ધરતી પર એક પિતાના પરમ ત્યાગ, શહાદત અને અમર સંસ્કારોનો અખંડ દીપક સદાય માટે ઝળહળી ઊઠ્યો હતો.

જો આ સ્ટોરી તમને પસંદ પડી હોય તો દરેક લોકો જોડે શેર કરજો. તેમજ કમેન્ટમાં 1 થી 10 ની વચ્ચે રેટિંગ પણ આપજો.